Patencyjny kašmar epochi štučnaha intelektu — bijałahičnaja zbroja. Uvieś śviet dumaje, jak padrychtavacca da jaje vykarystańnia

U śniežni 2025 hoda nieviadomy virus z Azii pačynaje raspaŭsiudžvacca z małankavaj chutkaściu. Jon muciruje pa zusim niečakanaj schiemie, vyklikaje ciažkija zapaleńni hałaŭnoha mozha i zabivaje kožnaha piataha infikavanaha. Na praciahu niekalkich tydniaŭ vypadki zachvorvańnia fiksujucca ŭ Jeŭropie i Afrycy, balnicy nie spraŭlajucca z nahruzkaj, uźnikaje krytyčny deficyt achoŭnych masak i miedycynskich materyjałaŭ.

Hety scenar hučyć jak siužet filma-katastrofy, ale ŭ lutym 2024 hoda jon staŭ asnovaj dla maštabnych hulniaŭ pa płanavańni padčas Miunchienskaj kanfierencyi pa biaśpiecy, piša Tagesspiegel.

Amierykanski analityčny centr razam ź mižnarodnym aljansam pa vakcynach prapanavali 24 vysokapastaŭlenym kiraŭnikam sa śfier biaśpieki, achovy zdaroŭja i technałohij raspracavać rašeńni dla pieraadoleńnia vydumanaha hłabalnaha kryzisu, jaki ekśpierty ŭžo siońnia razhladajuć jak całkam realnuju pahrozu.

Ciomny bok ličbavaj bijałohii

Asablivuju tryvohu vyklikaŭ nie tolki maštab hipatetyčnaj epidemii, ale i jaje pachodžańnie. Pavodle scenaru, virus byŭ stvorany anarchisckaj terarystyčnaj hrupaj. Jana zavierbavała niezadavolenych navukoŭcaŭ, skrała abstalavańnie z łabaratoryj vysokaha ŭzroŭniu biaśpieki. Adnak klučavy hienietyčny kod dla śmiarotnaha ŭzbudžalnika jany nie atrymali nie šlacham šmathadovych karpatlivych daśledavańniaŭ, a zhieneravali z dapamohaj štučnaha intelektu.

Raspracoŭkaj hetaha scenara i analizam ryzyki zajmalisia FP Analytics — analityčnaje padraździaleńnie amierykanskaha časopisa Foreign Policy, jaki ličycca adnym z hałoŭnych suśvietnych vydańniaŭ pra hłabalnuju palityku, sumiesna z Kaalicyjaj pa inavacyjach u halinie hatoŭnaści da epidemij (CEPI). Heta maštabnaje mižnarodnaje partniorstva, stvoranaje dziaržavami i pryvatnymi fondami, hałoŭnaja meta jakoha — radykalna paskoryć stvareńnie vakcyn, kab čałaviectva mahło spyniać budučyja epidemii jašče na starcie.

Padobnuju zakłapočanaść vykazvaje i Jeŭrapiejskaja kamisija. Jaje Upraŭleńnie pa hatoŭnaści i reahavańni na nadzvyčajnyja situacyi ŭ halinie achovy zdaroŭja (HERA) adznačaje, što niepasrednaje stvareńnie štučnych patahienaŭ pakul vyhladaje małaimaviernym, bo na takoje złamyśnikam treba było šmat resursaŭ.

Adnak imklivy prahres u halinie štučnaha intelektu robić takija scenary ŭsio bolš praŭdapadobnymi. U apošnija hady daśledčyki zdoleli z dapamohaj ŠI raspracoŭvać novyja virusy, što śviedčyć pra mahčymaść vykarystańnia padobnych padychodaŭ i dla stvareńnia patahienaŭ, zdolnych zaražać čałavieka.

Virus za 100 000 dalaraŭ

Što technična heta mahčyma, pakazali jašče ŭ 2016 hodzie navukoŭcy z Univiersiteta Albierty (Kanada). Zamoviŭšy pa pošcie frahmienty DNK, jany za paŭhoda i ź biudžetam kala 100 tysiač dalaraŭ zdoleli sintezavać u łabaratoryi virus konskaj vospy.

Pavodle Suśvietnaj arhanizacyi achovy zdaroŭja, dla hetaha nie spatrebilisia vyklučnyja viedy. Tyja ž mietady, tearetyčna, možna było b užyć i dla ŭznaŭleńnia čałaviečaj vospy, jakaja ličycca źniščanaj z 1980 hoda.

Toje, što hetyja scenary bolš nie navukovaja fantastyka, padkreślivaje i daśledavańnie Stenfardskaha ŭniviersiteta, apublikavanaje ŭ vieraśni 2025 hoda. Navukoŭcam upieršyniu ŭdałosia z dapamohaj śpiecyjalizavanych madelaŭ ŠI kampjutarna sprajektavać poŭnyja, funkcyjanalnyja hienomy bakteryjafahaŭ — virusaŭ, jakija infikujuć bakteryi.

U toj čas jak tradycyjnaja sintetyčnaja bijałohija časta hruntujecca na karpatlivaj madyfikacyi isnujučych arhanizmaŭ, ŠI zhienieravaŭ tut całkam novyja hienietyčnyja kody, jakija nie sustrakajucca ŭ pryrodzie ŭ takim vyhladzie. Ź ich 16 fahaŭ akazalisia žyćciazdolnymi i vysokaefiektyŭnymi ŭ łabaratornych umovach. Niekatoryja ź ich razmnažalisia chutčej za naturalnyja anałahi i lohka abychodzili bakteryjalnyja miechanizmy abarony.

Daśledčyki śviadoma nie vykarystoŭvali ŭ navučańni madelaŭ danyja pra virusy, što zaražajuć čałavieka, kab minimizavać ryzyku złoŭžyvańniaŭ. Adnak sam fakt, što «moŭnyja madeli žyćcia» mohuć tak chutka hienieravać składanyja bijałahičnyja sistemy, śviedčyć pra rezkaje źnižeńnie barjera ŭvachodu ŭ hetuju śfieru.

Što buduć rabić, kab złačyncy nie vyrabili bakteryjałahičnaj zbroi?

U adkaz na novyja ryzyki ekśpierty prapanujuć uzmacnić kantrol za sintezam nukleinavych kisłot. Kampanii, jakija vyrablajuć DNK-frahmienty na zakaz, mohuć stać važnym elemientam rańniaha papiaredžańnia, kali buduć praviarać zamovy na najaŭnaść patencyjna niebiaśpiečnych hienietyčnych paśladoŭnaściej.

HERA i CEPI sychodziacca ŭ mierkavańni, što nieabchodna šyrokaje kiravańnie ryzykami, a nie ahulnyja abmiežavańni, jakija mahli b zatarmazić inavacyi ŭ halinie vakcyn, terapieŭtyčnych srodkaŭ i dyjahnostyki.

Pakul nieviadoma, ci buduć patahieny, stvoranyja z dapamohaj ŠI, bolš niebiaśpiečnymi za tyja, što ŭźnikajuć naturalnym šlacham. Adnak sistemy reahavańnia pavinny być hatovyja da abodvuch scenaroŭ.

CEPI nastojvaje na značnym uzmacnieńni hłabalnaj padrychtoŭki da pandemij i prasoŭvaje tak zvanuju misiju 100 dzion. Jaje meta — zabiaśpiečyć stvareńnie biaśpiečnych i efiektyŭnych vakcyn dziakujučy paskareńniu ŭsich etapaŭ raspracoŭki. Asnovaj hetaha źjaŭlajecca sistema ŠI na bazie ahientaŭ, jakaja analizuje vialikija abjomy danych.

Tema ŭžo zaniała miesca i ŭ paradku dnia NATA. U lutym 2024 hoda aljans pryniaŭ pieršuju stratehiju, jakaja rehuluje adkaznaje vykarystańnie bijatechnałohij i imkniecca zadziejničać navukovy prahres u intaresach biaśpieki. Klučavuju rolu ŭ hetym adyhryvaje Aksieleratar inavacyj u śfiery abarony NATA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic — DIANA), jaki šukaje technałohii dvajnoha pryznačeńnia — karysnyja i dla hramadzianskaj śfiery, i dla abarony.

Prybory buduć vyjaŭlać mikroby i taksiny aŭtamatyčna 

Siarod takich raspracovak — sistemy, što spałučajuć štučny intelekt i bijałohiju. Amierykanskaja kampanija Realnose.ai vykarystoŭvaje ŠI dla analizu pachaŭ. Pieršapačatkova raspracavanyja dla miedycynskaj dyjahnostyki, hetyja sensary siońnia mohuć «uniuchać» niebiaśpiečnyja chimičnyja abo bijałahičnyja rečyvy ŭ pavietry jašče da taho, jak ich zaŭvažać ludzi.

Francuzskaja firma Biocellis pracuje nad partatyŭnaj pryładaj sčytvańnia, jakaja vykarystoŭvaje bijałahičnaje śviatło (bijaluminiescencyju). Heta dazvalaje vyjaŭlać taksičnyja rečyvy abo bijałahičnuju zbroju niepasredna na miescy za ličanyja siekundy — z vysokaj adčuvalnaściu i biez straty času na transpartavańnie ŭ łabaratoryju.

Finskaja kampanija Aboa Space Research Oy abjadnała kampaktny mikraskop sa štučnym intelektam. Pryłada stvaraje vysokadakładnyja vyjavy łabaratornaj jakaści, jakija imhnienna analizujucca ŠI. Takim čynam sałdaty abo ratavalniki bieź śpiecyjalnaj padrychtoŭki mohuć u režymie realnaha času vyznačyć, ci majuć jany dačynieńnie z ustojlivymi da antybijotykaŭ mikrobami, taksinami navakolnaha asiarodździa abo apramienienymi kletkami.

Usio heta śviedčyć pra adno: technałahičnaja honka raspačałasia, i jana idzie nie tolki ŭ łabaratoryjach, ale i ŭ śfiery biaśpieki. Štučny intelekt moža stać jak katalizataram novych pahroz, tak i asnovaj dla bolš chutkaj i dakładnaj abarony. Tamu hałoŭnaja zadača ciapier — nie tarmazić raźvićcio navuki, a navučycca kiravać ryzykami, inviestavać u prafiłaktyku i dziejničać na apiaredžańnie.

• 2
• 0
• 1
• 1
• 2
• 0
• 0
• 0