Ruiny znachodziacca na terytoryi Bresckaj krepaści, ich zakansiervujuć dziakujučy dziaržaŭnaj prahramie «Kulturnaja prastora». Na dziaržaŭnym telebačańni adznačyli, što kansiervacyja robicca z metaj vyratavać apošnija sklapieńni i kalidory, a taksama heta dapamoža daśledavać kulturny słoj vakoł byłoha klaštarnaha kompleksu, piša «Radyjo Svaboda».
Reštki byłoha klaštara biernardzinak adkryvajucca dla tych, chto praz paŭdniovuju bramu prajazdžaje da muzieja «Biareście» abo Chołmskaj bramy Bresckaj krepaści.
Pra ruiny epizadyčna ŭspaminali. U pačatku 90‑ch admysłoŭcy źviarnulisia ŭ Centralny vajskova-histaryčny archiŭ u Maskvie. Zachavanyja tam malunki klaštaraŭ dapamahli archieołaham pačać raskopki.
Pra raskopki raskazvaŭ Uładzimir Kazakoŭ, architektar, dyrektar TAA «Restaŭracyjainviest»:
«Była zadača ŭ nas: pa-pieršaje, vyjavić kaścioł, znajści padmurak, kab vyznačyć jaho habaryty. Praktyčna całkam usie sklepy byli znojdzienyja. Sklapieńnia pieršaha paviercha nie było, tam usio było zasypana. Tady my atrymali poŭnuju karcinu».
U 1992 hodzie pad kiraŭnictvam archieołaha Valancina Sobala pravodzili raskopki na daŭnim Zamuchavieckim pradmieści Bresta i vyjavili asablivaści abjomna-prastoravaj struktury klaštara i kaścioła biernardzinak. Hety budynak jašče ŭ pačatku 2010‑ch razhladali dla pryjarytetnaha adnaŭleńnia.
Pra daśledavańni terytoryi skazaŭ taksama Vital Pilipovič, archieołah, namieśnik dekana histaryčnaha fakulteta Bresckaha dziaržaŭnaha ŭniviersiteta:
«U 1993 hodzie heta płošča była daśledavana. Akramia samoha kaścioła, tut znajšli abjekty bolš rańniaha pieryjadu, bo my viedajem, što da taho, jak byŭ pabudavany muravany kaścioł, a potym muravany klaštarny kompleks, byŭ draŭlany kaścioł. 100% tut žyli ludzi, bo znajšli abjekty XI—XIII stahodździaŭ».
Ale zatym finansavańnie raskopak prypynili. Choć navat pry hetym historyki z kožnym hodam daviedvalisia pra klaštar usio bolš. Naprykład, vyśvietlili, što da pačatku XIX stahodździa žanočy manastyr i kaścioł susiedničali z mužčynskim klaštaram. Klaštarny kompleks u styli vilenskaha baroka byŭ mini-horadam sa svaim aptekarskim sadam.
Kali Brest apynuŭsia pad uładaj Rasijskaj impieryi, pabudovy pieradali Alaksandraŭskamu Bresckamu kadeckamu vučylišču, a paźniej raźmiaścili tam špital. I ŭ čas Druhoj suśvietnaj vajny tut było adno z padraździaleńniaŭ miedyka-sanitarnaha bataljona.
Uviesnu pačnuć rasčystku terytoryi kala reštak klaštara. Uzmocniać kanstrukcyi pieršaha i padziemnaha pavierchaŭ. Archieołahi i historyki miarkujuć, što jość usie pieradumovy adnavić raskopki: kulturny płast hłybinioj 3 mietry sapraŭdy chavaje šmat adkryćciaŭ.
U XIX stahodździ na zahad rasijskaha cara Mikałaja I Brest amal całkam razburyli. Žycharoŭ vysielili, a šmatlikija cerkvy, kaścioły, pałacy, klaštary pierabudavali pad kazarmy i viežy krepaści, zajaŭlali raniej bresckija historyki.
Znajšlisia fondy pinskaj biblijateki ordena francyskancaŭ. Jany ŭ Sankt-Pieciarburhu
Nieahatyčny cud Paleśsia viartajecca da žyćcia: u Zakozieli adkryli adrestaŭravanuju kaplicu Ažeškaŭ
Staražytnyja duby raskazali, što adbyvałasia až za stahodździe da źjaŭleńnia krepaści na Miency
Pad Ružanskim pałacam adkrylisia nieviadomyja raniej sutareńni — jany vytrymali pažary i ciažkuju budaŭničuju techniku
Kamientary