Samaja vialikaja strata

Dobra pamiataju toj dzień, dakładniej, noč. Jak kandydat u deputaty Mienharvykankamu ad BNF, ja mieŭ mahčymaść nazirać na svaim vybarčym učastku za ŭsimi detalami referendumu.

Piša Siarhiej Chareŭski.

Dva hady, jak ja žyvu ŭ novym domie. Na adnym z pavierchaŭ chtości z žycharoŭ prykleiŭ da akonnaha adkosu vyciatuju ź niejkaje hazety «Pahoniu», a niechta namalavaŭ abapał hubnoj pamadaju bieł-čyrvona-biełyja ściažki. Za dva hady nichto j nie parupiŭsia, kab hetki «aŭtaryk» ścierci, choć i vokny myjucca, i vazony na padjeznych padvakońniach dahladajucca. Padazraju, što moj dom nie ŭnikalny dla Biełarusi.

Siam-tam nie prybrali dziaržaŭnych «Pahoniaŭ» navat z aficyjnych ustanovaŭ. Štotydzień prajaždžaju praz adno miastečka (nazyvać lepš nia budu), dzie da siońnia krasujecca naš hierb, prymacavany na vysačeznaj trubie zavodu. Bieźlič bieł-čyrvona-biełych ściahoŭ i vyjavaŭ hierbu było ŭratavana j aščadna pierachoŭvajecca. Naprykład, były pasoł u Vilni sp.Vajtovič zahadaŭ praz paŭhodu pa referendumie emalevyja tablicy z «Pahoniami», što ŭ svoj čas na ahulny manier zamaŭlali ažno ŭ Švajcaryi, pieraharnuć u praalejenuju papieru j achajna pierachavać.

Dobra pamiataju toj dzień, dakładniej, noč. Jak kandydat u deputaty Mienharvykankamu ad BNF, ja mieŭ mahčymaść nazirać na svaim vybarčym učastku za ŭsimi detalami referendumu. Tamu maja prysutnaść na vybarčym učastku j za jahonymi kulisami była całkam zakonnaju. Sa mnoju była cełaja kampanija beenefaŭcaŭ, jakija raŭniva j pilna sačyli za kožnym krokam vybarčaje kamisii. My sabralisia zusim rana, ci nie a 6-j, dy pabłažliva nazirali za samymi aktyŭnymi vybarščykami — pensijanerami, jakija pieršymi pryjšli vyjavić svaju volu. Adnym z maich supiernikaŭ na deputackaje miesca byŭ staršynia kampartyi Novikaŭ. Tamu značnaja kolkaść naziralnikaŭ była ź jahonaha lahieru. Praź siłu pacisnuŭšy adzin adnamu ruki, my bolš ni pra što nie havaryli ź imi. Tady heta zdavałasia marnym.

Ja byŭ śviedkam, što anijakaha prymusu nie było. Referendum, jaki prajšoŭ u Biełarusi 14 traŭnia 1995 hodu, byŭ nasamreč pieršym usienarodnym apytańniem u historyi krainy. Bolš za toje, u škole №54, dzie prachodziła hałasavańnie pa vybarach razam z referendumam, było šykoŭna azdoblenaje transparantami faje. Na ich lacieli j lacieli vieršniki na koniach u spavivach bieł-čyrvona-biełych stužak. Navat na škle dźviarej tady byli vyjavy Pahoni. Vialiki kalarovy hierb visieŭ i ŭ vestybiuli. Pa ścienach — naviutkija nahladnyja planšety z cytatami biełaruskich klasykaŭ. Słovy pra luboŭ da Baćkaŭščyny j movy musili vychoŭvać novuju hieneracyju biełarusaŭ. Niejak nie prychodziła navat u hałavu, što ludzi, pastajaŭšy, pahladzieŭšy na hetyja školnyja azdoby, buduć hałasavać suprać svajoj rodnaj movy j nacyjanalnaje symboliki.Usio było tak, jak i musiła być. Choraša, čysta, usio pa-svojmu.

Dyrektar škoły, abajalny razumny čałaviek, tolki paciskaŭ plačyma. Maŭlaŭ, ściah i hierb jon jašče nie zrazumieŭ, a voś ža movu čapać, badaj, nia varta. Toje samaje skazała žurnalistam i Łukašenkava žonka Halina. Na ŭvachodzie visieli ahitki da referendumu. Niahiehłyja, niajakasnaj palihrafii. Darečy, uzor «novaha» hierbu byŭ biez čyrvonaj zorki. I na ściahu nie było zorki ŭ navieršy. Ale tyja, chto šoŭ prahałasavać suprać biełaruščyny, navat nie ŭhladalisia ŭ tyja eskizy, nia ŭčytvalisia ŭ pytańni. Jany intuityŭna viedali, što vykraślić. Ludziej było bieźlič. Ad pilnaha ŭzirańnia ŭ ichnyja tvary mnie stanaviłasia młosna. Padčas hałasavańnia ahitacyja zabaroniena, a jak chaciełasia pierakanać ludziej jašče raz, apošni raz…

My ŭsio supakojvali siabie, što navat referendum ničoha nia značyć, što jość Kanstytucyja, Viarchoŭny Saviet.

Pa abiedzie naš aptymizm pačaŭ zhasać. Narešcie, jak zusim ściamnieła, pačaŭsia padlik. Milicyja vypravadziła pakrysie prosta cikaŭnych. Dźviery zamknuli. Na daŭžezny kumač, što ŭchinaŭ pastaŭlenyja ŭstyk školnyja stały, pasypalisia biuleteni. Napruha była niejmaviernaja. «Za» — siudy, «suprać» — siudy. Uśled ich pačali jašče raz raskładać, udakładniać. Skončyli. Niby skončyŭsia sud i abvieścili vyrak.

Pałahadniełyja kamunisty prapanavali vypić. U ich intanacyjach źjaviłasia navat spačuvańnie.

Ale adrazu pa referendumie dumałasia pra inšaje. Dla tych, chto niekali parynaŭ ad radaści za viartańnie nacyjanalnaje symboliki ŭ 1991, heta była sapraŭdnaja drama. Biaz vartaje pašany nacyjanalny ściah, na jakim prysiahali j jakomu klalisia ŭžo tysiačy biełarusaŭ, byŭ źniaty i razarvany na kavałki. Ale ni jany, ni ja ŭžo ničoha nie mahli źmianić. Dahodlivyja pasłuhačy Łukašenki pastavili na «suveniry» svaje aŭtohrafy. Dumałasia, što razam z razadranym rukami Ciciankova ściaham raździrajuć samo serca biełaruščyny. Pavodle aficyjnych vynikaŭ, 14 traŭnia 1995 hodu za prapanavanyja prezydentam Łukašenkam varyjanty hierbu i ściaha prahałasavała 48 pracentaŭ vybarščykaŭ ad ahulnaje ich kolkaści. Jak ni kruci hetyja ličby, inšymi jany nia stanuć. Dziesiać hadoŭ tamu Łukašenku, jaki nie nabryniaŭ pačućciom samaŭładździa, nie chapiła nachabstva prypisać 3%. A siońnia jamu niama patreby navat u referendumach: choča — staličnyja praspekty pierajmianuje, choča — padručniki sam vypraŭlaje.

Za ŭsie hetyja dziesiać hod u nas, adnak, nie było najbolšaje straty. U demakratyi biełarusy nie paśpieli rassmakavacca za tyja čatyry hady da prychodu Łukašenki. Ład, što isnavaŭ da jaho, nazvać demakratyčnym nie vypadaje: ułada zachoŭvałasia ŭ rukach byłoje kamunistyčnaje namenklatury, balšynia ź jakoje zastałasia ŭ svaich ža savieckich kabinetach. Nie byli demantavanyja kamunistyčnyja manumenty, symbolika, taponimy, nazvy vulic. Hałosnaść — jašče nie demakratyja, što vyśpiavaje jak žyćciovaja patreba ŭ novych pakaleńniach. A voś ža mova j nacyjanalnyja symbali niezaležnaje Biełarusi stali hałoŭnymi znakami epochi da dyktatury. Nia viedajučy da siońnia, što takoje demakratyja, biełarusy, adnak, užo viedajuć, što takoje źniavažanaja nacyjanalnaja hodnaść.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0