Chto padviadzie «tłustuju rysu»

Ci pavinny ŭłada i apazycyja dziela prahresu krainy pajści nasustrač adna adnoj, padvioŭšy «tłustuju rysu» pad 90-mi hadami? Ci spraviadlivy pryncyp «Čym dalej ad Rasiei — tym lepiej dla biełaruskaj dziaržaŭnaści»? Hetyja prablemy stali temami palemiki pamiž «Našaj Nivaj» i «Narodnaj volaj». Dyskusiju vyklikali kamentary «NN» da vynikaŭ dumskich vybaraŭ u Rasiei. Palityčnaje stabilnaści ŭ krainie nia budzie, pisała «NN», «pakul ułady i apazycyja nie pačnuć hulać u adnym styli i na adnym poli».

Nieabchodnymi ŭmovami hetaha hazeta nazyvała dźvie — «tłustuju rysu» pad minułym, pad 90-mi hadami, i admovu ad hvałtu jak sposabu dasiahnieńnia palityčnych metaŭ. Hetyja razvahi vyklikali rezkuju reakcyju Siamiona Bukčyna: «U razbeščanaj krytycy «imperskaha susieda» ŭ aficyjoznym druku dziejačy «NN» bačać padmurak budaŭnictva suverennaj biełaruskaj dziaržavy. Lohika prostaja: čym dalej ad Rasiei, tym bližej da niezaležnaj Biełarusi». Asablivaje abureńnie ŭ Siamiona Bukčyna vyklikaje prapanova nakont «tłustaje rysy»: «Uchvalić złom Kanstytucyi? Źbićcio deputataŭ Viarchoŭnaha Savietu? Vykradańnie lideraŭ apazycyi? Źniščeńnie pradprymalnictva i niezaležnaha druku?» — zadaje rytaryčnyja pytańni publicyst. Hałoŭny redaktar «NN» Andrej Dyńko, publicyst «NV» Siamion Bukčyn i ahladalnik Jury Drakachrust praciahnuli svaju dyskusiju za «kruhłym stałom» radyjo «Svaboda».

Ju.D.: Spadaru Bukčyn, Vy pišacie ŭ svaim artykule, što ideja «tłustaj rysy» pad minułym faktyčna zapazyčanaja ŭ palakaŭ, jana — častka filazofii znakamitaha «kruhłaha stała» apazycyi i ŭłady. Polskaja apazycyja pajšła tady na toje, kab šmat što daravać. I sprava, darečy, zusim nia ŭ hetym — daravać — nie daravać, a ŭ tym, što tady baki, vorahi, damovilisia pra praviły hulni. Možna pryhadać jašče bolš rańni prykład — «pakt Monkłaa», jaki hišpanskija frankisty i antyfrankisty zaklučyli paśla śmierci dyktatara. Pry hetym na sumleńni polskich kamunistaŭ i hišpanskich frankistaŭ było nia mienš, čym na sumleńni łukašenkaŭcaŭ. Jość i ajčynny dośvied — dyjaloh pamiž uładaj i apazycyjaj pra praviły palityčnaj baraćby, jaki ŭ 1999—2000 hadoch sprabavaŭ naładzić kiraŭnik misii ABSE Hans-Hieorh Vik. Značyć, Dyńko — kiepski. A Vałensa, jaki pahadziŭsia sieści ź Jaruzelskim za «kruhły stoł», — dobry? I pasoł Vik — taksama dobry? Ci ŭsie jany kiepskija, usie — kalabaranty?

Siamion Bukčyn: Ja nie palityk, ja — piśmieńnik. Ja trymajusia zapavietu Čechava zaŭsiody być na baku pakryŭdžanych. I ja ŭpeŭnieny: prapanova «NN» — amaralnaja. Chacia možna zrazumieć, što redaktar Dyńko šukaje šlachoŭ vychadu z taho zamknionaha koła, u jakim apynułasia Biełaruś. Ale treba havaryć pra heta adkryta. Kali ty havoryš pra «tłustuju rysu», to davaj padličym, što majecca na ŭvazie. Heta praciah staroj sprečki pra «ślazinku dziciaci».

Ju.D.: Vy havorycie pra maralnyja pryncypy. A jany, jak viadoma, majuć universalny charaktar. Sp. Dyńko sa svaimi prapanovami, na Vaš pohlad, amaralny. A Vałensa ŭ 1989 h. byŭ amaralnym? Vik u 1999 hodzie byŭ amaralnym?

S.B.: Siońnia ŭ Polščy idzie haračaja palemika nakont vynikaŭ «kruhłaha stała». Nie była asudžanaja kamunistyčnaja idealohija, nia byŭ asudžany režym, šmat na što byli zapluščanyja vočy, i z hetaha naradzilisia balučyja prablemy ciapierašniaha polskaha hramadztva. Sprava nie idzie pra toje, što niechta zaklikaje da hvałtu, a niechta staić za kampramis. Ja taksama nie za hvałt, ja chaču heta padkreślić.

Peŭnaja nacyjanalnaja abmiežavanaść niekatorych aŭtaraŭ «NN» źviazanaja, prabačcie, z peŭnym uzroŭniem palityčnaj, filazofskaj i čałaviečaj kultury. Tut dałučajecca i inšaja prablema: što pieršasnaje — pravy čałavieka ci nacyjanalnyja intaresy.

Ju.D.: U adroźnieńnie ad sp.Bukčyna, ja nia budu vučyć Vas, sp.Dyńko, marali, ale chaču źviarnuć uvahu na adzin praktyčny momant. Vaš apanent zakančvaje svoj artykuł słovami: «Haspadar zaŭsiody ŭkaža miesca «šaściorcy» — kala parašy». Heta, biezumoŭna, hruba, ale pryhadvajecca intelektualny kručok, na jaki čekisty łavili dziejačoŭ BNR. Maŭlaŭ, emihracyja, padpolle — miesca dla pacukoŭ, a treba dałučacca da budaŭnictva realnaj Biełarusi. Praŭda, ułada ŭ hetaj realnaj Biełarusi inšaja, čym vam chaciełasia b, ale ž vy zmožacie pracavać, pierakonvać hetuju ŭładu. I šmat chto papaŭsia na hety kručok i patrapiŭ urešcie navat nie da parašy, a ŭ Kurapaty. Kali nie kranać histaryčnych cieniaŭ, možna pahladzieć krychu bližej. Ja ŭjaŭlaju sabie, jak Urał Łatypaŭ patelefanavaŭ paśla vychadu numaru Vašaj hazety Paŭłu Jakuboviču i, paśmichajučysia, skazaŭ: «Małajčyna, Paša. Kab tvaje opusy drukavała hazeta, jakuju Havał uhanaravaŭ jak flahmana biełaruskaj demakratyi, i pryčym drukavała biaz hrošaj, biez šantažu — heta super!» Mahčyma, Vas prosta «raźviali», jak «razvodzili» čekisty ŭ 20—30 hadoch dziejačoŭ tahačasnaha Adradžeńnia?

A.D.: Paralel z 20-mi hadami niekarektnaja. Tady Biełaruś była častkaj Savieckaha Sajuzu. Ciapier my majem svaju niezaležnuju dziaržavu. Jak lubić paŭtarać adzin naš palityk, chočacie vy hetaha ci nia chočacie, ale heta fakt.

Ja liču vartymi abdumvańnia mierkavańni, jakija vykazaŭ na staronkach «Narodnaj voli» palityk z AHP Jaŭhien Łabanovič. Pavodle Łabanoviča, papadańnie Łukašenki pamiž kavadłam i mołatam Uschodu dy Zachadu pryviadzie nie da padzieńnia režymu, a da padzieńnia Biełarusi pad udaram uschodniaha mołata. Heta sapraŭdy niebiaśpiečna. I toj samy Łabanovič pierakanany, što z rasiejskim režymam nam moža być našmat horš. Jon adznačaje, što pierad tvaram novych vyklikaŭ apazycyja musić pierahledzieć svajo staŭleńnie da Łukašenki. Adnak padkreślivaje, što havorka nia jdzie pra padtrymku Łukašenki ŭ pytańniach ekanamičnych, palityčnych ci kulturnych — ale ŭ vielmi kankretnym pytańni suverenitetu apazycyja pavinna adnaznačna vykazacca. Voś takaja pazycyja Łabanoviča.

Dumaju, sp.Bukčyn pahodzicca, što amaralna było b handlavać suverenitetam.

Ju.D.: Sp.Bukčyn, Vy aburajeciesia staŭleńniem adnadumcaŭ Dyńka da Rasiei. Ale pryhadajem niekatoryja padziei apošniaha času: kryzys vakoł ukrainskaj kasy Tuzła, rasiejski plan urehulavańnia prydniastroŭskaha kanfliktu, jaki vioŭ da raspadu Małdovy, niebiaśpiečnyja hulni Kramla z hruzinskimi aŭtanomijami. Zrazumieła, kali Pucin havoryć pra «muchaŭ i katlety», kamuści moža spadabacca, jak haspadar Kramla «močyć» Łukašenku, jakomu doma nichto supraćstajać nia moža. Ale z ulikam pryhadanych mnoj faktaŭ, ci tolki Łukašenku jon «močyć»? Chaču pryhadać i viadomaje interviju Rahozina «Bi-Bi-Si», dzie jon nia tolki zajaviŭ, što «biełaruskaja dziaržaŭnaść — heta niedarečnaść», ale i dadaŭ: «Dla mianie niama roźnicy pamiž Šuškievičam i Łukašenkam. Abodva nacyjanalisty, a Łukašenka navat horšy». Biełarusi ŭschodniaja susiedka demanstruje, tak by mović, tvar nia Puškina ci Lichačova, a Rahozina. Vam jon padabajecca? I navat bolš, čym tvar Łukašenki?

S.B.: Ja šmat vykazvaŭsia ŭ svaich artykułach nakont siońniašniaj Rasiei. Ja krytykavaŭ usio toje, pra što Vy tut kazali: imperskija zachady, niežadańnie bačyć Biełaruś jak narmalnuju dziaržavu, biełarusaŭ — jak samastojnuju nacyju. Ja dobra viedaju, što jany ličać nas niejkim rasiejskim adhalinavańniem.

Što tyčycca majho krytycyzmu nakont antyrasiejskaści, to nie zaŭsiody pravodzicca miaža pamiž krytykaj rasiejskaj imperskaści i rasiejskaści. Hetaja miaža davoli lohka pierachodzicca niekatorymi aŭtarami «NN» — ludźmi, jakija zaličajuć siabie ŭ šerahi patryjatyčnaj intelihiencyi.

U pryhadanym artykule ŭ «Narodnaj voli» ja jakraz pisaŭ, što ničoha ŭ Rasiei nie źmianiłasia, i hetyja vybary pakazali, što praciahvajecca raniejšaja palityka. Palityka Biełarusi pry hetym budujecca pavodle pryncypu «Dalej ad Rasiei». Možna, zrazumieła, i dalej, ale ŭsio roŭna Biełaruś nikoli sa svajho hieahrafičnaha miesca nie źlacić.

Na staronkach «NN» ja kožny raz baču radaść, kali Łukašenka niešta takoje lapnie na adras rasiejskich uładaŭ. Heta im užo zdajecca znakam i zarukaj samastojnaści. A dla mianie heta prosta zajavy ŭ styli Žyrynoŭskaha, za jakimi ničoha nie staić. Łukašenka siońnia dziejničaje absalutna ŭ rečyščy rasiejskaj palityki, hetyja jahonyja «niezaležnickija» deklaracyi — falšyvyja zajavy na publiku. Jon sprabuje takim čynam šantažavać kiraŭnictva Rasiei, ale našaja kraina całkam padparadkavanaja rasiejskamu KDB, rasiejskamu vojsku, rasiejskaj uładzie, i treba prosta ćviaroza prymać hetuju sytuacyju.

Ju.D.: Vaša pazycyja całkam supadaje ź mierkavańniem Paźniaka. Jon taksama ličyć, što Łukašenka, niahledziačy na ŭsie jahonyja niezaležnickija zajavy, — nia bolš čym rasiejskaja maryjanetka.

S.B.: Ja ŭ hetym całkam zhodny ź Zianonam Stanisłavavičam.

Ju.D.: Sp.Dyńko, Vaš apanent prypisvaje Vam formułu «Čym dalej ad Rasiei — tym lepš dla biełaruskaj niezaležnaści». Ale ci tolki prypisvaje?

A.D.: Nielha kazać, jak heta praśliznuła ŭ Vas, sp.Drakachrust, što Siamion Bukčyn vystupaje za Rasieju. Hetak ža jak nia varta kazać, što Andrej Dyńko vystupiŭ tut za Łukašenku. Pa vialikim rachunku i Siamion Bukčyn, i Andrej Dyńko ŭ svaich razvahach vystupajuć za adno i toje ž — za demakratyju i niezaležnaść Biełarusi. My tolki pa-roznamu bačym šlachi da ich. Mahu zapeŭnić, što zusim nie antyrasiejskaść niejkich zajavaŭ raduje «Našu Nivu». Toje, što nas sapraŭdy raduje, — heta vyśpiavańnie ŭ krainie pieradumovaŭ umacavańnia demakratyi i niezaležnaści. Hetych pieradumovaŭ našmat bolš, čym było piać ci dziesiać hadoŭ tamu. Pajaśniu svaju dumku. U Biełarusi demakratyja moža ŭstalavacca tolki «ŭ adnym pakiecie» ź niezaležnaściu. Nia moža takoha być, što my tut pabudujem demakratyju, ale budziem Paŭnočna-Zachodnim krajem Rasiei. Nia moža taksama być, što my staniem niezaležnaj krainaj, uvojdziem u Eŭraźviaz i pry hetym u nas zastaniecca biezalternatyŭny parlament i na vybarach kandydaty buduć atrymlivać pa 98% hałasoŭ. Adno moža pryjści tolki razam ź inšym. I hałoŭnaj umovaju hetaha «pakietu» źjaŭlajecca ŭmacavańnie nacyjanalnaha pačućcia, adčuvańnie siabie biełarusami, honar za svaju krainu, umacavańnie nacyjanalnaj ekanomiki, jaje pieraaryjentacyja z vyklučna ŭschodniaha rynku na roznyja rynki. Usio heta, musić, pryjdzie razam.

Kamentujučy ŭ «Našaj Nivie» vyniki vybaraŭ u Rasiei, my nie mahli nie źviarnuć uvahi, što hetyja vyniki traktujucca adnolkava jak u apazycyjnym, hetak i va ŭradavym druku. Heta znak peŭnaha nacyjanalnaha adzinstva. Tut pakazalnaja i samaja adnolkavaść, i toj fakt, što i adny, i druhija traktujuć vynik vybaraŭ jak peŭnuju pahrozu.

Ukrainskija palityki mohuć spračacca i pa ŭnutranych pytańniach, i nakont adzinaj ekanamičnaj prastory, i pa pytańniach eŭraintehracyi. Ale ŭ pytańni kasy Tuzła sprečak nie było, ukrainski parlament byŭ adnadušny.

Kali za adnolkavym bačańniem biełaruskich intaresaŭ pryjdzie taksama razumieńnie, što hetyja nacyjanalnyja intaresy zmoža zabiaśpiečyć tolki demakratyja i ŭmacavańnie suviaziaŭ z Eŭropaj — tym lepš. Chto b heta ni zrabiŭ — takoha čałavieka varta budzie padtrymać. Pryhadany Jaŭhien Łabanovič maje racyju, kali kaža, što «mała šancaŭ na toje, što heta zrobić Łukašenka». Ale kali b Łukašenka staŭ takoje rabić — Boža moj, treba pakinuć adčynienymi dźviery i dla jaho.

Ju.D.: Sp.Bukčyn, mianie ździviła ŭ Vašym artykule adna dumka. «Łukašenkaŭcy budujuć Biełaruś bieź biełarusaŭ, bieź biełaruskaj kultury. Usio heta mahčyma tolki na padmurku sapraŭdnaj demakratyi». Ale ž Bismark budavaŭ Niamieččynu «žalezam i kryvioj». U Varšavie staić pomnik Piłsudzkamu. A jakim demakratam byŭ pan maršał — Vy viedajecie nia horš za mianie. Šmat jakija dziaržavy stvaralisia «mocnaj rukoju» ci pry «mocnaj ruce». I tolki biełarusy, pavodle Vas, mohuć zrabić heta tolki praz demakratyju. Čamu?

S.B.: Vašy paraleli — heta naciažki. Prezydent Biełarusi navat nie havoryć sa svaim narodam pa-biełarusku. Hety fakt śviedčyć pra toje, što Łukašenka całkam admaŭlaje isnavańnie nacyi i kultury. Dla jaho jość peŭnaja terytoryja, nad jakoj jon choča ŭładaryć nieviadoma kolki, moža, usio žyćcio. Jon razumieje, što ŭ śviecie isnujuć nacyjanalnyja dziaržavy, inšych niama. Tamu niejki taki kalaryt pavinien być: hetaja mova pavinna troški hučać na telebačańni, na radyjo, niejkija nacyjanalnyja teatry pavinny być, ale dalej — nie. Dalej jon adčuvaje ŭsio čužoje dla siabie, nieadpaviednaje svajoj natury. Bismark havaryŭ pa-niamiecku, i Piłsudzki źviartaŭsia da palakaŭ pa-polsku. I ŭ hetym — hałoŭnaja roźnica. Łukašenka buduje Biełaruś bieź biełarusaŭ, bieź biełaruskaj kultury.

Ju.D.: Sp.Dyńko, u mianie da Vas pytańnie, na pieršy pohlad, krychu ŭbok ad temy razmovy. Svoj artykuł Vy skančajecie słovami «70% biełarusaŭ chočuć, kab Biełaruś uvajšła ŭ Eŭraźviaz. Heta raniej ci paźniej abaviaža». Ale, pavodle źviestak taho ž NISEPD, prykładna stolki ž biełarusaŭ chočuć abjadnańnia z Rasiejaj. A pavodle samaha apošniaha apytańnia, dzie pytańnie zadavałasia «rubam» — ci na Ŭschod, ci na Zachad, — vynik vyjšaŭ taki: amal 50% — za abjadnańnie z Rasiejaj i tolki krychu bolš za tracinu — za ŭstupleńnie Biełarusi ŭ Eŭraźviaz. A heta, havoračy Vašymi słovami, taksama «rana ci pozna abaviaža»?

A.D.: Sapraŭdy jość hetaje razdvajeńnie śviadomaści. Jak raniej biełarusy chacieli i niezaležnaści, i abjadnańnia z Rasiejaj adnačasova, hetak i ciapier šmat biełarusaŭ chočuć adnačasova i ŭstupleńnia ŭ Eŭraźviaz, i abjadnańnia z Rasiejaj, nie razumiejučy, što heta niemahčyma, što tre budzie vybirać.

Zatoje davajcie pahladzim na dynamiku hetych ličbaŭ. Pa-pieršaje, kolkaść ludziej, jakija chočuć ustupleńnia Biełarusi ŭ Eŭraźviaz, raście. A lik tych, jakija chočuć abjadnańnia z Rasiejaj, padaje. Pa-druhoje, siarod prychilnikaŭ eŭraintehracyi bolšaść — ludzi maładyja, adukavanyja. A siarod prahnych abjadnańnia z Rasiejaj — bolšaść starych, pensijaneraŭ, sacyjalna nieabaronienych. Ja miarkuju, što budučynia adnaznačnaja: lik prychilnikaŭ eŭraintehracyi budzie raści, a lik prychilnikaŭ abjadnańnia z Rasiejaj budzie niaŭchilna skaračacca.

Drukujecca adnačasova

ŭ «Našaj Nivie» i «Narodnaj voli».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0