BIBLIJATEKA

 BIBLIJATEKA

Našy tatary

A.Drozd, M.M.Dziekan, T.Majda. Meczety i cmentarze Tatarow polsko-litewskich. (Katalog Zabytkow Tatarskich. Tom II). — Warszawa: Res Publika Multiethnica, 1999. ISBN 83-909001-1-4

Jość ludzi — amatary mohiłak. Časta sustrakajucca siarod hienealohaŭ, bo na mahiłach pišuć pra rod niabožčyka. Bolšaść mohiłki prosta šanuje, adny lubiać tudy chadzić, inšyja — nie. Jość navukoŭcy, dla jakich mohilniki — abjekt dośledaŭ, pomnik narodu, kultury, historyi. Tamu saviety mohiłki nie lubili. Jany budavali śvietłuju budučyniu — carstva viečnaha žyćcia j maładości, dzie niama śmierci. Staryja mohiłki ŭ Sajuzie peryjadyčna znosili, kab tyja nie adciahvali ŭvahu ludu ad budavańnia. Voś dzie fenomen taho, što biełaruskija mohiłki ŭ apošnija hady daśledujuć palaki — viadoma, tradycyja. Jany ŭžo nadrukavali knihi pra Kalvaryjskija mohiłki ŭ Miensku (dvuma vydańniami) i mohiłki ŭ Horadni. Ciapier vyjšła kniha pra tatarskija śviatyja miescy — mohiłki i miačety.

Heta nia prosta kataloh kulturnych zdabytkaŭ, jak skazana ŭ naźvie. Kataloh, viadoma, jość, i vialiki. Heta kniha i pra historyju taho narodu, što žyŭ nia tolki poruč, ale razam ź biełarusami, — tak, u knizie šmat źviestak pra tyja mohiłki, što nie dajšli da našaha času. Materyjał źbiraŭsia i ŭ časie ekspedycyi aŭtaraŭ pa Biełarusi. Vyniki pracy ŭražvajuć bahaćciem źviestak, a sama kniha — pryvabnym źniešnim vyhladam, mnostvam kalarovych ilustracyjaŭ i krejdavanaj papieraj.

Praŭda, polski duch mocna adbiŭsia na staronkach vydańnia. Voś nazva: maŭlaŭ, tatary polska-litoŭskija, choć razmova jdzie pra sučasnych tataraŭ, jakija ciapier žyvuć u Biełarusi, Litvie i Polščy. Z hetych krain u kataloh trapiła adpaviedna 19, 8 i 7 punktaŭ. Kudy źnikła Biełaruś z nazvy? Pra biełaruskija harady i vioski pišacca tak: z 1918 hodu ŭ Polščy, z 1945 (u asobnych vypadkach — 1944) — u miežach SSSR. Pieradapošniaja data jašče moža znajści apiryšča ŭ mižnarodna-pravavych aktach (saviecka-polski dahavor 1945 hodu ab dziaržaŭnaj hranicy), ale ŭ 1918 hodzie polskaj administracyi ŭ našym krai jašče nie było. Viadoma, majecca na ŭvazie samo ŭźniknieńnie ŭ tym hodzie Polskaj dziaržavy, jakaja byccam adrazu ŭvabrała ŭ siabie biełaruskija — «spradviečna polskija» ziemli. Toje ž skazana i pra Vilniu. Napisaŭšy, kali našy harady i vioski trapili ŭ miežy SSSR, aŭtary nie paličyli patrebnym skazać, kali jany vyjšli z tych miežaŭ. Kresy paŭnočna-ŭschodnija dla aŭtaraŭ, jak vynikaje z «Pradmovy», zastajucca aktualnymi.

Uvohule składańnie katalohaŭ, chaj sabie takich maštabnych abjektaŭ, jak miačety i mohiłki, — sprava niaŭdziačnaja. Zaŭsiody znojducca tyja, chto skaža: u katalohu niama taho j hetaha. Kab padstrachavacca, aŭtary sami źmiaścili śpis 70 miačetaŭ i malitoŭnych damoŭ tataraŭ, jakija niekali isnavali na terytoryi byłoj Rečy Paspalitaj, a kolkaść mohiłak vyznačyli ličbaj bolš za 400. Siarod ich jość (byli) vielmi cikavyja. Prykładam, tatarskija mohiłki ŭ Siniaŭcy Kleckaha rajonu, na jakich zrabili tancplacoŭku, — mieli, ličyłasia, cudatvornuju siłu. Uvohule bahaty materyjał ciapierašniaha vydańnia moža być značna pavialičany, kali znojducca achvotnyja heta zrabić. Pracy stanie i pry ŭdakładnieńni źviestak. Źniščeńnie mizaru (mohiłak) u Miensku aŭtary datujuć 1963 hodam. U toj čas jon byŭ chiba tolki začynieny, bo jašče ŭ 1970-ch hadach toj mizar byŭ ulubionym miescam hulniaŭ aŭtara hetych radkoŭ. Na tym pahorku ramantyčna raśli drevy, skroź chmyźniak prahladalisia zamšełyja «carskija» nadmahilli, na ściažynkach možna było znajści čerap z raskapanaj mahiły... Ad źniščanaha ŭ 1980-ch hadoch mizaru zastałasia adna tolki mahiła veterana, svajaki jakoha nie schacieli pieranosić prach na inšyja mohiłki.

Sumnieŭnym vyhladaje supraćpastaŭleńnie tatarskich mohiłak i chryścijanskich. Tatarskija zaŭsiody byli pa-za miežami viosak i miastečak, ich imknulisia pakłaści na pahorku ci ŭźlesku; chryścijanskija, byccam, zaŭsiody da XVIII-XIX st. byli ŭ nasielenych punktach pry kaściołach. Moža, u Polščy tak i było, ale ŭ Biełarusi kaściołaŭ i cerkvaŭ było paraŭnalna mienš, miascovyja kataliki i pravasłaŭnyja čaściej chavali niabožčykaŭ pa-za vioskami, znoŭ ža na pahorkach, u admietnych uročyščach. Tak što tatary ŭ raźmiaščeńni mizaraŭ pieraniali niekatoryja pachavalnyja tradycyi biełarusaŭ.

Zastajecca nahadać, što papiaredni tom ciapierašniaj seryi pra tatarskija pomniki byŭ pryśviečany zbroi i ŭzbrajeńniu, a nastupnyja buduć pra piśmienstva i roznyja rečy rukadziella i materyjalnaj kultury (razam z vybranymi archiŭnymi dakumentami dy ikanahrafičnymi materyjałami). Miarkujučy pa ŭsim, biełarusy i biełaruskija tatary znoŭ zastanucca ŭbaku ad hetaj spravy i znoŭ buduć vymušanyja tolki ŭdakładniać i dapaŭniać zroblenaje inšymi.

Valery Paźniakoŭ

NOVYJA KNIHI

Terminalahičnyja słoŭniki (asobnyja vydańni) 1918-1998 h.: Biblijahrafičny daviednik/ Redaktar H.Cychun. — Miensk: “Biełaruski knihazbor”, 2000. — 74 s. — (Biełaruskaja terminalohija. Vyp.1). — Nakład 300 as. ISBN 985-6318-67-Ch

Pieršaja sproba padsumavańnia pracy biełaruskich movaznaŭcaŭ u stvareńni nacyjanalnaje navukovaje terminalohii. Źmieščanyja źviestki pra 263 biełaruskija słoŭniki ad 1919 da 1998 hodu, a ŭ dadatak imienny, tematyčny, moŭny, hieahrafičny j chranalahičny pakazalniki. Nabyć možna ŭ vydaviectvie: Miensk, vuł.Revalucyjnaja, 15.

Dž.Berdšoŭ. Ekanomika. Č.2. Makraekanomika/ Pierakład z anhielskaj T.Pavalichinaj; Pad redakcyjaj A.Cieraškova. — Miensk: Technalohija, 1999. — 527 s. — Nakład 1800 as. ISBN 985-6234-77-8

Biełaruskaja mova daŭno pačała asvojvać hruntoŭnyja ekanamičnyja pracy zamiežnych aŭtaraŭ. Hetaja kniha – nia tolki dobry paradnik z makraekanomiki, ale j cahlina ŭ biełaruskuju eknamičnuju terminalohiju. Pieršy tom vyjšaŭ u 1996 hodzie. Kniha maje ćviorduju vokładku j paraŭnalna nie darahaja — u kramie “Techna” Biełaruskaj akademii mastactvaŭ jaje možna nabyć za paŭtary tysiačy “zajcoŭ”.

Słova pra pachod Iharavy: Paema. M.Husoŭski. Pieśnia pra zubra: Paema: Dla starejšaha školnaha vieku/ Układalnik V.Kušniarevič; Pradmova, kamentary V.Čamiaryckaha. — Miensk: Mastackaja litaratura, 1999. — 188 s. — (Školnaja biblijateka). — Nakład 20540 as. ISBN 985-02-0184

“Słova pra pachod Iharavy” padajecca ŭ pierakładach Janki Kupały i Ryhora Baradulina. Paślasłoŭje da “Pieśni pra zubra” naležyć Uładzimieru Kaleśniku. Kniha jašče jość u “Padpisnych vydańniach” i ŭ “Kniharni piśmieńnika”.

Biełaruskaja mova: Ad A da Ja: U dapamohu abituryjentam i školnikam. — Miensk: Vyšejšaja škoła, 2000. — 367 s. — Nakład 4000 as. ISBN 985-66-0539-1

Čarhovaje vydańnie maje na mecie padrychtavać maładoha biełarusa da pastupleńnia ŭ zapavietnuju vyšejšuju navučalnuju ŭstanovu.

A.Jaskievič. Biblijny pierakład. Ab duchoŭnaj paezii. — Miensk: 1998. — 87 s. — Nakład 650 as.

V.Šielichin. Sierdcie pomnit: Albom-kniha. — Miensk: vydaviectva “Čatyry čvertki”, 2000. — 224 s., ił. — Nakład 3000 as. ISBN 985-6089-51-4

Kolišni dyktar biełaruskaj televizii j radyjo, artyst Uładzimier Šalichin zhadvaje pra svaje sustrečy z znakavymi fihurami biełaruskaj, savieckaj i suśvietnaj kultury: ad Michasia Zabejdy-Sumickaha j Łarysy Aleksandroŭskaj da Mścisłava Rastrapoviča j Michaiła Bajarskaha.

Słoŭnik movy Janki Kupały. U 8 t. T. 2: D - K/ Składalniki Ŭ.Aničenka dy inš.; Redakcyjnaja kalehija Ŭ.Aničenka; Redaktar U.Aničenka. — Miensk: Biełaruskaja navuka, 1999. — 416 s. — Nakład 600 as. ISBN 985-08-0345-2

Pieršy tom vyjšaŭ u 1997 hodzie. U kniharniach jaho jašče možna adšukać amal zadarma — za paru sotniaŭ rubloŭ, druhi ž kaštuje čatyry z hakam tysiačy.

B.Damavik-Kryvicki. Ačmureńnie/ B.Raskapenda-Babecki. Hej, napierad! Hej nazad! Satyryčnyja paemy našaha času. Pad redakcyjaj narodnaha paeta Biełarusi N.Hileviča. Pradmova V.Vimboŭskaha. — Miensk: Biełaruskaje vydavieckaje tavarystva “Chata”, 1999. — 94 s., šaržy. — Nakład 500 as. ISBN 985-6007-94-1

Dźvie satyryčnyja paemy pierabudovačnaha času, drukavalisia ŭ “Źviaździe”.

S.Padokšyn. S.Sokał. Palityčnaja i pravavaja dumka Biełarusi 16-17 st./ Seryja “Historyja Baćkaŭščyny”, dadatak da časapisu “Prava i ekanomika”. 2-je vydańnie, dapoŭnienaje. — Miensk: 2000. — 120 s. - Nakład 280 s. ISBN 985-442-028-6

Kniha vydajecca druhoha razu j pryznačanaja studentam u jakaści dapamožnika.

S.Jančanka dy inšyja. Słoŭnik katehoryjaŭ ekanamičnaje teoryi./ Seryja “Ekanomika”, dadatak da časapisu “Prava i ekanomika”. — Miensk: 1999. — 288 s. — Nakład 200 s. ISBN 985-6194-99-9

Słoŭnik u peŭnaj stupieni skalkavany z rasiejskaje movy. Šmat terminaŭ vyklikajuć pytańnie: ci imknulisia aŭtary pilnavacca žyvoje biełaruskaje movy, ci ŭsio ž aryjentavalisia na “normy” savieckaha času? Što da źmiestu, dyk možna sustreć i hetkaje (s. 118): “Manety, što siońnia znachodziacca ŭ abaračeńni, adbivajucca z 1961 hodu”.

Zamovy/ Układalnik N.Hilevič; Mastak H.Hrak. — Miensk: Biełaruskaje tavarystva “Kniha”, 2000. — 172 s., ił. — Nakład 1000 as. ISBN 985-6605-01-6

Lepšyja ŭzory biełaruskich zamovaŭ u sučasnych zapisach źmieščanyja ŭ maleniečkaj knižcy. Nił Hilevič piša ŭ pradmovie: “Słova ŭ zamovach nadzielenaje mahičnaj siłaj. Z hetaha, zaznačym, i pajšła ŭ śviet, u žyćcio ludziej paezija”.

M.Bobryk. Jak razburali cerkvy. — Miensk: 1999. — Nakład 200 as. - 38 s.

Apaviadajecca, jak pry kancy 1930-ch na Biełastoččynie palaki kasavali pravasłaŭnyja prychody j pieraabstaloŭvali cerkvy pad kaścioły.

Viartańnie da svaich: Stanisłaŭ Hrynkievič, Franuk Hryškievič, Uładysłaŭ Kazłoŭščyk. Pradmova, układańnie j kamentary S.Čyhryna. — Biełastok: Biełaruski sajuz u Rečy Paspalitaj, 1999. — 190 s.

Paetyčnyja tvory biełaruskich nacyjanalnych dziejačoŭ mižvajennaha času ŭ Polščy j peryjadu niamieckaj akupacyi 1941-44 h.

Kryyja: Crivica, Baltica, Indogermanica. N1 (3), 1998. — Miensk, 1998.

Ź vialikim spaźnieńniem tolki ciapier da nas dajšoŭ treci numar hetaha vydańnia. Teksty Ŭ.Łobača “Čaraŭnictva ŭ Biełarusi na tle siaredniaviečnych sudovych pracesaŭ”, F.Klimčuka “Da vytokaŭ farmavańnia ŭschodniełavianskich narodaŭ”, V.Hubinaj “Z historyi vyvučeńnia biełaruska-bałtyjskich suviaziaŭ”. Da kožnaha tekstu padajucca reziume pa-anhielsku j pa-niamiecku.

A.Kazłoŭ. Niazhašanaja śviečka: Apovieści. — Miensk: Mastackaja litaratura, 2000. — 222 s. — Nakład 1300 as. ISBN 985-02-0070-7

Ja.Kołas. Moj rodny kut: Paezija/ Układańnie i ŭstupnaje słova R.Baradulina. Dla siaredniaha j starejšaha školnaha vieku. — Miensk: Mastackaja litaratura, 2000. — 383 s. — Nakład 6000 as. ISBN 985-02-0210-6

Ł.Ruckaja. Pazaklasnaja praca pa biełaruskaj litaratury: Dapamožnik dla nastaŭnikaŭ. - Miensk: Mastackaja litaratura, 2000. - 165 s. - Nakład 7300 as. ISBN 985-02-0230-0

A.Mickievič. Vieršy i paemy/ Układalniki A.Kłyška i K.Ćvirka; Pradmova A.Łojki. - Miensk: Mastackaja litaratura, 2000. - 279 s. - Nakład 2500 as. ISBN 985-02-0481-8

Vydańnie nie naležyć da niejkaje seryi, maje zvyčajnuju siniuju vokładku.

Zbornik lepšych školnych tvoraŭ ź biełaruskaje litaratury/ Aŭtar-układalnik A.Frałoŭ dy inšyja. - Miensk: Junipres, 2000. - 224 s. - (Usio dla škoły). - Nakład 11000 as. ISBN 985-6588-18-9

Sabranyja lepšyja tvory ź biełaruskaje litaratury vučniaŭ 6 - 11 klasaŭ.

Biełaruskaja mova ŭ tablicach i schiemach: Navučalny dapamožnik dla vučniaŭ starejšych klasaŭ siaredniaje škoły/ H.Vałočka, Ja.Łaŭrel, V.Kraśniej dy inš. - Miensk: TAA “Junipres”, 1999. - 192 s. - Nakład 5000 as. ISBN 985-6588-16-2

Srebny doždž. Pierakłady z anhielskamoŭnaje paezii A.Tabolič. - Miensk: Biełaruski kalehijum, 1999. - 112 s. - Nakład 500 as. ISBN 985-6318-45-9

Anhielskija paety ŭ aryhinale j pierakładzie ŭ biełaruskuju movu paŭstajuć dziakujučy ruplivaj pracy Aleny Tabolič - aŭtarki “Anhielska-biełaruska-rasiejskaha słoŭnika” (1989) i “Kišennaha anhielska-biełaruska-rasiejskaha słoŭnika” (1995). Redaktary knihi Michaś Skobła j Lavon Barščeŭski.

Ahlad knih padrychtavaŭ Viktar Muchin

Vydavieckija naviny

Špijonski albom

Firma “Kaŭčeh” vydała zbornik vieršaŭ Lavona Volskaha z NRM. Heta ŭžo druhaja knižka biełaruskaha rok-muzyki (pieršuju, jakaja mieła nazvu “Kalidor”, siem hadoŭ tamu vydała Tavarystva Volnych Litarataraŭ). Svajoj novaj knizie Lavon daŭ nazvu “Fotaalbom”, bo azdobiŭ jaje “špijonskimi” fotazdymkami vakolicaŭ Miensku, jakija zrabiŭ i padaravaŭ jamu były pasoł Polščy ŭ Biełarusi Marek Ziułkoŭski.

“Historica”

Studenty histaryčnaha fakultetu BDU zasnavali ŭłasny navukovy časopis, bo nia majuć mahčymaści drukavać svaje pracy ŭ aficyjnych vydańniach. Pieršy maładziovy histaryčny časopis, jaki maje nazvu “Historica”, budzie vychodzić štokvartalna i raspaŭsiudžvacca praz universytety ŭ abłasnych centrach. Vydać pieršy numar dapamahła Biełaruskaja Sacyjał-Demakratyčnaja partyja (Narodnaja Hramada).

Antypod

Biełaruski Kalehijum raspačaŭ vydańnie ŭłasnaj kulturalahičnaj hazety z radykalna-apazycyjanerskaj nazvaj “Ancipod”. Hazeta nastolki apazycyjnaja, što naohuł ihnaruje palityčnaje žyćcio krainy. Stvarajuć jaje studenty Kalehijumu, jakija vučacca na fakultecie žurnalistyki. U naźvie pračytvajecca proźvišča kiraŭnika kalehijumu Alesia Ancipienki.

Juraś Barysievič

«Pirat i rusałka»

Adrazu dva novyja vydańni ŭ Navapołacku — palityčnaje i litaraturnaje. Rehijanalnuju ŭkładku “Rabočy Navapołacka” da hazety “Rabočy” redahuje viadomy žurnalist i prazaik Vinceś Mudroŭ. A biuleteń litaraturnaha abjadnańnia “Brama” “POST №1” ačoliŭ žurnalist i paet Andrej Alaksandraŭ. Na staronkach biuleteniu — vieršy i karotkaja proza. U bližejšych numaroch vydaŭcy abiacajuć nadrukavać eratyčna-patryjatyčnuju apovieść Źmitrusia Babroŭca “Pirat i rusałka”.

Vasil Krokva

Kalandaryk dla školnikaŭ

Tavarystva Biełaruskaj Movy imia Franciška Skaryny da 160-ych uhodkaŭ Franciška Bahuševiča vydała kalandaryk na 2000-2001 navučalny hod z vyjavaj znanaha biełaruskaha piśmieńnika. Infarmacyju pra nabyćcio kalandaryka dajuć u siadzibie TBM, što ŭ Miensku na vulicy Rumiancava, 13 albo praz teł. 284-85-11.