Hetyja adkryćci mohuć stać sapraŭdy praryŭnymi ŭ dasiahnieńni daŭhalećcia

Čamu dzieci naradžajucca maładymi? Heta zdajecca vidavočnym, ale z punktu hledžańnia bijałohii pytańnie nie takoje prostaje. Kletki, ź jakich uźnikaje novaje žyćcio, nie novyja. Jajcakletki ŭ žančyny zakładzieny jašče da jaje naradžeńnia, a śpiermatazoid, jaki złučajecca ź jajcakletkaj, utvarajučy zihotu, niasie na sabie ślady ŭzrostu mužčyny. Łahična było b čakać, što i embryjon budzie mieć prykmiety stareńnia.

I sapraŭdy, spačatku tak i jość. Ale potym adbyvajecca niečakany praces: kletki nibyta «pierazahružajucca», skidvajuć nazapašanyja paškodžańni i prykładna praz dva tydni viartajucca da stanu poŭnaj maładości — svojeasablivaha «nulavoha ŭzroŭniu».

Navukoŭcy nazyvajuć heta naturalnym amaładžeńniem, i mnohija ź ich vierać, što mienavita jano moža stać klučom da transfarmacyi taho, jak doŭha i nakolki jakasna my žyviom. Jość nadzieja, što ŭrešcie jany zmohuć vykarystać hety praces dla lačeńnia sotniaŭ chvarob, padaŭžeńnia žyćcia na dziesiacihodździ i navat poŭnaha spynieńnia stareńnia — ad lačeńnia chvarob da zapavoleńnia stareńnia. Z padrabiaznaściami znajomić The New York Times.

Pieršyja adkryćci

Historyja sučasnych daśledavańniaŭ pačałasia ŭ 1993 hodzie, kali Sincija Kieńjon z Kalifarnijskaha ŭniviersiteta ŭ San-Francyska dakazała, što manipulacyja ŭsiaho adnym hienam moža ŭdvaja padoŭžyć žyćcio kruhłaha čarviaka. Heta adkryćcio sparadziła hihanckuju industryju z abarotam u 20 tryljonaŭ dalaraŭ, dzie siońnia susiedničajuć sumnieŭnyja bijadabaŭki i fundamientalnyja raspracoŭki.

Sapraŭdny praryŭ adbyŭsia ŭ 2006 hodzie, kali japoniec Šynja Jamanaka vyznačyŭ čatyry hieny, aktyŭnyja na rańnich stadyjach embryjanalnaha raźvićcia. Jon uvioŭ ich u kletki skury starych myšej u kubku Pietry i staŭ čakać. Na praciahu dvuch tydniaŭ kletki skury transfarmavalisia, pieratvarajučysia ŭ niešta blizkaje da embryjanalnych stvałavych kletak — jany niby ruchalisia nazad u časie da svajho malenstva.

Adkryćcio siły hetych čatyroch hienaŭ, ciapier viadomych jak «faktary Jamanaki», pryniesła vučonamu Nobieleŭskuju premiju ŭ 2012 hodzie, ale tady nie było vidavočna, što jany stanuć vyrašalnymi dla daśledavańniaŭ daŭhalećcia. Niahledziačy na važnaść pracy, navukoŭcy razumieli, što prymianieńnie hetych faktaraŭ da ludziej moža być ryzykoŭnym.

Pieršaja sproba lačyć myšej faktarami Jamanaki skončyłasia bijałahičnaj katastrofaj. Manuel Sierana ŭ Ispanii zafiksavaŭ, što zamiest amaładžeńnia ŭ myšej pačali masava raści teratomy — puchliny, jakija składajucca z kavałačkaŭ tkanak vałasoŭ, zuboŭ i skury.

Vyrašalny krok da biaśpiečnaha vykarystańnia siły «faktaraŭ Jamanaki» zrabiŭ Chuan Karłas Iśpisua Bielmonte ź Instytuta Sałka ŭ San-Dyjeha (ZŠA). Jon zychodziŭ z razumieńnia taho, jak mienavita starejuć kletki. Sprava nie stolki ŭ samoj DNK, kolki ŭ epihienietycy — sistemie «nadbudovy» nad DNK, jakaja kiruje pracaj hienaŭ. Sam hienietyčny kod u nas amal nie źmianiajecca, ale isnujuć śpiecyjalnyja malekuły, jakija jak by «ŭklučajuć» abo «vyklučajuć» roznyja hieny i vyznačajuć, jakoj stanie kletka — naprykład, kletkaj serca, lohkich ci skury.

Z uzrostam hetaja sistema pačynaje davać zboi. Pad upłyvam asiarodździa — ježy, stresu, sonca — častka hetych «naład» źbivajecca: kletki horš «čujuć» instrukcyi i pačynajuć pracavać nie tak, jak treba. Pavodle adnoj z hałoŭnych teoryj, mienavita heta i pryvodzić da stareńnia i chvarob.

Bielmonte vykazaŭ hipotezu: kali akuratna «padpravić» hetyja epihienietyčnyja zboi, kletki možna viarnuć u bolš małady stan. Ale nie da stanu «niemaŭlaci» — bo heta niebiaśpiečna, — a tolki da ŭzroŭniu «padletka», kali jany ŭžo sfarmavanyja, ale jašče zdarovyja i efiektyŭnyja.

U svaim znakamitym daśledavańni 2016 hoda jon prymianiŭ tak zvanaje pieraryvistaje pieraprahramavańnie: uklučaŭ «faktary Jamanaki» tolki na dva dni, paśla čaho davaŭ arhanizmu piać dzion adpačynku. Heta dazvalała kletkam pačać amaładžeńnie, ale nie hublać svaju funkcyju.

Vynik byŭ niečuvanym: hienietyčna staryja myšy nie tolki pražyli na 30% daŭžej, ale i prykmietna źmianilisia. Raniej słabyja, jany stali bolš enierhičnymi, ich poŭść zrabiłasia huściejšaj i ciamniejšaj, a sercy — macniejšymi.

Sučasnyja raspracoŭki

Heta daśledavańnie stała padmurkam dla niekalkich bijatechnałahičnych kampanij, jakija skancentravalisia na pošuku mietadaŭ amaładžeńnia. Samoha Iśpisua Bielmonte i bolšuju častku jaho kamandy ź Instytuta Sałka pieraciahnuła da siabie Altos Labs — zakrytaja bijatechnałahičnaja kampanija, jakuju, pavodle paviedamleńniaŭ, padtrymlivajuć Džef Biezas i inviestar Juryj Milnier. Ź inviestycyjami ŭ 3 miljardy dołaraŭ na momant zasnavańnia ŭ 2022 hodzie Altos ličycca najbujniejšym startapam u historyi bijatechnałohij.

U Altos Labs Iśpisua Bielmonte i jaho kamanda vykarystoŭvajuć štučny intelekt dla stvareńnia virtualnych madelaŭ kletak i vyvučajuć, jak spynić fibroz tkanak. Pra dasiahnieńni Altos Labs pakul havorać vielmi aściarožna. U łabaratoryi ŭžo ŭdajecca amaładžać asobnyja kletki — naprykład, kletki skury z dapamohaj novaj formuły, jakaja adroźnivajecca ad «faktaraŭ Jamanaki». Apošnija ciapier razhladajucca tolki jak adzin z mahčymych instrumientaŭ.

Altos Labs razam ź niekalkimi inšymi bijatechnałahičnymi startapami faktyčna spaborničaje ŭ tym, kab znajści najlepšy i najbolš biaśpiečny mietad. Asnoŭny fokus — na žyćciova važnych orhanach, jakija starejuć pieršymi: nyrkach, sercy i piečani. Ideja ŭ tym, što kali ŭdasca svoječasova «padramantavać» samy ŭraźlivy orhan, možna značna padoŭžyć pieryjad zdarovaha žyćcia. U ideale arhanizm budzie stareć bolš raŭnamierna, biez doŭhaha pieryjadu ciažkaj dehradacyi.

Klučavoj vobłaściu ŭvahi Altos źjaŭlajecca mozh. Pa słovach vykanaŭčaha dyrektara kampanii Cheła Berana, padaŭžeńnie žyćcia nie maje sensu, kali jano supravadžajecca demiencyjaj. Tamu adna z hałoŭnych zadač — znajści sposab zachavać funkcyi mozhu i paźbiehnuć takich chvarob, jak, naprykład, Alchiejmier.

Niahledziačy na ŭsie resursy Altos, łabaratoryja, jakaja prasunuła amaładžeńnie dalej za ŭsich na hety momant, znachodzicca ŭ Harvardzie. Joj kiruje Devid Sinkler. Vučony prasoŭvaje ideju, što stareńnie adbyvajecca, kali naša epihienietyka pačynaje «drejfavać», što ŭskładniaje kletkam dostup da nieabchodnaj infarmacyi — toje, što jon nazyvaje «infarmacyjnaj teoryjaj stareńnia».

Vučań Sinklera, Juańčen Rajan Łu, zdoleŭ amaładzić aptyčnyja niervy myšej, vykarystaŭšy tolki try faktary Jamanaki i vyklučyŭšy čaćviorty hien, jaki najbolš ciesna źviazany z ryzykaj raku. Hetaja technałohija była paśpiachova pratestavana na małpach u łabaratoryi na Sent-Kits. Daśledčyki paškodžvali aptyčnyja niervy žyvioł łazieram, a zatym uvodzili ŭ ich vočy tyja ž try faktary Jamanaki, jakija pierazahružali epihienietyčny kod i adnaŭlali funkcyi.

Danyja Sinklera akazalisia dastatkova pierakanaŭčymi, kab pierajści da kliničnych vyprabavańniaŭ na ludziach. U sakaviku kampanija Life Biosciences pačała pieršaje daśledavańnie pa lačeńni hłaŭkomy z udziełam hrupy da 18 čałaviek.

Aściarožny aptymizm

Navukoŭcy ŭsprymajuć hety krok z aściarožnym aptymizmam: ryzyki, u tym liku źviazanyja z rakam, zastajucca, i niaŭdača moža ŭdaryć pa ŭsioj halinie. Akramia taho, paśpiachovaje amaładžeńnie adnaho orhana zusim nie aznačaje, što navukoŭcy zmohuć biaśpiečna amaładzić usio cieła.

Unutry navukovaj supolnaści idzie dyskusija pra toje, jak pravilna padavać vyniki daśledavańniaŭ. Sinkler abiacaje «zvarot stareńnia», u toj čas jak vykanaŭčy dyrektar Altos Labs Cheł Beran kaža tolki pra «rehienieratyŭnuju miedycynu». Jon ličyć, što ŭ hetaj halinie čakańni i tak zanadta zavyšanyja, i z-za hetaha ludzi mohuć nie acanić realny prahres, kali jon adbudziecca.

Pa słovach Berana, kali b vučonyja znajšli mahčymaść vylečyć uvieś rak, heta dadało b u siarednim usiaho niekalki hadoŭ žyćcia. Tamu, kali navukoŭcam udasca pavialičyć siaredniuju praciahłaść zdarovaha žyćcia chacia b na try hady, heta ŭžo budzie supastaŭna z takim maštabnym dasiahnieńniem. Ale Beran aścierahajecca, što navat značna bolšy vynik — naprykład, plus piać hadoŭ — moža być uspryniaty hramadstvam jak niedastatkovy.

Na hetym fonie navukoŭcy pryznajuć prostuju reč: pakul što adziny nadziejna dakazany sposab padaŭžeńnia žyćcia — heta fizičnaja aktyŭnaść i zdarovaje charčavańnie.

• 13
• 0
• 1
• 0
• 2
• 0
• 0
• 0