Anatol Sidarevič. Čamu ja žyd

Čamu ja žyd

Usio jak i daŭniej: krynicy poŭnaj, zbalansavanaj i tamu abjektyŭnaj infarmacyi — tam, “za šałomieniem”, za akijanam. Łaŭlu chvali, hałasy. Čuju: sotni źniščanych mirnych ludziej u palestynskim lahiery. Paśla čuju: nia sotni, a dziasiatki ludziej va ŭniformie. Čuju: amerykanskija hazety puścili pahałosku pra sotni achviaraŭ, ale ciapier dajuć “zadni chod”, bo źviestki nie paćviardžajucca.

Čuju: palestyncy biahuć z svaich pasieliščaŭ, pakidajučy ŭ zaminavanych damoch prynadu — žanok i dziaciej. Jak tolki izrailskija žaŭniery nabližajucca, žanki i dzieci błahajuć: chadzicie siudy, patrebnaja vaša dapamoha. A potym čujecca vybuch. Achviary siarod cyvilnaha nasielnictva śpišuć na Izrail, zabitych žaŭnieraŭ pastaviać u zasłuhu jakoj-niebudź arhanizacyi.

Čuju: u carkvie Rastva Chrystovaha — bajeviki. Sa zbrojaj. Zakładnikami — śviatary j manachi. Čuju: kolki śviataroŭ vyrvalisia na volu, apaviadajuć, što palestyncy źnievažajuć śviatyniu, zrabili ź jaje chleŭ. Dumaju: a što było b, kali b takoje ŭtvaryli izrailcianie? Kolki demanstracyj i pracesijaŭ było b naładžana ŭ Eŭropie, Amerycy, Azii?

Čamu ty, adukavanaja, cyvilizavanaja, sytaja Eŭropa, nia vyjšła na vulicy, nie aburyłasia, kali palestynskija pravadyry puścili suprać Izrailu kamikadze, kali ad čałaviekabombaŭ hinuli dziasiatki j dziasiatki mirnych žydoŭ i arabaŭ u Izraili? Čamu zaniepakoiłasia tolki tady, kali Armija abarony Izrailu ŭvajšła na terytoryju Palestynskaje aŭtanomii, kab źniščyć hniozdy teraryzmu? Čamu ŭsturbavałasia losam Jasira Arafata, jaki prychavaŭ u svajoj rezydencyi zabojcaŭ izrailskaha ministra? Ci ž nia jość złačyncam toj, chto daje prytułak złačyncam? Što nakont hetaha kaža prava krainaŭ Eŭrapiejskaha Źviazu? Ale Eŭraźviaz pahražaje sankcyjami Izrailu.

Mažliva, liberalnaja j sacyjalistyčnaja Eŭropa ličyć dziejańni terarystaŭ prajavami nacyjanalna-vyzvolnaje baraćby palestynskaha narodu? U takim razie tavaryšy Toni Błer, Lijanel Žaspen i Chaŭjer Salana pavinny pryznać prava małojcaŭ z Paŭnočnaje Irlandyi, Korsyki, Haskoni dy bratniaje z Haskońniu Krainy Baskaŭ učyniać terakty ŭ Londanie, Paryžy j Madrydzie abo — u duchu rezalucyi Londanskaha kanhresu Sacyjalistyčnaha Internacyjanału (1896) — zmahacca za pryznańnie prava hetych terytoryjaŭ na samavyznačeńnie.

Ale hišpanski patryjot i sacyjalist tavaryš Salana nie pryznaje prava Baskonii ci Katalonii na samastojnaść, choć značnaja častka baskaŭ i kataloncaŭ vyrazna vykazvaje žadańnie žyć biez apieki hišpanskaj karony. Jon zastupajecca za Arafata.

A palestynskija pravadyry? Što kažuć jany? Čaho damahajucca ichnyja apiekuny i pastaŭniki zbroi z Damasku j Tehieranu? Jany pa-raniejšamu trymajucca znakamitych troch “nie”: nie pryznavać Izrailu, nia vieści ź im pieramovaŭ, nie zaklučać ź im miru. Praŭda, pad ciskam ZŠA i abstavinaŭ Kair, Aman i palestynskija pravadyry musili i pryznać Izrail, i vieści ź im pieramovy, i zaklučać mir.

Kali ŭ 1993 h. paŭstała Palestynskaja aŭtanomija, kali ŭ 1995 h. Izrail zhadziŭsia vyvieści svajo vojska z terytoryi Palestyny (za heta tavaryš Icchak Rabin zapłaciŭ svaim žyćciom), kali naš ziamlak tavaryš Šymon Peras, nie pabajaŭšysia, što i jaho mohuć zabić, vyvieŭ čaści Armii abarony z palestynskich terytoryjaŭ, razumnyja ludzi kazali, što izrailcianam raniej ci paźniej daviadziecca viarnucca na Zachodni bierah Jardani i ŭ sektar Haza. I mieli racyju.

Atrymaŭšy status aŭtanomii, Arafat i jahonyja paplečniki nia kinulisia sadzić lasy, vinahradniki j apelsynavyja hai na terytoryi Palestyny, nie zasieli za raspracoŭku planaŭ stvareńnia palestynskaje enerhasystemy j pramysłovaści, ekanamičnaje bazy dla arabskaje dziaržavy. Zajmacca stvaralnaju pracaju jany nia ŭmiejuć. Budavać dziaržavu im ciažka. Ich biznesam stałasia zmahańnie ź sijanizmam. Prybytkovym biznesam. Hrošy, jakija aŭtanomija atrymlivaje ad arabskich dabradziejaŭ dy Izrailu (!), sychodziać jak vada ŭ piasok, asiadajuć niedzie na rachunkach pravadyroŭ dy ichnych dzietak, što žyvuć na šykoŭnych viłach i katajucca na darahich mašynach pa krainach Zachadu. Zmahańnie ź sijanizmam uskładvajecca na plečy daviedzienaha da halečy prostaha ludu. Dzietak — i vusna, i praz knižki ŭ škołach — vučać nienavidzieć žydoŭ.

Ulivańniami z-za miažy kampensujucca biznesovyja straty palestynskich pravadyroŭ. Bo im ža naležyć niemałaja častka turystyčnaje infrastruktury ŭ Betlejemie dy inšych śviatych dla judejaŭ i chryścijanaŭ miaścinach. Adnak jany, niahledziačy na toje što kolkaść turystaŭ i prybytki źmienšacca amal da nula, usčali kałatnieču. Jany, niahledziačy na toje što značnaja častka palestynskich arabaŭ zarablajuć na chleb u Izraili, nie pabajalisia pazbavić svaich surodzičaŭ pracy i ŭsčali vajnu z chlebadaŭcam.

Mara palestynskich pravadyroŭ dy ichnych musulmanskich fundataraŭ taja ž, što i ŭ 1948 h.: źniščyć Izrail, śpichnuć žydoŭ u Mižziemnaje mora. Voś tady jany zažyvuć i zapanujuć… Ažyćciavić hetyja namiery im dapamahaje sacyjalistyčnaja dy liberalnaja Eŭropa.

Što Eŭropie ŭłaścivy antysemityzm, davodzić nia treba. Imiony Tamaša Tarkvemady j Adolfa Hitlera naviečna prapisanyja ŭ historyi Hišpanii, Niamieččyny dy Aŭstryi, “spravy” Drejfusa i Bejlisa — u historyi Francyi dy Rasiei...

A jašče matuchnie Eŭropie ŭłaścivyja takija zahany, jak nie adzin raz akcentavany Źbihnievam Bžazinskim hiedanizm i cynizm. Dziela kamfortu, spakoju dy sytaści jana hatovaja na mnohaje. Naprykład, padpisać z Hitleram i Musalini pahadnieńnie ŭ Miunchienie, “zdać” sajuznuju Čechasłavaččynu, raźviazać ruki ahresaram. (Druhaja suśvietnaja vajna, Hałakost i trahiedyja inšych, u tym liku biełaruskaha, narodaŭ stalisia mahčymyja tolki paśla Miunchienu.)

Jana, hiedanistyčna-cyničnaja Eŭropa, nibyta schavaŭšy hałavu ŭ piasok, “nia bačyła”, jak serby vyniščajuć baśnijcaŭ, nie mahła dać rady Miłošaviču, ale ź Izrailem pavodzicca rašuča. Zakryŭ Izrail miežy, nie puściŭ (dziela ŭłasnaj biaśpieki) palestyncaŭ na zarobki — nia śmiej! Pryhraziŭ Izrail pazbavić Hazu elektryčnaści — nia śmiej! Nie ściarpieŭ Izrail bandyckaha razhułu na svajoj terytoryi, pačaŭ niščyć bazy terarystaŭ — nia śmiej, asadzi nazad!

Miž tym, Rasieja ŭžo katory hod rujnuje Čačeniju, achviary siarod cyvilnaha nasielnictva tam nieźličonyja, a Eŭropa — dziela supakajeńnia sumleńnia — adno składaje kvołyja prateściki. A kali b nie pravaabaroncy, abyšłasia b i biaz hetaha. Nie vyvodziać tavaryšy Błer, Žaspen i Šroder sotni tysiačaŭ na vulicy, nie harać rasiejskija cerkvy ŭ Eŭropie, nie mitynhujuć na znak salidarnaści z čačenskimi bratami-musulmanami tamtejšyja araby...

U 1973 h., kali arabskija dziaržavy pry padtrymcy Kramla vyrašyli byli ścierci Izrail z mapy śvietu, Eŭropa trymała neŭtralitet. Paśla vajny Hołda Meir pajechała na pasiedžańnie Rady Sacyjalistyčnaha Internacyjanału. Tam jana sprabavała dapytacca, jak joj treba razumieć palityku eŭrapiejskich uradaŭ. Izrail, kazała jana, adzinaja demakratyčnaja kraina ŭ rehijonie, kiruje joju partyja — siabar Internacyjanału, a vy… Maja ziamlačka Hołda pačuła adkaz nie ad kanclera Niamieččyny Vili Branta, nie ad kanclera Aŭstryi žyda Bruna Krajskaha, nie ad premjer-ministra Švecyi Ułafa Palme ci lidera brytanskich lejbarystaŭ Haralda Ŭiłsana — tahačasnych pravadyroŭ Internacyjanału, — a ad kahości, chto siadzieŭ u jaje za śpinaj. I adkaz byŭ taki: Hołda, čaho ty ad ich chočaš, u ich ža hłotki zabityja arabskaju naftaju.

Hety “chtości”, mabyć, čytaŭ mudraha žyda Karła Marksa, jaki vyras u samym centry Zachodniaje Eŭropy i tamu navučyŭsia sam i vučyŭ inšych zaŭsiody tłumačyć pavodziny palitykaŭ ekanamičnaj vyhadaj. Aficyjnaja Eŭropa dazvalała Miłošaviču niščyć musulmanaŭ-baśnijcaŭ, bo na ichnaj ziamli niama radoviščaŭ nafty j hazu; jana skroź palcy pazirała na “chulihanstvy” palestyncaŭ u Izraili, bo tam taksama niama naftavych fantanaŭ; jana amal całkam abyjakavaja da losu musulmanaŭ-čačencaŭ, bo zaležyć ad rasiejskaje nafty i asabliva hazu; i jana ž zaniepakojenaja losam musulmanaŭ u Palestynie, bo kuplaje naftu ad fundataraŭ Arafata. Jana, aficyjnaja Eŭropa, vielmi zakłapočanaja prablemaju ŭtrymańnia ŭłady, a ŭtrymać uładu jana zmoža tady, kali brytanski, francuski ci niamiecki abyvaciel nia budzie adčuvać dyskamfortu z pryčyny adsutnaści paliva, elektryčnaści j h.d.

Dla aficyjnaje Eŭropy najlepšym vyrašeńniem blizkaŭschodniaha kryzysu było b źniknieńnie Izrailu z mapy (na heta pakazvali padziei 1973 h.). Ale Izrail nia choča źnikać, žydy, zrazumieŭšy, što eŭrapiejskija hiedanisty j cyniki dziela časovych vyhodaŭ umiejuć damaŭlacca ź ludažerami (Hitler, Bakasa!), vyjaŭlajuć ułaścivuju tolki im, žydam, salidarnaść. Hiedanistyčna-cyničnaja Eŭropa, musić, nie razumieje, što Izrail — heta avanpost demakratyi i judea-chryścijanskaje cyvilizacyi. Eŭrapiejskija intelektuały ŭsio jašče ciešać siabie niejkimi spadziavańniami i nijak nia chočuć sumlenna skazać sabie, što im supraćstaić cyvilizacyja “pahałoŭnaha rabstva” (Hiehiel). Koliś eŭrapiejskija levyja intelektuały zachaplalisia to Trockim, to Mao, to Kastra, uchvalali eksperymenty Stalina... U karumpavanym Arafatu im prymroiŭsia, mabyć, novy ramantyk revalucyi kštałtu Ernesta Če Hievary. Chiba ciažka tut znajści (i znachodziać!) apraŭdańnie dla isłamska-arabskaha ekstremizmu?

…Pakul jość antysemityzm, ja — žyd. Pakolki ja viedaju, što nazaŭtra paśla abviaščeńnia niezaležnaści Izrailu nia jon, a na jaho napali arabskija susiedzi, ja — žyd. Pakul jość pahroza isnavańniu Izrailu, ja — žyd. Tam, u Izraili, žyvuć i maje znajomcy, i maje siabry. U Armii abarony słužyć moj vučań: pakinuŭ Biełaruś i pajechaŭ — całkam uśviedamlajučy niebiaśpieku dla svajho žyćcia — baranić svoj narod, narod Izraileŭ.

Ja na miescy izrailcianaŭ užo siońnia nastojvaŭ by na nieadkładnym ažyćciaŭleńni prapazycyi prezydenta Dž.Buša-małodšaha. Niachaj Palestyna jak maha chutčej robicca samastojnaju dziaržavaju, niachaj jak najchutčej budzie demarkavanaja i delimitavanaja miaža pamiž Izrailem i Palestynaju.

Eŭrapiejskija siabry Arafata buduć navat nastojvać na tym, kab žydoŭskaja dziaržava davała Palestynie elektraenerhiju j hrašovuju dapamohu, a palestyncam — pracu. (Ni ŭ koha nie ŭźnikaje pytańnia, čamu Palestynie nie dapamahaje Jardanija, jakaja panavała na zachodnim bierazie amal 20 hadoŭ). Ale na stoł pieramovaŭ treba pakłaści rezalucyju AAN 1947 h., u jakoj havorycca ab dźviuch — žydoŭskaj i arabskaj — dziaržavach na terytoryi Palestyny. Pytańnie pra Jerusalim balučaje dla žyda j dla chryścijanina, ale naščadki Salamona musiać być mudrymi j zhadzicca na dva sektary ŭ Davidavaj stalicy. I kab u hetym horadzie abaviazkova znachodzilisia mižnarodny vajskovy harnizon i mižnarodnaja palicyja, nadzielenyja pravam užyvać zbroju. Balučaje pytańnie — pra ŭciekačoŭ. U 1948 h. ź Izrailu ŭciakli tyja, chto nie chacieŭ budavać sučasnuju pramysłova-ahrarnuju, adukavanuju, demakratyčnuju i sacyjalnuju žydoŭska-arabskuju dziaržavu. Takaja dziaržava pabudavanaja. Niachaj ciapier uciekačy budujuć palestynskuju arabskuju dziaržavu. Možna prapanavać im abmien: vyvieźci z palestynskaj terytoryi žydoŭskich pasialencaŭ. Heta byŭ by razumny krok, bo raniej ci paźniej z pasialencami moža zdarycca toje, što adbyłosia ź biełymi fermerami ŭ Zimbabve: treba ž budzie karumpavanaj palestynskaj elicie skiravać na kahości narodny hnieŭ.

U 1947 h. suśvietnaja supolnaść dała žydam i arabam Palestyny šaniec pabudavać svaje damy. Žydy pabudavali, araby nie byli hatovyja da hetaha. Treba naviazać im hety šaniec jašče raz. Niachaj budujuć. Zahadzia možna pradkazać, što heta budzie za hramadztva, ale heta budzie ichnaje hramadztva. I ŭ jaho buduć ščyryja siabry — aficyjnaja Eŭropa, eŭrapiejskija levyja intelektuały i antysemity.

Anatol Sidarevič, biełarus, katalik vizantyjskaha abradu, sacyjał-demakrat, marksist