«Płača i baicca spać pa načach». Maci pieršakłaśnicy aburyłasia, što dzieciam u 6 hadoŭ raskazvali, jak u Chatyni spalvali ludziej
6‑hadovaja dačka biełaruski Julii trapiła na ŭrok malavańnia, dzie pieršakłaśnikam raskazvali pra spalenych žyŭcom ludziej u Chatyni i dzieci paśla malavali karcinki pa temie. Julija raskazała ŭ Threads, jak sprabavała damahčysia ad vykładčycy tłumačeńniaŭ.
Julija vychoŭvaje 6‑hadovuju dačku Aŭroru. Dniami žančyna padzialiłasia ŭ Threads, jak hladzieła z małoj mult «Anastasija»:
«Na scenach, dzie revalucyja, u jaje zdarajecca isteryka, dzie sa słovami «jany ŭsie pamierli» čuvać słovy «chleŭ» i «spalili». Kali atrymałasia trochi supakoicca, jana raskazała pra ŭrok malavańnia ŭ škole, dzie im padrabiazna raskazvali pra Chatyń — jak tam i dziaciej, i darosłych, i starych sahnali ŭ chleŭ i spalili.
A potym nastaŭnica prapanavała namalavać malunki pa temie. Niekatoryja dzieci malavali chleŭ i ludziej, jakija ŭ im harać, i śmiajalisia».
Aŭrora vielmi prasiła maci pahavaryć z nastaŭnicaj. Kali pryjšoŭ dzień baćkoŭskaha schoda, Julija paprasiła vykładčycu pra razmovu, ale razumieńnia nie znajšła.
Žančyna raskazała nastaŭnicy, jak Aŭrora płača i baicca spać pa načach paśla taho ŭroka. Nastaŭnica spačatku admaŭlała, što dzieciam raskazvali pra spalenych u chlevie ludziej, potym spytała ŭ Julii, ci była jana sama ŭ Chatyni, a paśla hetaha skazała, što ŭ 6 hadoŭ raskazvać takoje dzieciam całkam narmalna.
Dalej nastaŭnica spasłałasia na Minadukacyi, dzie i raspracavali takuju prahramu, pa jakoj małym raskazvajuć pra Chatyń. Julija spytała, ci možna niejak nie naviedvać takija ŭroki — jana cytuje ŭ Threads adkaz nastaŭnicy:
«Nie! Ja mahu adsadzić jaje ŭ inšy pakoj, i čym jana tam budzie zajmacca? Heta prahrama, zaćvierdžanaja ministerstvam. U nas budzie šmat takich zaniatkaŭ, [zaniatki] z mapaj Biełarusi, na jakoj buduć paznačanyja ŭsie spalenyja vioski».
Dalej nastaŭnica paraiła Julii pačytać doma «knihi pra vajnu, pra pakuty naroda», abmierkavać ich z dačkoj. Žančyna zapiarečyła, što nie razumieje, navošta jašče i doma hutaryć pra heta z 6‑hadovym dziciom.
Nastaŭnica vykarystała apošni arhumient i skončyła razmovu:
«Vy chodzicie ŭ dziaržaŭnuju škołu i pavinny naviedvać usie zapłanavanyja zaniatki. Kali dziaržava ličyć patrebnym raskazvać dzieciam pra vajnu, to, kali łaska, vykonvajcie prahramu».
U kamientary da Julii pryjšło bolš za sotniu ludziej z padobnymi historyjami. Pisali pra toje, nakolki ciažka małym dzieciam pieražyvać raskazy pra vajnu i katastrofy:
«Majoj u pieršym kłasie raskazvali pra błakadu Leninhrada. Pakazvali brusočak, maŭlaŭ, heta 125 hram chleba i stolki davali na dzień. Dyk ja šmat dzion tłumačyła dziciaci, što my nie budziem haładać: adkryvała chaładzilnik, pakazvała ježu, dakazvała, što jość hrošy na ježu».
«Nastaŭnica ŭ druhim kłasie raskazvała dzieciam pra achviar Čyrvonaha Bieraha. Ničoha ja joj nie dakazała, daviałosia samoj ź dziećmi svaimi parazmaŭlać i patłumačyć i pra achviar, i pra nastaŭnicu».
«Kali ja vučyłasia ŭ škole ŭ Minsku, nam nastaŭnica čytała historyi achviar Haładamora, u tym liku historyju žančyny, jakaja praz hoład źjeła svaju małodšuju dačku. Ja paśla hetaha nie mahła spać niekalki dzion».
Chtości, adnak, zaŭvažaŭ: ad usiaho dziaciej niemahčyma ŭbierahčy, strašnyja padziei — častka našaj realnaści.
«Dzieci pavinny ŭ žyćci sutykacca z frustracyjaj, ad usiaho vy ich nie zaścieražecie (i zališniaja abarona im škodzić). Padziei, apisanyja na ŭroku źjaŭlajucca nieadjemnaj častkaj historyi adrazu niekalkich dziaržaŭ, nie isnuje opcyi nie havaryć pra ich».
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆCiapier čytajuć
«Nas u hrupie było 240. U pałonie — siamiora. Astatnija dvuchsotyja». Andrej ź Viciebska, toj samy čałaviek-adkryvačka staŭ adnym ź siami ščaśliŭcaŭ14
Kamientary
U Letuvie dzieciam taksama raskazvajuć, jak kryžaki spalvali vioski ŭ Žemajcii ŭ 14 stahodździ.
Teŭtoncy nie ličyli pahancaŭ za ludziej. Zabivali i dziaciej, i žančyn, i starych. Była prahrama kałanizacyi ziemlaŭ.
Potym vialiki kniaź Alaksandr pryjšoŭ i ŭsiech vyratavaŭ, pabudavaŭšy krainu dla žyćcia.
Kali ja vučyŭsia na pačatku 2000ych - takoha nie było. Pra Chatyń raskazvali ŭ 3 kłaśsie, kali siaredni ŭzrost 9 hadoŭ byŭ.
Kali dyrektar ustnovy adukacyi navat nie udasužvajecca pakidać sabie, jak heta było mabyć zadumana stvaralnikam dakumienta "napravlenije na rabotu" ad dziaržaŭnaj słužby zaniataści, pałovu hetaha nakiravańnia i admaŭlaje nie piedahohu, a "sistemnamu administrataru" z farmuloŭkaj "Vy nikohda nie rabotali v našiej sistiemie", to uźnikaje pytańnie ab adsutnaści u "sistiemie" adkaznaści za škodu psichičnamu zdaroŭju školnikaŭ.
Poŭnaj adsutnaści adkaznaści, pačynajučy ź ministra adukacyi i da kankretnaha piedahoha u dadzienym vypadku. Heta sastaŭ złačynstva.
Ministra adukacyi treba pryciahvać da adkaznaści.