Mova naša: nie pryhadaju 

Niekali pisaŭ pra zaniachajvańnie naturalnych biełaruskich słoŭ «źniačeŭku», «zamiž», «zaŭsiody» i pra zamienu ich pazyčanymi «źnianacku», «zamiest», «zaŭždy». Nie padabajecca mnie hetaja «biełaruskaja moda» — zamianiać svajo čužym, nibyta lepšym. U časy Vialikaha Kniastva Litoŭskaha ŭ kancylarskuju biełaruskuju movu ŭnosili ŭsio bolš i bolš polskich słoŭ, pakul hetuju «movu» zusim nie adrynuli i nie pierajšli poŭnaściu na polskuju. U časy BSSR biełaruskuju movu (aficyjnuju) usio bolš napaŭniali rusizmami, pakul, amal skroź, nie pierajšli na ruskuju. Pajšła novaja «moda» — ukrainizmy. Heta tym bolš niebiaśpiečna, što biełaruskaja i ŭkrainskaja movy davoli blizkija.

Pisaŭ raniej pra ŭkrainizm «zaŭždy».

Ciapier pra taksama ŭkrainizmy, jakija na kožnaj staroncy, ci nie ŭ kožnym artykule, razy pa 4 možna sustreć — «zhadać», «nahadać», «pryhadać» i navat «uzhadać».

Čym jany takija «smačnyja»? Što zdajucca bolš biełaruskimi, choć zusim takimi i nie źjaŭlajucca?

A dzie ž našy słovy «napomnić, uspomnić, prypomnić»?!

Ot jany jakraz i źjaŭlajucca biełaruskimi. Voźmiem «Słoŭnik biełaruskich havorak Paŭnočna-Zachodniaj Biełarusi» (fundamientalnaje vydańnie ŭ 5 tamach, u jakim źmieščana leksika z Hrodzienščyny, Vilenščyny, Minščyny, Brestčyny, Viciebščyny i navat Homielščyny). Dyk voś, tam uvohule nie adznačany słovy «ŭzhadać» i «pryhadać», jakija hetak časta zastrakacieli na staronkach haziet, knih i ŭ movie dyktaraŭ radyjo. A słova «zhadać» maje zusim inšyja značenni — «pahavaryć i adhadać». Słova «nahadać» zapisana ŭ Iŭjeŭskim rajonie i aznačaje «zadumvać». A słova «pryhadvać» značyć «havaryć abo ličyć»!

Pryviadu cytatu z našaha vydatnaha movaznaŭcy K. Krapivy (artykuł «Ci budziem my jezdzić pa levym baku?»).

Jon piša: «U siłu toj ža niedarečnaj tendencyi vykasoŭvajucca słovy uspomnić, napomnić, napamianuć i zamianiajucca słovami zhadać, pryhadać, nahadać u toj čas, jak pieršyja z daŭnich časoŭ źjaŭlajucca pašyranymi ŭ biełaruskaj movie, a druhija — vuzkadyjalektnyja i navat u miascovych havorkach redka sustrakajucca. U słoŭniki jany trapili z knih i dajucca zvyčajna z peŭnymi stylistyčnymi pamietami, ale ŭ niekatorych redakcyjach zrazu stali favarytami». Dadam jašče, što i sens ža hetych słoŭ inšy! Dyk čamu tady ci nie kožny aŭtar «varožyć» — zhadvaje, nahadvaje, pryhadvaje? Kamu i što nahadajuć (navarožać) jany? Treba admovicca ad hetaj zahannaj schilnasci ličyć čužoje svaim, a svajo adkidać. Treba, kab mova naša, jakuju ličyli samaj čystaj słavianskaj, i papraŭdzie była čystaj i ŭ vusnach ludziej, i na staronkach haziet i inšych srodkaŭ masavaj infarmacyi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0