Biełaruski paviljon u Vieniecyi nazyvajuć sioleta adnym z najlepšych. ŠMAT FOTA z adkryćcia
Siarod haściej byli Viktar Babaryka i Maryja Kaleśnikava.
Tydzień tamu na 61‑m Vieniecyjanskim bijenale adkryŭsia paviljon «Aficyjna. Nieaficyjna. Biełaruś». Prajekt užo staŭ adnym z samych zaŭvažnych i trapiŭ u ahlady zamiežnych žurnalistaŭ i krytykaŭ.
The Art Newspaper — mižnarodnaje vydańnie pra mastactva — u svajoj padborcy nazvała biełaruski prajekt najlepšym «nieaficyjnym» paviljonam (jon prachodzić na bijenale jak paralelnaja padzieja, bo nacyjanalny paviljon moža padavacca tolki praź dziaržaŭnyja struktury). Vydańnie padkreśliła, što vystava ź pieršych krokaŭ uciahvaje hledača ŭ dośvied cenzury, sačeńnia i straty svabody: pole pšanicy, zroblenaje z udziełam niadaŭnich palitviaźniaŭ, mietaličnyja «pavuki» z turemnych krataŭ, pach śviežavykapanaj mahiły na viaskovych mohiłkach, śviedčańni palitviaźniaŭ u hałasach Styviena Fraja i Džylijan Andersan, a taksama spaviadalnia, dzie naviednika sustrakaje sistema raspaznavańnia tvaru.
Prajekt taksama trapiŭ u pole ŭvahi ArtReview: vydańnie nazvała jaho zmročnaj i tryvožnaj vystavaj i asobna adznačyła kryž z kamier videanazirańnia, šar z zabaronienych knih, pracy Siarhieja Hrynieviča i spaviadalniu, dzie naviednik adnačasova naziraje za inšymi i sam stanovicca abjektam nazirańnia.
Biełaruski paviljon adznačyła i hazieta Financial Times, nazvaŭšy jaho adnym z najlepšych paviljonaŭ sioletniaha bijenale.
Adkryćcio «Official. Unofficial. Belarus» prajšło ŭ carkvie śviatoha Jana Jevanhielista — adnoj z najstarejšych prastoraŭ Vieniecyi, zasnavanaj jašče ŭ XIII stahodździ. Dla kamandy prajekta miesca mieła pryncypovaje značeńnie. Adna z kuratarak prajekta Danieła Kalada padkreślivaje: siońnia tut prachodziać sustrečy Vieniecyjanskaj kamisii — Jeŭrapiejskaj kamisii za demakratyju praz prava, stvoranaj paśla padzieńnia Bierlinskaj ściany. Heta prastora jeŭrapiejskaj pamiaci, prava i kultury. I mienavita ŭ takoj prastory ciapier prahučaŭ biełaruski hołas.
Kalada kaža, što dla kamandy sioletni ŭdzieł u bijenale byŭ sposabam pakazać: biełaruskuju kulturu mohuć pradstaŭlać nie tolki ministerstvy i dziaržaŭnyja instytucyi. Jana moža prychodzić u Vieniecyju praz mastakoŭ, teatr, muzyku, dyzajn, śviedčańni palitviaźniaŭ i supolnaść ludziej, jakija stracili mahčymaść svabodna pracavać doma.
Vystava pracuje jak šmatsensarny dośvied. Hladač nie prosta bačyć simvały represij — jon traplaje ŭ prastoru, dzie kantrol maje formu, pach, huk i navat prysmak. Kryž z kamier nahadvaje pra nahlad, šar z knih — pra cenzuru, pach mahiły — pra śmierć i vycisnutuju pamiać, arhannaja cišynia — pra strach havaryć uhołas.
Adkryćcio biełaruskaha paviljona Vieniecyjanskaha bijenale
Pach dla vystavy stvaryła ŭkrainskaja studyja ol.factory. The Art Newspaper apisvaje jaho jak pach «ciopłaha žnivieńskaha dnia na maleńkich viaskovych mohiłkach sa śviežavykapanaj mahiłaj». The Guardian pisaŭ jašče bolš žorstka: heta pach śviežaj mahiły ŭ biełaruskaj vioscy naprykancy žniŭnia, z kvietkami, jakija ŭžo pačali hnić.
Huki pracujuć nie mienš mocna. U prastory śpiecyjalna adnavili histaryčny arhan dla novaj kampazicyi Volhi Padhajskaj «Huk cišyni». Jana vykonvała jaje razam sa svaim mužam, saksafanistam Vitalem Apavym, jaki sioleta sam prajšoŭ praź biełaruski izalatar. Finalnymi akordami adkryćcia paviljona stała kampazicyja «Bach hulaje pa Minsku», jakaja prahučała z adnaho z dvuch acalełych arhanaŭ Vieniecyi.
Adna z pryčyn, čamu prajekt atrymaŭ takuju ŭvahu — udzieł aktoraŭ suśvietnaha maštabu. Śviedčańni niadaŭna vyzvalenych biełaruskich palitviaźniaŭ u vystavie ahučvajuć Džylijan Andersan, Džud Łou, Styvien Fraj i Džaana Łamli.
Džylijan Andersan — aktrysa, viadomaja pa «Sakretnych materyjałach», «Seksualnaj adukacyi» i «Karonie» — napisała ŭ Instagram, što hanarycca ŭdziełam u prajekcie i tym, što dała svoj hołas historyjam niadaŭna vyzvalenych biełaruskich palitviaźniaŭ. Pavodle jaje, hetyja śviedčańni raskazvajuć pra toje, što značyć stracić dom i siamju, nanoŭ źbirać siabie i sprabavać stvaryć novy dom u inšaj krainie.
«Danieści historyi hetych mužnych ludziej da śvietu žyćciova važna», — adznačyła aktrysa.
Siarod haściej adkryćcia byli Viktar Babaryka i Maryja Kaleśnikava, były palitviazień i biznesmien Alaksandr Vasilevič, jakomu naležała ŭžo zakrytaja «Halereja Ŭ». 6 maja vystavu naviedała Śviatłana Cichanoŭskaja.
Na adkryćci byli taksama Saša Valc i Jochien Zandyh — zasnavalniki viadomaj bierlinskaj kampanii Sasha Waltz & Guests, adnoj z važnych jeŭrapiejskich instytucyj sučasnaha tanca i pierformansu.
Siarod haściej byli i ŭdzielniki prajekta: mastaki Uładzimir Ceśler i Siarhiej Hrynievič, šef-povar Rasmus Munk, a taksama pradstaŭniki mižnarodnaj art-sceny.
Pavodle Danieły Kalady, vystavu naviedali žurnalisty The Independent, ARTnews, Financial Times, The Times, The New York Times, ArtReview, The Guardian, a taksama pradstaŭniki halerei Lisson, halerei David Zwirner, halerei Whitechapel, fondu Krupa Art Foundation, Brytanskaha muzieja, Muzieja sučasnaha mastactva ŭ Varšavie i fondu Prada.
Dla biełaruskaha niezaležnaha prajekta heta vielmi vysoki ŭzrovień uvahi.
Ale dla Danieły hałoŭnym stała nie tolki pryznańnie krytykaŭ. Jana kaža pra adčuvańnie vialikaj biełaruskaj kampanii. «Nam usim vielmi nie chapaje momantaŭ, kali možna ščyra radavacca adno za adnaho, adčuvać supolnaść i chacia b na paŭhoda atrymać u Vieniecyi miesca, kudy zaŭsiody mohuć pryjści inšyja biełarusy», — kaža jana.
Pavodle Danieły, biełaruski «nieaficyjny paviljon» staŭ važnym jašče i tamu, što ŭ Vieniecyi źjaviłasia miesca, dzie biełarusy mohuć ubačyć siabie nie tolki praz traŭmu, ale i praz dasiahnieńnie. Heta pośpiech mastakoŭ, muzykaŭ, teatra, tych, chto źbiraŭ instalacyi ŭ Varšavie, tych, chto nie zmoh pryjechać u Vieniecyju praz dakumienty, tych, chto zastaŭsia ananimnym, kab nie padstavić blizkich u Biełarusi. Heta pośpiech biełaruskaj kultury, jakaja paśla hadoŭ represij i vyhnańnia ŭsio ž vyjšła na adnu z hałoŭnych suśvietnych scen i była pačutaja.
***
Raniej Biełaruś užo ŭdzielničała na Vieniecyjanskim bijenale — u 2019 hodzie, a taksama ŭ 2015‑m i 2009-m. Tady biełaruski paviljon rychtavali aficyjnyja struktury: Ministerstva kultury, Nacyjanalny centr sučasnych mastactvaŭ, pry padtrymcy Ministerstva zamiežnych spraŭ i pasolstva Biełarusi ŭ Italii. Ciapierašniuju ž vystavu rabiła kamanda Biełaruskaha svabodnaha teatra razam z mastakami i kampazitarami.
Zdranćvieńnie i strach. Biełarusy ŭdzielničajuć u Vieniecyjanskim bijenale z ašałamlalnym paviljonam ŠMAT FOTA
Halivudskaja aktrysa Džylijan Andersan napisała pra svoj udzieł u biełaruskaj vystavie
«Biełaruś — pryhožaja, čystaja, ale jaje dušać kirzavyja boty». Biełaruski paviljon u Vieniecyi staŭ siensacyjaj
Ciapier čytajuć
«Uźnikajuć ujaŭleńni, što palitviaźni musiać być stojkimi, sabranymi, udziačnymi. A realnaść roznaja». Pahavaryli ź ludźmi, jakija vodziać departavanych litaralna za ruku66
Kamientary
Stvarać novyja sensy ad biełarusaŭ i dla biełarusaŭ — nie.
Pabudavać čarhovy atrakcyjon dla jeŭrapiejcaŭ, kab jany mahli kajfanuć, pakazytaŭšy sabie nervy, — tak!
Jakija tam biełarusy? Hałoŭnaje ž — pryznańnie ad Independent, ARTnews, Financial Times i kupy fondaŭ. Novyja kantakty = novyja hranty = praciah handlu čužym vopytam i imitacyjaj dumki.
Zatoje možna z bolš hłamurnym vyhladam pafatahrafavacca z bakałami, jak u byłyja časy la halerei Ŭ. Adčuć siabie suśvietnaj elitaj, a nie žmycham usio pras**ŭšych biazrodnych bamžoŭ.