Kali ŭ 1979‑m «Kałasy pad siarpom tvaim» vyjšli pa-rusku nakładam 100 tysiač asobnikaŭ, imi handlavali minskija taksisty. Nastolki papularny byŭ Karatkievič
12 sakavika ŭ Centry biełaruskaj salidarnaści ŭ Varšavie prezientavali pieršaje zamiežnaje vydańnie ramana Uładzimira Karatkieviča «Kałasy pad siarpom tvaim», jakoje pabačyła śviet u vydaviectvie fondu «Kamunikat.org». U prezientacyi brali ŭdzieł kiraŭnik fondu Jarasłaŭ Ivaniuk, piśmieńnik Uładzimir Arłoŭ, a taksama fiłołah i były palitviazień Alaksandr Fiaduta. «Biełsat» pabyvaŭ na imprezie.
«Ja kiruju fondam «Kamunikat.org», toj samaj arhanizacyjaj, jakuju 3 sakavika KDB i režym Łukašenki pryznali, jak i inšych vydaŭcoŭ, «ekstremisckim farmavańniem», prydumlajučy niejkuju «kaalicyju vydaviectvaŭ», jakoj nie było i niama ŭ pryrodzie. Heta fejk, jaki zakinuŭ KDB, kab ludziam, jakich jany aryštavali niekalki tydniaŭ tamu, pryšyć kryminalnyja spravy. Heta vielmi i vielmi sumna. Ale my nie zdajomsia, my nadalej budziem zajmacca tym, čym zajmalisia, — vydavać knihi i pašyrać biblijateku», — kazaŭ na pačatku sustrečy zasnavalnik fondu «Kamunikat.org» Jarasłaŭ Ivaniuk.
«Vidać, u KDB Biełarusi sapraŭdy jość jačejka, jakaja zajmajecca palityčnymi aniekdotami i prydumlaje takija voś absurdnyja situacyi», — dadaŭ Ivaniuk, zhadaŭšy taksama situacyju z knihaj Daroty Michaluk «Biełaruskaja Narodnaja Respublika 1918—1920 hh.»: hetaja kniha raniej trapiła ŭ śpis vydańniaŭ, źmiest jakich nibyta «moža pryčynić škodu nacyjanalnym intaresam RB».
«Na tych stałach lažyć zbroja «ekstremizmu» pa-biełarusku»
Słavuty raman Uładzimira Karatkieviča «Kałasy pad siarpom tvaim», jaki vyjšaŭ u vydaviectvie fondu «Kamunikat.org», — pieršaje zamiežnaje vydańnie hetaha tvoru. Pa słovach Jarasłava Ivaniuka, ideja vydać raman u Polščy źjaviłasia ŭ 2023 hodzie, kali hety tvor prybrali ŭ Biełarusi sa školnaj prahramy.
Vydaviec pryznaŭsia, što vielmi chacieŭ, kab kniha zjaviłasia da 95‑j hadaviny z dnia narodzinaŭ Karatkieviča, jakaja prypała na 2025 hod, ale nie ŭdałosia. Chacia, jak zaznačaje Ivaniuk, jaje addali ŭ druk akurat u dzień narodzinaŭ piśmieńnika — 26 listapada. Kniha pabačyła śviet u 2026 hodzie.
«Kniha, jakuju my vydali, — heta kniha biez cenzarskich pravak. Adznaču, što «Kałasy pad siarpom tvaim» užo vychodzili biez cenzury ŭ Biełarusi — u vydaviectvie «Popurri» i ŭ 25‑tomnym vydańni Karatkieviča («Mastackaja litaratura», 2014). Ale my źviarnulisia da Valanciny Andrejevaj, jakaja ŭ svoj čas pisała dysiertacyju pra hety raman, a ciapier taksama kiruje «ekstremisckim farmavańniem» — vydaviectvam «Hutenbierh». Źviarnulisia (Valancina Andrejeva pracavała taksama nad tekstam vydańnia 2014 hoda. — Red.), kab jana dapamahła padrychtavać taki tekst, jaki, umoŭna kažučy, chacieŭ by nadrukavać sam Karatkievič», — raskazvaŭ Jarasłaŭ Ivaniuk.
Pavodle Ivaniuka, u vydańni 2026 hoda niama ničoha takoha, čaho nie było ŭ tekście ramanu z 25-tamovika. Z toj tolki roźnicaj, što niekatoryja słovy i moŭnyja formy ŭ vydańni 2014 hoda byli niekananičnyja. U novym vydańni ramana ŭpieršyniu, jak śćviardžaje Ivaniuk, viartajucca słovy «biełarus», «maskal», «Prydniaproŭje» dy inšyja, jakija ŭžyvaŭ Karatkievič.
Vydaviec kaža, što Valancina Andrejeva zdoleła adnavić viersiju ramana, bližejšuju da aŭtarskaha bačańnia.
Jarasłaŭ Ivaniuk adznačyŭ taksama vydatnuju pracu mastaka i dyzajniera Artura Vakarava, jaki padrychtavaŭ vokładku da vydańnia.
«Kałasy pad siarpom tvaim» — nie pieršaja kniha z paznakaj «biez cenzury», jakuju vydaje «Kamunikat.org». U 2024 hodzie fond vydaŭ knihu Vasila Bykava, u jakuju ŭvajšli apovieści «Miortvym nie balić» i «Likvidacyja» (aŭtarskaja nazva apovieści «Sotnikaŭ») biez cenzurnych kupiur. Usiaho z 2021 hoda «Kamunikat» vydaŭ bolš za 70 knižak biełaruskich aŭtaraŭ.
«Kali łaska, na tych stałach lažyć zbroja «ekstremizmu» pa-biełarusku. Nabyvajcie sabie!» — zaachvočvaŭ prysutnych kuplać knižki vydaviectva Jarasłaŭ Ivaniuk.
Uładzimir Arłoŭ: Karatkievič viarnuŭ nam hierojaŭ
Piśmieńnik Uładzimir Arłoŭ kazaŭ padčas sustrečy pra vielizarnaje značeńnie Uładzimira Karatkieviča dla biełaruskaj kultury i pra toje, jaki mocny ŭpłyŭ asabista na jaho jak na aŭtara i piśmieńnika mieła tvorčaść Karatkieviča.
Biełaruskaja historyja da Karatkieviča, razvažaŭ Arłoŭ, była «historyjaj biez hierojaŭ, dzie dziejničali šeryja biezabličnyja masy, u jakich nie było inšych kłopataŭ, jak tolki zmahacca za ŭźjadnańnie z brackim ruskim narodam».
«Uładzimir Karatkievič viarnuŭ nam hierojaŭ», — śćvierdziŭ Uładzimir Arłoŭ.
«Nasupierak hetaj ubohaj historyi, jakaja mahła vychavać nie patryjatyzm, a tolki kompleks nacyjanalnaj niepaŭnavartasnaści, da nas pryjšoŭ Karatkievič. I heta było akno ŭ śviet zusim inšaj historyi, jakoj možna było hanarycca. I heta była historyja sa svaimi hierojami i słavutymi pieramohami. Jakoje ščaście było daviedacca z knih Karatkieviča i jahonaj bliskučaj eseistyki, što, naprykład, našyja harady žyli pavodle Mahdeburhskaha prava, što ŭ nas była epocha Reniesansu, što na našych ziemlach isnavała rycarstva…» — praciahvaŭ Uładzimir Arłoŭ.
Piśmieńnik dzialiŭsia ŭspaminami sa studenckich hadoŭ, kali ŭ 1974 hodzie amal uvieś kurs histfaku BDU źbieh ź lekcyjaŭ, kab zaniać čarhu ŭ «Centralnaj kniharni», dzie ŭ toj dzień pavinien byŭ zjavicca ŭ prodažy zbornik Uładzimira Karatkieviča «Ź viakoŭ minułych».
«Čarha była doŭhaja, ale vielmi cyvilizavanaja. Kali adčynilisia dźviery, usie ŭvajšli i pačali nabyvać pa niekalki ekzemplaraŭ hetaj knihi ŭ šera-błakitnaj vokładcy. Ja pomniu, pradavački prosta ašaleli, ciahajučy pakunki z knihami. Potym chtości zahadaŭ: nie davać bolš za dźvie knihi ŭ adny ruki! U maim dziacinstvie tak pradavali chleb», — uspaminaŭ Uładzimir Arłoŭ, pryhadaŭšy, što ŭ toj samy dzień usie pabačyli «fantasmaharyčnaje vidovišča» — pa mienskim praśpiekcie išli słany (akazałasia — cyrkavyja).
U zborniku «Ź viakoŭ minułych» upieršyniu ŭ knižnym farmacie drukavałasia «Dzikaje palavańnie karala Stacha». Kali ŭ 1979 hodzie apovieść vyjšła pa-rusku ŭ časopisie «Nioman» (vielizarnym nakładam — 100 tysiač asobnikaŭ) — tym časopisam, jak kaža Arłoŭ, handlavali mienskija taksisty. Nie harełkaj — litaraturaj! Nastolki papularny byŭ Karatkievič.
«Karatkievič viartaŭ nam nie prosta historyju. Jon viartaŭ nam niesavieckuju identyčnaść. Prapanoŭvaŭ nam jaje, i my z udziačnaściu jaje prymali. I my pavinny razumieć, što bieź identyčnaści nie byvaje supracivu. Jon davodziŭ nas da momantu iściny», — kazaŭ Uładzimir Arłoŭ.
Piśmieńnik zaznačyŭ, što imia Uładzimira Karatkieviča niedastatkova ŭšanavanaje ŭ Biełarusi (pomniki piśmieńniku stajać u Viciebsku i Kijevie, ale niama ŭ Miensku). Adnak najlepšyja pomniki Karatkieviču — jahonyja knihi.
«Hałoŭny śpiecyjalist va ŭsich śfierach u Biełarusi nie raz kazaŭ, źviartajučysia da litarataraŭ, što ŭ jaho «ŭremieni niet» čytać knihi, ale jon viedaje, što biełaruskija piśmieńniki «Vajnu i mir» nie napisali. Dajcie mnie «Vajnu i mir», maŭlaŭ. Jość u nas «Vajna i mir»! Heta «Kałasy pad siarpom tvaim». I hetaja kniha dla nas niejmavierna bolš važnaja!» — zaznačyŭ piśmieńnik Uładzimir Arłoŭ.
Fiaduta: Nie vieru, što Karatkievič moh dapisać svoj raman
Zastajecca pytańnie, ci dapisaŭ Karatkievič treciuju častku ramana. Pavodle viersii Uładzimira Arłova, jakoj prytrymlivaŭsia, naprykład, i Adam Maldzis, praciah ramana isnavaŭ i byŭ vykradzieny z kvatery piśmieńnika ŭ červieni 1982 hoda. Jak kaža Uładzimir Arłoŭ, isnuje navat raśpiska Karatkieviča, nakiravanaja ŭ vydaviectva «Mastackaja litaratura», u jakoj piśmieńnik abiacaje zdać zakančeńnie «Kałasoŭ…» da kanca śniežnia 1982 hoda. Zhodna z płanam vydaviectva, zaklučnaja častka ramana miełasia vyjści ŭ 1984-m.
Fiłołah i były palitviazień Alaksandr Fiaduta, jaki ŭ kamiery SIZA KDB napisaŭ knižku kamientaroŭ da «Kałasoŭ pad siarpom tvaim», pryznaŭsia padčas prezientacyi, što nie vieryć u isnavańnie treciaj častki ramana.
«Ja nie vieru, što Karatkievič moh dapisać raman, u jakim jahonyja lubimyja hieroi stanoviacca zabojcami, bo paŭstańnie — heta zaŭždy vajna i zabojstvy. Tak adbyvałasia», — kazaŭ Alaksandr Fiaduta, dadajučy, što heta tolki jahonaje mierkavańnie.
Fiaduta patłumačyŭ, što nie vieryć u isnavańnie treciaj častki «Kałasoŭ…», bo Karatkievič apisvaŭ nie histaryčnuju praŭdu, a paetyčnuju — zvyšpraŭdu. Siedziačy ŭ mienskaj «Amierykancy», Alaksandr Fiaduta sprabavaŭ davieści heta i svajmu śledčamu, jaki spačatku abiacaŭ paspryjać pieradačy rukapisu na volu, a pračytaŭšy, nie tolki nie pieradaŭ, ale i nie viarnuŭ aŭtaru. Znajšoŭ u tekście toje, što mahło «zaškodzić dziaržaŭnym intaresam RB».
Kab viarnuć rukapis kamientaroŭ, Alaksandr Fiaduta ciaham miesiaca admaŭlaŭsia ŭ SIZA prymać leki i ledź nie pamior. Tekst byŭ vyratavany.
Były palitviazień raskazaŭ taksama, što na napisańnie tekstu pra raman Karatkieviča jaho, jašče da turmy, natchniła polskaja kniha «Leksikon «Lalki» sa šmatlikimi kamientarami da hałoŭnaha polskaha ramanu XIX stahodździa — «Lalki» Balasłava Prusa. Nabyŭšy «Leksikon» u Varšavie, Fiaduta padumaŭ, što i ŭ biełarusaŭ jość kniha, jakaja patrabuje dla dobraha razumieńnia šmat viedaŭ. Vakoł idei vydańnia zhurtavaŭ svaich siabroŭ — historykaŭ i litaraturaznaŭcaŭ, ale prajekt nie ažyćciaviŭsia — brakavała času. U turmie ž «hetaha resursu było bolš čym dastatkova», zaŭvažyŭ Alaksandr Fiaduta.
Premjera knihi, jakuju składajuć kamientary da ramanu «Kałasy pad siarpom tvaim» (50 artykułaŭ), adbudziecca, pa słovach Alaksandra Fiaduty, u traŭni 2026 hoda padčas Varšaŭskaha knižnaha kirmašu.
«Ja dumaju, heta budzie vielmi patrebnaje dapaŭnieńnie da voś hetaha cudoŭnaha vydańnia «Kałasoŭ pad siarpom tvaim», — padsumavaŭ Alaksandr Fiaduta.
Novaje vydańnie słavutaha ramana Uładzimira Karatkieviča možna nabyć u Varšavie ŭ kniharni «Knihaŭka» ci zamović u kramie «Kamunikat.org».
Ciapier čytajuć
U čym pryčyna niezadavolenaści žycharoŭ mikrarajona Lebiadziny ŭ Minsku? Voś što nasamreč tam płanavali budavać5
U čym pryčyna niezadavolenaści žycharoŭ mikrarajona Lebiadziny ŭ Minsku? Voś što nasamreč tam płanavali budavać
Babaryka turemščykam: «U mianie było, ciapier niama, ale jość šaniec, što budzie. A ŭ vas nie było, niama i nie budzie. I ŭ vašych dziaciej nie budzie»99
Kamientary