Michał Aniempadystaŭ. Kava

U niadzielu rankam mama rabiła kavu. Jana varyła jaje ŭ biełym emaliravanym imbryku. Vada hatavałasia tam davoli doŭha, i treba było albo stajać pilnavać, albo davierycca intuicyi. Intuicyja čaściakom padvodziła, i tady kava brunatnym šumam źbiahała praz kraj i šypieła na nahretaj plicie. Baćki padchoplivalisia i biehli na kuchniu ratavać toje, što zastałosia, a pach kavy raznosiŭsia pa ŭsioj kvatery. Sa smakam bolš składana. Ja nie pamiataju smak maminaj kavy, pamiataju tolki toje, što mnie jana smakavała i była redkaj, sałodkaj, z małakom. Mažliva, heta była Arabika, mažliva heta byŭ kavavy napoj z pražanaha jačmieniu i cykoryju. Ja moh by zapytacca ŭ mamy ciapier, što heta było, ale nie pytajusia. Toj smak užo nikoli nie viernieš. U kavy šmat sakretaŭ i heta adzin ź ich.

Nastupnaja maja kava była mocnaj, padvojnaj, pryhatavanaj na śpiecyjalnych aparatach, jakija ŭ Minsku pastavili da Alimpijady-80. Hetyja kafieteryi stalisia miescam sustreč, znajomstvaŭ, abmienu dumkami — svojeasablivaj sacyjalnaj sietkaj pačatku 80-ch. Potym, u minskich paradnych padjezdach źjavilisia mini-kaviarni. Tam hatavali kavu pa-turecku — hustuju, haračuju, ź pienkaj. Hod paźniej zavieršyłasia rekanstrukcyja Trajeckaha pradmieścia, adkrylisia kaviarni i knajpy ŭ histaryčnym styli, ź biełaruskimi napojami, stravami, nazvami. Tady adbyłasia rekanstrukcyja nie tolki histaryčnaj zabudovy, ale i tutejšaj haradskoj kulturnaj tradycyi. U vyniku ŭtvaryłasia novaja kulturnickaja prastora, asiarodździe. I, jak heta byvaje, asiarodździe pačało ŭpłyvać na pavodziny. U Trajeckim biełaruskaja mova zahučała naturalna i ŭpeŭniena.

Mienavita ŭ kafieteryjach i kaviarniach, biełaruskaja mova vyjšła pa-za miežy aficyjna dazvolenaha ŭžytku: prafiesijnaha, falklornaha, dekaratyŭnaha — pa-za staronki knih, ekrany televizaraŭ, koły adnadumcaŭ, i pramoŭlenaje robka «kali łaska, filižanku kavy z cukram» pačało vykarystoŭvacca jak srodak publičnaj kamunikacyi. Chto ź biełaruskamoŭnych nie prachodziŭ hetaje vyprabavańnie? «Filižanka kavy» dahetul uvachodzić u startavy pakiet biełaruščyny, niahledziačy na toje, što sama kava stałasia markieram najnoŭšaj biełaruskaj identyčnaści. Dla hetaha jość svaje histaryčnyja padmurki — u XVII stahodździ pieršaja Vienskaja kaviarnia šlachcica Kulčyckaha, u ChVIII stahodździ -moda na kavu pa ŭsioj Rečy Paspalitaj ad Varšavy da Kobrynia, u XIX stahodździ — «kavavy» patryjatyzm tutejšaj šlachty. Kava, adnak, na našych ziemlach pieravažna zastavałasia napojem šlachieckim. Dla sialanaŭ heta byŭ zanadta darahii, u pryncypie, nie patrebny pradukt.

Nie nadta šanavali kavu i ŭ haradach, dzie ad kanca ChVIII stahodździa jeŭrapiejskija tradycyi pastupova vyciaśnialisia rasijskimi. Adnak, na pačatku XX stahodździa kava znoŭ tudy viarnułasia, hetym razam — pad soŭsam elitarnaści i aryjentalnaj ekzotyki. U Minsku adkryvajecca «Kanstantynopalskaja cukiernia», u Vilni hetych cukierniaŭ šmat, jany roznyja: ad snobskaha «Biełaha Štralu» da zusim demakrtyčnych. Vilenskija biełarusy zvyčajna sustrakalisia ŭ «Zialonym Štrali», a franciuku Kupału bolš padabaŭsia «Štral Čyrvony». Dziŭna, čamu kava nie stałasia našym nacyjanalnym markieram na stahodździe raniej, čamu tolki z pryvatnych listoŭ i ŭspaminaŭ, pradstajuć pierad nami ajcy-zasnavalniki ŭ vyhladzie ludziej, jakija viedali i canili smaki žyćcia. Ekzystencyja schavałasia za zasłonaj kalektyŭnaj adkaznaści. Revalucyjnaja rytoryka dyktavała styl, da jakoha nie nadta pasavała «drobnaburžuaznaja» estetyka. U rešcie rešt, revalucyja pieramahła, achviaravaŭšy kulturaj i jaje hałoŭnym nośbitam — intelehiencyjaj.

Jany zastalisia tam, u «Zialonym Štrali». I choć nasamreč «štral» — heta proźvišča ŭładalnika Kazimira Štrala, jano pierakładajecca. «Štral» heta «pramień» u skandynaŭskich movach, a taksama na niamieckaj i idziš. Zialony Štral… Mižvoli pryhadvajecca anhielskaje «Fiddler's Green» — mifičnaja vyspa, dzie spačyvajuć dušy tych marakoŭ, chto nie viarnuŭsia z mora. Tam zaŭsiody zialonaja trava, chapaje vypiŭki i tytuniu. Dušy našych paetaŭ spačyvajuć ŭ «Zialonym Štrali». I tam zaŭsiody chapaje kavy. Kava, adnak, zusim nie elehičny napoj. Naadvarot, kavie pasujuć ody, himny i inšy pazityŭ. Ad kavy nie chočacca spać, ad kavy chočacca žyć. A žyćcio karotkaje i nie nadta śpiašajecca daryć nam radaści prosta tak — čakaje, pakul my sami nie navučymsia hetyja radaści stvarać, albo bačyć ich navokał.

Mamina viaskovaja susiedka, babulka hadoŭ pad 80, z žaleznymi, jak heta vodzicca na vioscy, zubami, ličyć siabie šlachciankaj, biełaj kostkaj i zaŭsiody pradstaŭlajecca jak Pani Stanisłava. Tym razam, jana zajšła da nas sa spodkam truskałak, vykładzienych na ciomna-zialonych listkach miaty. Jana zaŭsiody nadaje svaim pačastunkam pryvabny, navat elehantny vyhlad, budź toje truskałki, ci sała ź viandlinaj. «Heta dla Stefci» — kaža pani Stanisłava. «Stefcia» — heta maja tady jašče zusim małaja dačka; z-za katalickaha imia pani Stanisłava ličyć jaje «svajoj». Pani Stanisłava stavić spodak na stoł i źbirajecca sychodzić. Ja tym časam hatuju kavu. «Pani Stanisłava, moža zastanieciesia na kavu?» — pytajusia ja. «Oj, nu na kavu napeŭna zastanusia, na kavu nie mahu nie zastacca. Moža, hetaja kava maja apošniaja. Dyk chaj užo budzie dobraja, i ŭ dobrym tavarystvie» — adkazvaje pani Stanisłava i zastajecca na kavu.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0