Pryrodnyja resursy zastajucca mahutnym ruchavikom ekanomiki dla mnohich dziaržaŭ śvietu. Ad nafty i hazu da karysnych vykapniaŭ i lasoŭ — hetyja aktyvy mohuć prynosić kałasalnyja prybytki. Adnak razam ź vialikimi hrašyma prychodzić i vialikaja ŭraźlivaść.
Analiz danych hrupy Suśvietnaha banka dazvalaje ŭbačyć, jakija ekanomiki najbolš zaležać ad zdabyčy i prodažu syraviny. U jakaści asnoŭnaha pakazčyka vykarystoŭvałasia «renta ad pryrodnych resursaŭ» jak dola VUP — heta čysty ekanamičny lišak ad prodažu resursaŭ paśla adličeńnia vydatkaŭ na ich zdabyču.
Suśvietny lidar pa zaležnaści
Na samym krai śpiektra resursnaj zaležnaści znachodzicca nievialikaja hrupa krain, ekanomika jakich amal całkam trymajecca na syravinie.
Biezumoŭnym lidaram hetaha śpisa źjaŭlajecca Livija. Dachody ad pryrodnych resursaŭ składajuć 61% ad jaje VUP. Heta adlustroŭvaje krytyčnuju zaležnaść krainy ad ekspartu nafty. U takich umovach lubyja vahańni suśvietnych cen na enierhanośbity naŭprost bjuć pa dziaržaŭnym biudžecie, zaniataści nasielnictva i valutnych pastupleńniach.
Siarod inšych krain z ekstremalnaj zaležnaściu vyłučajucca Irak, Demakratyčnaja Respublika Konha i Respublika Konha. U kožnaj z hetych dziaržaŭ bolš za tracina ŭsioj ekanamičnaj vytvorčaści farmirujecca za košt pryrodnych resursaŭ.
Hieahrafija resursnaj zaležnaści
Hieahrafična asnoŭnaja masa najbolš zaležnych krain skancentravanaja ŭ dvuch rehijonach: na Blizkim Uschodzie i ŭ Afrycy.
Blizkaŭschodni rehijon pradstaŭleny pieravažna bahatymi naftaj i hazam dziaržavami, siarod jakich fihurujuć Iran, Aman, Katar, Kuviejt i Saudaŭskaja Aravija.
U Afrycy na poŭdzień ad Sachary situacyja bolš raznastajnaja: tut sustrakajucca jak bujnyja eksparciory nafty (Ekvataryjalnaja Hvinieja, Čad, Anhoła), tak i krainy, ekanomika jakich trymajecca na zdabyčy ćviordych karysnych vykapniaŭ, naprykład, Zambija. Padobnuju mocnuju zaležnaść ad ekspartu minieralnaj syraviny ŭ Azii demanstruje Manholija.
Poŭnaj supraćlehłaściu syravinnym hihantam źjaŭlajucca raźvityja krainy. U takich dziaržavach, jak ZŠA, Hiermanija, Japonija, Francyja i Vialikabrytanija, dola renty ad pryrodnych resursaŭ u VUP znachodzicca na ŭzroŭni kala 1% abo navat nižej.
Značna horš vyhladajuć Aŭstralija i Narviehija, jakija vałodajuć vielizarnymi zapasami syraviny. Pieršaja zajmaje 34 radok suśvietnaha rejtynhu (13,36%), druhaja — 43 miesca (10,05%).
A jakaja situacyja ŭ Biełarusi?
Biełaruś u hetym rejtynhu znachodzicca značna bližej da jeŭrapiejskich krain, čym da krain «dalniaj duhi». Zhodna z danymi Suśvietnaha banka za 2021 hod, renta ad pryrodnych resursaŭ u Biełarusi skłała prykładna 1,86% ad VUP (94 miesca).
Siarod našych susiedziaŭ samy vysoki pakazčyk u Rasii — 18,51% ad VUP (23 miesca). Renta ad pryrodnych resursaŭ va Ukrainie ŭ 2021 hodzie składała 7,51% ad VUP (53 miesca).
Najlepš situacyja vyhladała ŭ Litvie — 0,29% i 137 miesca ŭ rejtynhu. Polšča i Łatvija byli amal na adnym uzroŭni — adpaviedna 1,03% (112 miesca) i 1,17% (109).
U suśvietnym rejtynhu susiedziami Biełarusi pa ŭzroŭni zaležnaści ad nietraŭ (kala 1,8-1,9%) źjaŭlajucca Tajłand (1,82%), San-Tame i Prynsipi (1,88%), Uruhvaj (1,93%) i Hvatemała (1,93%).
Kamientary