Biełaruska, jakaja vyjšła zamuž u Japoniju za ajna: «Brać vodpusk tut ličycca nieprystojnym»
Babrujčanka Taćciana Cahielnik-Okicu ciapier razam z dvuchhadovaj dačkoj Michalinaj i mužam Cubasa žyvie na japonskim vostravie Chakajda ŭ horadzie Sapara.
Taćciana tłumačyć, što Sapara — heta, možna skazać, japonski Minsk, prykładna stolki ž žycharoŭ. Ale sami ludzi tam zusim inšyja. Dy nasamreč praktyčna ŭsio ŭ Japonii inšaje i pa-inšamu, tamu zvyčajna ŭ zamiežnikaŭ, jakija pryjazdžajuć tudy ŭsurjoz i nadoŭha, dzieści praz hod zdarajecca kryzis: burlać pachavanyja japonskaj zvyšvietlivaściu emocyi.
Hety tekst my padrychtavali dziakujučy Okami.by.
Pra Taćcianu
Paśla zakančeńnia škoły ŭ rodnym horadzie babrujčanka pajechała ŭ biełaruskuju stalicu vyvučać linhvakrainaznaŭstva na fakultecie mižnarodnych adnosin BDU. Tre' było abrać uschodniuju movu — i Taćciana spyniłasia na japonskaj. Heta byŭ nieasensavany vybar — prosta chaciełasia niečaha ekzatyčnaha. Ale ŭžo na trecim kursie dziaŭčyna vyrašyła jechać u Japoniju. Jakraz była mahčymaść atrymać stypiendyju ŭ prestyžnym Takijskim univiersitecie, a pakolki asablivych pierśpiektyŭ dla siabie ŭ Biełarusi jana nie bačyła, doŭha nie razdumvała.
Prahrama, u jakoj udzielničała Taćciana, była raźličanaja na piać hadoŭ. Pieršy hod — padrychtoŭka ź intensiŭnym kursam japonskaj movy, čatyry — samo navučańnie.
Atrymaŭšy bakałaŭra, biełaruska nakiravałasia ŭ Niderłandy abaraniać mahistarskuju. A paśla znoŭ viarnułasia ŭ Japoniju: pastupać u aśpiranturu [ciapier jana na druhim kursie, zajmajecca kulturnaj antrapałohijaj], vychodzić zamuž i naradžać dačku.
Jak vyjšła za ajna, jaki hetak ža ŭ stałym uzroście ŭśviadomiŭ svaju identyčnaść
Muž Taćciany — hramadzianin Japonii. Jon ajn — heta karennaje nasielnictva poŭnačy krainy. Ciapier bolšaść ajnaŭ žyvuć na vyśpie Chakajda. Kolki ich siońnia ŭ śviecie — skazać ciažka, bo, jak zaznačaje Taćciana, padčas pierapisu ŭ Japonii nichto nie pytajecca pra etničnaść. A kali b navat i pytalisia, nie ŭsie ajny byli b ščyrymi. Choć dziesiać hadoŭ tamu japonskija ŭłady i pryznali ajnaŭ karennym nasielnictvam, ich pa-raniejšamu šmat u čym dyskryminujuć.
«Pierajechaŭšy z Babrujska ŭ Minsk, ja ŭpieršyniu sustrełasia ź ludźmi, jakija razmaŭlajuć pa-biełarusku, — Taćciana pačynaje raspovied svajoj historyi kachańnia zdalok. — My ź dziaŭčatami ŭ internacie słuchali biełaruskamoŭnuju muzyku, mnie padabałasia. Ale ŭziać i zahavaryć samoj było niejak soramna, bajałasia pamyłak.
U Japonii biełarusaŭ pobač nie było, zatoje byli studenty z roznych inšych krain, u tym liku z byłoha SSSR. Jany viedajuć ruskuju, ale razmaŭlajuć na svaich movach. Dla mianie heta stała šturškom, kab pačać vyvučać biełaruskuju movu. Ja ŭziałasia čytać biełaruskija knihi, słuchać biełaruskuju muzyku.
Spačatku pačała razmaŭlać pa-biełarusku z baćkami, ź siabrami, a kali paśla pryjazdžała damoŭ u Biełaruś — užo z usimi i paŭsiul.
Ja kažu japoncam, što stała sapraŭdnaj biełaruskaj u Japonii. Heta ich, kaniečnie, vielmi ciešyć. Staŭšy biełaruskaj, zrazumieŭšy svaju identyčnaść, ja pačała hladzieć, jakija narody jość u Japonii. Mianie pryciahnuli ajny, i ja vyrašyła ŭ miežach mahistarskaj vyvučać ich. Tady paznajomiłasia i z budučym mužam. My syšlisia, mabyć, na tym, što jak ja ŭžo ŭ stałym uzroście ŭśviadomiła svaju biełaruskaść, tak i jon tolki ŭ 25 hadoŭ staŭ sapraŭdnym ajnam.
Ja pavažaju jaho pačućci da svajoj kultury, a jon pavažaje maje. Ja imknusia vyvučać movu, kulturu ajnaŭ i pieradavać hetyja viedy našamu dziciaci. A muž imkniecca vyvučać biełaruskuju».
Taćciana raspaviadaje, što ajny vyłučajucca siarod japoncaŭ, bo jany navat vyhladajuć inačaj i ŭ ich inšy mientalitet. Choć jany i žyvuć ad naradžeńnia ŭ Japonii, vychoŭvajucca ŭ japonskaj sistemie adukacyi, ad baćkoŭ im pieradajucca admysłovyja rysy charaktaru. Ajny bolš emacyjnyja, bolš adkrytyja, bolš prostaliniejnyja. Japoncy davoli zakrytyja, jany nie buduć kazać pra ŭsio ščyra i chutčej pramaŭčać, čym pojduć na kanflikt. U ajnaŭ taksama jość svaja relihija, čymści padobnaja da našaha pahanstva, bo zasnavanaja na šanavańni šmatlikich bahoŭ, pryrody i pavazie da prodkaŭ.
«U ajnach mianie zacikaviła padobnaść našaj historyi, — praciahvaje Taćciana. — U nas była akupacyja, u ich — kałanizacyja. Pravodziłasia taja ž palityka asimilacyi. Zabaraniałasia mova, adukacyja — tolki na japonskaj. Ciapier u ajnaŭ horšaja situacyja z movaj, čym u nas. To bok my prajšli faktyčna praz toje samaje, tolki ŭ ich była jašče i rasavaja dyskryminacyja, bo jany vyhladajuć pa-inšamu. Mnohija, navat kali jany vyhladajuć jak ajny, nie chočuć ničoha viedać pra svaju historyju, havaryć pra heta, bo ŭ ich dahetul isnuje rasavaja i sacyjalnaja dyskryminacyja. Moža admović pracadaŭca, baćki mohuć być suprać, kab ich syn ci dačka brali šlub z ajnami. Peŭnuju dyskryminacyju mohuć adčuvać dzieci ŭ škole. Choć, viadoma, situacyja lepšaja, čym 20—30 hadoŭ tamu.
Ajnaŭ pryznali karennym nasielnictvam tolki ŭ 2008-m hodzie. Da 1997 hoda, kali byŭ pryniaty zakon ab prasoŭvańni ajnskaj kultury, dla aficyjnaj Japonii ich prosta nie isnavała. Ale nijakich pravoŭ pryznańnie ŭsio adno nie dało.
Sadkoŭ, škoł z navučańniem pa-ajnsku niama. Ajnskuju movu možna vyvučać jak zamiežnuju ŭ niekalkich univiersitetach i tolki ŭ adnoj pačatkovaj škole na Chakajda, dzie na heta adviedziena ŭsiaho 10 hadzin na hod.
Bolš za toje, navat tut, na vyśpie Chakajda, mała chto ź japoncaŭ viedaje pra ajnaŭ, pra toje, što jany ŭvohule isnujuć. Ajnaŭ mała, mała ŭ miedyja. Litaralna ŭ apošnija hady ź imi stała bolš intervju ŭ ŚMI. U Japonii ŭ 2020-m hodzie buduć prachodzić Alimpijskija hulni, i japoncy, kab nie było cisku z boku mižnarodnaj supolnaści, imknucca pakazać, što pryznali ajnaŭ, što niešta dla ich robiać. Ale bahata chto kaža, što paśla hulniaŭ usio heta nakryjecca».
Pra japonski paradak
«Pieršy hod Japonija zdavałasia mnie kazačnaj krainaj. Usio zručna, čysta, nichto nie kanfliktuje. A potym adbyŭsia kulturny šok ad stasunkaŭ ź japoncami. Mnie nie chapała emacyjnaści, adkrytaści, ščyraści. Ja pakutavała ad hetaha, mnie chaciełasia źjechać.
I ja, darečy, źjechała na niekalki hadoŭ u mahistraturu. Ale potym zrazumieła, što treba prosta znajści svajo koła ludziej. Ja kali paznajomiłasia z ajnami, zrazumieła, što Japonija moža być zusim inšaj. Z hetymi ludźmi možna być prosta samoj saboj. Nie treba dumać, ci dastatkova ty vietlivy, ci tak sieŭ, ci tak staŭ.
Mnie padabajecca, što tut paŭsiul paradak, ale časam chočacca, kab ludzi byli prosta ludźmi, a nie robatami», — praciahvaje biełaruska.
Žyć u japonskim paradku kamfortna, kaža Taćciana. Tut dobra staviacca da małych dziaciej i mam ź dzietkami. U lifcie — patrymajuć dźviery, u kramie — sama kasirka padniasie košyk z praduktami da stolika, dzie možna spakojna ŭsio spakavać.
Kali japoncy bačać małych, časta kažuć što-niebudź pryjemnaje i imknucca dakranucca da ručki, nožki ci navat tvaryka dziciaci. Pieršy čas, pakul Taćciana pryvykała da hetaha, prasiła: «Kali łaska, nie čapajcie».
Dla maładych mam u Japonii ŭsie ŭmovy: paŭsiul u prybiralniach stajać stoliki dla spavivańnia, a ŭ mietro, handlovych centrach, paliklinikach jość śpiecyjalnyja pakojčyki dla karmleńnia. Usiudy stajać lifty, navat kali padjechać treba ŭsiaho na paŭpaviercha. Z taho času, jak Michalinie spoŭniŭsia miesiac, Taćciana biare jaje z saboj paŭsiul. Navat u Tokia ŭdvuch latali.
Dla invalidaŭ taksama ŭsio zroblena tak, kab im było maksimalna zručna pieramiaščacca. Pandusy, śpiecyjalnyja darožki dla nieviduščych ludziej, dublavańnie infarmacyi na aŭtamatach prodažy kvitkoŭ šryftam Brajla — usio jość.
Na čyhunačnych płatformach paznačanyja miescy, dzie adčyniajucca dźviery ciahnikoŭ. Ludzi ŭ čakańni stanoviacca ŭ čarhu, nichto nie šturchajecca. U mietro taksama nijakaj šturchaniny niama. Ale tolki kali havorka nie pra Tokia, bo tam vielmi šmat ludziej. U Tokia ŭsie vietlivyja, pakul nie zajšli ŭ vahon — tam užo nichto nie vybačajecca. Bolš za toje, u poŭnych vahonach mužčyny časam macajuć žančyn, tamu ŭ hadziny pik niekatoryja robiać tolki dla žančyn i dziaciej.
«U japoncaŭ vielmi šmat niapisanych pravił, jakija jany buduć vykonvać tolki kab nichto ničoha nie skazaŭ. U tych ža ciahnikach jany nie razmaŭlajuć pa telefonie, abaviazkova vyklučajuć huk, kab nie zaminać inšym pasažyram. Štrafu za takoje niama, ale «parušalniku» ci zrobiać zaŭvahu, ci buduć hladzieć na jaho kosa.
Siońnia ja sama rabiła zaŭvahu turystam, jakija hladzieli ŭ vahonie na telefonie televizar i hučna ŭsio abmiarkoŭvali. Užo sama pačynaju siabie pavodzić jak japoncy», — uśmichajecca Taćciana.
* * *
Hety tekst my padrychtavali dziakujučy Okami.by.
* * *
Kali ty inšaziemiec, japoniec moža adsieści ad ciabie ŭ mietro
Biełaruska kaža, niekatoryja japoncy z aściarožnaściu staviacca da zamiežnikaŭ. U ich razumieńni inšaziemiec — heta toj, chto parušaje ich praviły.
«Kali ty vyhladaješ pa-jeŭrapiejsku, da ciabie staviacca narmalna. Nie važna, ź Biełarusi ty ci z Aŭstralii. U japoncaŭ jość niejki kompleks pierad nami, bo my vyšejšyja, u mnohich z nas śvietły koler vałasoŭ, śvietłaja skura, śvietłyja vočy — usio heta ličycca pryhožym. My svabodna razmaŭlajem pa-anhlijsku ŭ adroźnieńni ad ich, bo japoncam ciažka dajecca anhlijskaja. Kali ž heta ciemnaskury čałaviek, to dyskryminacyja budzie adčuvacca. Ad jaho, naprykład, mohuć adsieści ŭ mietro. Darečy, ad mianie taksama adsadžvalisia, — dadaje Taćciana.
— Zamiežniku ciažka adšukać kvateru, bo mnohija tolki čujuć, što inšaziemiec, adrazu admaŭlajuć. Ci pytajucca adkul: kali ź Jeŭropy — dobra, kali z Kitaja ci Vjetnama — tady nie. Japoncy nie vielmi pryjazna staviacca da kitajcaŭ, karejcaŭ i ŭsich byłych kałonij — jany hladziać na ich źvierchu ŭniz».
Ź nievialikim dachodam u Japonii možna žyć lepš, čym ź siarednim zarobkam u Biełarusi
U Japonii prestyžna być advakatam ci miedykam. Daktary, jak praviła, spačatku nabirajucca dośviedu ŭ lakarniach, a potym adkryvajuć niešta svajo. Taćciana kaža, u jaje la doma ź piać stamatałahičnych pryvatnych lakarniaŭ, choć i zusim nievialikich.
Navuka — taksama ŭdziačnaja sprava. Akademikaŭ šanujuć, zamiežnych u tym liku. Prafiesar univiersiteta moža zarablać i piać, i dziesiać tysiač dalaraŭ. Dla Japonii heta vielmi dobryja hrošy. Zvyčajny zarobak — 2,5-3 tysiačy dalaraŭ. Hetych hrošaj chapaje na hodnaje žyćcio.
«Kali ja vučyłasia na bakałaŭra, u mianie stypiendyja była amal 1300 dalaraŭ, — pryhadvaje biełaruska. — Za hetyja hrošy ja zdymała kvateru, apłačvała prajezd, charčavałasia, chadziła kudyści ź siabrami — to bok ni ŭ čym sabie nie admaŭlała i pry hetym niejkija hrošy ŭ mianie zastavalisia. Kaniečnie, kali źjaŭlajecca dzicia i pačynajucca vydatki na sadki, dadatkovyja zaniatki i ŭsio astatniaje — składaniej. Ale ź Biełaruśsiu ŭsio adno nieparaŭnalna».
Darečy, pradukty ŭ Japonii daražejšyja, čym u Biełarusi, značna vyšejšyja košty na sadavinu.
Što tyčycca žytła, to ŭ Tokia adnapakajoŭku [ahułam 25 kvadratnych mietraŭ] za 20 chvilin ad centra na ciahniku Taćciana zdymała za 600 dalaraŭ. Dvuchpakajoŭka budzie kaštavać užo 1200-1500 dalaraŭ.
Jak uspryniali šlub svajaki
Tak stałasia, što z maci muža Taćciana pahutaryć nie paśpieła. Kali jany paznajomilisia, žančyna ŭžo mocna chvareła i havaryć nie mahła, tolki słuchała niaviestku. Braty i siastra Cubasa pryniali biełarusku vielmi dobra.
Cubasa byŭ u Biełarusi adnojčy.
Pakolki ciapier jon razumieje tolki niekatoryja biełaruskija słovy i vyrazy, pra ŭsio pahutaryć sa svajakami Taćciany mahčymaści nie było. Ale dla maci dziaŭčyny heta nie prablema. «Tak, my nie možam parazmaŭlać, ale ja adčuvaju, što heta naš, svoj čałaviek», — skazała jana paśla dačce.
Nasamreč, toje, što Cubasa pryjechaŭ u Biełaruś — možna skazać, cud. U Japonii nie pryniata brać nie toje što doŭhija, a navat dvuchtydniovyja adpačynki.
«Aficyjna adpačynak — da dvuch tydniaŭ. Ale moj muž nie moža ŭziać dva tydni, bo heta prosta nieprystojna. I nichto nie biare, maksimum — tydzień, — raspaviadaje Taćciana. — Kali my jeździli ŭ Biełaruś, jon prosta pastaviŭ usich pierad faktam: jedzie na radzimu žonki.
Japoncy vielmi pracavityja i addanyja. Zvyčajna ŭ ich na pieršym miescy praca, a ŭžo potym siamja i ŭsio astatniaje. Dziakuj bohu, u majho muža nie tak».
Michalina taksama ŭžo była ŭ Biełarusi, maci pryjazdžaje na radzimu ź joj štohod.
Jak vybirali imia dačce
«My dumali davać ci biełaruskaje, ci ajnskaje imia. Ajny ciapier majuć japonskija imiony, ale časta jany hučać hetak ža, jak niekatoryja słovy ŭ ajnskaj movie. Naprykład, našu znajomuju zavuć Čyse. Heta japonskaje imia, ale ŭ ajnskaj movie słova «čyse» značyć «chata», — kaža Taćciana. —
Tradycyjna ž da piaci hadoŭ ajny davali dzieciam nie sapraŭdnyja imiony, a niemiłahučnyja, z admoŭnym sensam, kab nie čapali złyja duchi. Hladzieli, jak siabie pavodzić dzicia, jaki ŭ jaho charaktar, i ŭžo potym davali jamu imia ź niejkim značeńniem, jakoje adlustroŭvaje charaktar. My da piaci hod čakać nie možam, bo treba ž rehistravać dzicia, tamu ja prapanavała imia Michalina, jakoje mnie daŭno padabałasia. Tak zavuć hałoŭnuju hierainiu ŭ «Kałasy pad siarpom tvaim».
Adzinaje, u japonskaj movie niama litary «ł», tamu japoncy zavuć jaje Micharyna. A pakolki heta vielmi doŭhaje imia, to čaściej kažuć prosta Micha».
Taćciana razmaŭlaje z dačkoj tolki pa-biełarusku. U jaje prysutnaści moža havaryć z mužam pa-japonsku, ale da dački źviartajecca vyklučna na biełaruskaj.
Dziaŭčynka ŭžo viedaje niekatoryja słovy: «pić», «małako», «mama», «małpa». Vyrazna i hučna kaža svajo «nie!». A ŭvohule pieršym jaje asensavanym słovam było «ŭsio».
Čaho nie chapaje
Biełaruska sumuje pa našaj pryrodzie, rodnych miaścinach, špacyrach pa Minsku. Pa «narmalnaj» śmiatanie, tvarahu.
«Pieršy čas paśla pierajezdu ŭ Japoniju ŭ tyja niekalki tydniaŭ, na jakija viartałasia ŭ Biełaruś, ja atrymlivała asałodu ad niezadavolenaj pradavački ŭ kramie, ad svarak u paliklinicy. Atrymlivała asałodu, bo ŭ Japonii takoha prosta niama. Ciapier, praŭda, užo sama pačynaju złavacca, kali baču niešta padobnaje ŭ Biełarusi», — pryznajecca Taćciana.
Pa biełaruskaj ježy jana nie asabliva sumuje, bo sama jaje hatuje.
Mužu biełaruskaja kuchnia padabajecca. «Adzinaje, što jon nie moža jeści — heta małočnyja rysavyja kašy. Va ŭjaŭleńni japoncaŭ rys z čym-niebudź jašče nie miašajuć.
A tut mała taho, što rys z małakom, dyk jon jašče i sałodki. Takoha muž sabie ŭjavić nie moža. Kietčup z rysam, naprykład, dla jaho taksama niejkaje varvarstva. Darečy,
jon moža jeści rys try razy na dzień. Moža jeści bulbu z rysam — heta narmalna. Dla mianie takoje spałučeńnie troški dziŭnaje», — uśmichajecca Taćciana.
Ciapier jaje zadača — skončyć navučańnie i pačać karjeru ŭ navukovym asiarodździ. Navukovy abmien ź Biełaruśsiu dla jaje taksama važny, ale pytańnie ŭ zacikaŭlenaści z abodvuch bakoŭ. Viartacca na radzimu žyć i pracavać Taćciana pakul što nie płanuje. Usio ž u Japonii našmat bolš pierśpiektyŭ dla navukoŭcaŭ.
Ciapier čytajuć
Ministr kultury vyciahnuŭ u efir čarhovaha Astapa Bendara. I heta stała apošniaj kroplaj: suprać hetaha fiermiera-chvalka vystupiła siamja17
Kamientary