Fenomen Kazulina

Publičnaja dyskusija pra ŭmovy vyzvaleńnia Kazulina aktualizavała pytańnie pra jahonyja palityčnyja perspektyvy. Postać byłoha rektara BDU cikavaja nia tolki sama pa sabie, ale i jak pakaźnik peŭnaha stanu biełaruskaha hramadztva.

Šmat hadoŭ u palityčnych dyskusijach panuje dumka, što vysoki rejtynh dziejnaha prezydenta abumoŭleny nia stolki realnym davieram da jaho, kolki adsutnaściu alternatyvy. Pakolki da ciapierašniaj apazycyi i jaje lideraŭ hramadztva nia maje davieru, to ŭžo daŭno idzie pošuk treciaj siły, jakaja b pazycyjanavała siabie pa‑za miežami bipalarnaj vosi: Łukašenka — apazycyja. Chto tolki nie pretendavaŭ na hety status: V. Abramava (ruch «Jabłyk»), S. Hajdukievič (ŁDP), Ł. Sinicyn, A. Jarašuk, V. Lavonaŭ (ruch «Za novuju Biełaruś»), A. Vajtovič i inš.

Napiaredadni prezydenckich vybaraŭ 2001 hodu niezaležnyja sacyjolahi pryjšli da vysnovy, što kab pieramahčy Łukašenku, adzinym kandydatam ad demakratyčnych siłaŭ pavinien być pradstaŭnik namenklatury. Na hetuju rolu byŭ abrany U. Hančaryk. Jahonuju parazu patłumačyli nia tym, što, mahčyma, sama ideja była pamyłkovaja, a niaŭdałym asabistym pazycyjanavańniem kandydata.

I voś, zdajecca, padčas prezydenckich vybaraŭ 2006 hodu źjaviŭsia kandydat — Kazulin — jaki z hledzišča hetaj kancepcyi pa vonkavych prykmietach adpaviadaŭ parametram idealnaha kandydata. U peŭnym sensie možna kazać, što jon pradstaŭlaŭ treciuju siłu, bo kandydatam abjadnanaj apazycyi byŭ Milinkievič. Kazulin, asabliva na pačatkovaj stadyi vybarčaj kampanii, vioŭ baraćbu na dva franty.

Były rektar BDU pradstaŭlaŭ namenklaturu, jaje vyšejšy słoj. I ŭ asabistym planie jon vyhladaŭ davoli pryvabna, byŭ jarkim, zaŭvažnym.

Kazulin byŭ pazbaŭleny tych niedachopaŭ, jakija zvyčajna zakidajuć lideram apazycyi. Tyja nibyta imknucca da samazachavańnia, u vyrašalny momant chavajucca ŭ bulbu, dziejničajuć tolki pavodle scenaroŭ uładaŭ. Jon ža prademanstravaŭ biezahladnuju śmiełaść, samaachviarnaść, imknieńnie pałamać scenar Łukašenki i naviazać svoj.

I jaki ž vynik atrymaŭsia na finišy kampanii? 5—6%, pavodle NISEPD. Nahadaju, što Milinkievič, jaki pradstaŭlaŭ tradycyjnuju apazycyju, nabraŭ, pavodle toj ža krynicy, kala 20%.

Dalej, Kazulin za svaju ryzykoŭnuju ataku na Łukašenku apynuŭsia za kratami. I heta, zdavałasia b, pavinna było značna dadać jamu aŭtarytetu, pavahi, rejtynhu: achviara biessardečnaha režymu, pakutnik za narod, za praŭdu. U inšych krainach palityki, jakija prajšli turmu za hramadzkuju dziejnaść, stanoviacca nacyjanalnymi hierojami. Klasyčny prykład — N. Mandeła ŭ Paŭdniova‑Afrykanskaj Respublicy.

I heta zrazumieła — na fonie mnostva pradažnych palitykaŭ, hatovych dziela hrošaj i ŭłady na lubyja złačynstvy. U biełaruskim hramadztvie staŭleńnie da palitykaŭ admoŭnaje, hetaja prafesija nia ličycca pačesnaj. Chto choć niejkim krajem mieŭ dačynieńnie da vybarčych kampanij, moža ŭzhadać typovuju reakcyju abyvaciela: usie palityki adnolkava pradažnyja, padčas vybaraŭ prykidvajucca abaroncami naroda, a pryjšoŭšy da ŭłady, dumajuć tolki pra toje, kab urvać sabie.

I na hetym tle Kazulin vyhadna vydzialajecca. Nia kožny palityk hatovy za svaje pohlady sieści ŭ turmu. Bolš za toje, navat apynuŭšysia za kratami, jon praciahvaŭ baraćbu. Biesprecedentnaja haładoŭka vyklikała šyroki mižnarodny rezanans. Jon dasiahnuŭ amal niemahčymaha: prapanovy abmierkavać biełaruskaje pytańnie ŭ Radzie Biaśpieki AAN.

I što ŭ suchim astatku? Pavodle apytańnia, praviedzienaha NISEPD u śniežni 2007 hodu, za Kazulina hatovy prahałasavać ciapier 3,7% (za Łukašenku — 39,9%, za Milinkieviča — 9,8%). To bok navat demakratyčny elektarat, jakoha kala 30%, nia bačyć u im kumira.

Čamu tak? Uvohule, čamu palitviaźni ŭ Biełarusi nie stanoviacca nacyjanalnymi hierojami? Možna ŭzhadać, jak Michaił Čyhir, adsiedzieŭšy niekalki miesiacaŭ za kratami za ŭdzieł u tak zvanych «prezydenckich vybarach» 1999 hodu imia Viktara Hančara, prajhraŭ vybary 2000 hodu ŭ Pałatu pradstaŭnikoŭ pa mienskaj akruzie N. Mašeravaj. Tady jašče hałasy zbolšaha ličyli.

Biełarusy nia lubiać hierojaŭ, nie šanujuć ich? Ale voś u 1994 hodzie narod palubiŭ adnaho hieroja — zmahara z karupcyjaj i ŭźnios jaho na pjedestał.

Niekatoryja adkazy na hetyja pytańni lažać na pavierchni. Najpierš, stvoranaja Łukašenkam sacyjalnaja madel nie znachodzicca ŭ stanie kryzysu, jana nia vyčarpała svajho resursu i dla bolšaści nasielnictva vyhladaje efektyŭnaj. Tamu isnuje davier da dziejnaha kiraŭnika dziaržavy.

Kažuć, što ŭ palitykaŭ, jak i ŭ raźviedčykaŭ, niama bijahrafij, a tolki lehiendy. Dyk lehienda Kazulina vyhladaje niebiezdakornaj. Doŭhi čas pracavaŭ u kamandzie Łukašenki, padtrymlivaŭ jahonuju palityku, navat zaplamiŭ siabie vyklučeńniem z BDU demakratyčnych studentaŭ i vykładčykaŭ. Maŭlaŭ, chto daść viery, što ciapier jon ščyry praciŭnik prezydenta? (Ale ž i Jelcyn byŭ kandydatam u členy palitbiuro CK KPSS, Juščanka byŭ premjeram pry Kučmie, Saakašvili pracavaŭ ministram va ŭradzie Ševardnadze.)

Biełaruskaje hramadztva raskołataje. U kožnaj pałovy — svaje kumiry. U łukašystaŭ — svoj pravadyr, u demakrataŭ — Milinkievič i inšyja. Niaŭdały dośvied stvareńnia treciaj siły dazvalaje zrabić vysnovu, što ŭ Biełarusi dla hetaha niama svabodnaj nišy. Žorstki aŭtarytarny režym abjektyŭna farmuje dvuchpolusnuju, bipalarnuju systemu: ułada — apazycyja. Mahnitnaja siła hetych palusoŭ akazałasia takaja mocnaja, što luby subjekt, jaki źjaŭlajecca ŭ hetaj palityčnaj prastory, mimavoli vymušany prymknuć da taho ci inšaha ź ich. U rešcie rešt i Kazulina lohikaj baraćby prybiła da apazycyi. A tut usie miescy zaniatyja. Da taho ž jahonyja prarasiejskija zajavy šmat kaho adšturchnuli.

Ale hetyja adkazy poŭnaściu zadavolić nia mohuć. I fenomen Kazulina jašče patrabuje svajho tłumačeńnia.

Valer Karbalevič, radyjo Svaboda

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0