З жалудоў можна прыгатаваць суп, галушкі, аладкі і нават кісель. Самы працазатратны этап — дастаць ядзеркі з кожнага жолуда.
У Астравецкай раённай бібліятэкі ёсць фішка — кава з жалудоў. Гатуюць яе па старадаўнім рэцэпце, які перадала мясцовая жыхарка. Times.by з'ездзіў на Астравеччыну, знайшоў захавальніцу старадаўняга рэцэпта і паспрабаваў жалудовую каву. Яе, дарэчы, не так складана прыгатаваць самастойна. Галоўнае — ведаць, дзе збіраць жалуды і што з імі рабіць далей.
Рэцэпт бібліятэцы перадала Іаланта Валуевіч — краязнаўца, у мінулым сельскі бібліятэкар, ураджэнка Астравецкага раёна. Цяпер жыве пад Мінскам, але перыядычна прыязджае ў родныя краі.
Нарадзілася і вырасла яна на хутары каля вёскі Спонды. Адзін з яркіх успамінаў дзяцінства — водар жалудовай кавы, якую варыла мама.
«У 1960— 1970‑я гады вытанчанасцей не было, кава з жалудоў была звыклым напіткам, але я яе вельмі любіла. Мне яна здавалася нечым асаблівым. Памятаю, мама спачатку купляла жалудовую каву. Кардонная скрыначка 200 г каштавала, здаецца, 12 капеек. Напітак атрымліваўся смачным і духмяным. Калі заварвалі на малацэ — смак цудоўны. Ячная кава называлася «Дружба», а гэта — проста жалудовая», — успамінае суразмоўніца.
Потым яна знікла з продажу, юная Іаланта нават засумавала. Але мама дастала рэцэпт, па якім гатавалі каву яе мама і бабуля, і ў сям'і сталі рабіць яе самі.
Дубоў вакол Спондаў было шмат, сыравіны хапала з лішкам. Жалудамі кармілі свіней, з імі гулялі дзеці, а ў верасні іх абавязкова нарыхтоўвалі, каб потым гатаваць смачны напітак.
Недалёка ад дома Іаланты Францаўны ў Спондах расце 200‑гадовы дуб.
«Напэўна, няма ніводнага дарослага дуба, на якім не засталося б шрамаў ад маланкі. Гэтыя дрэвы падчас навальніцы прымаюць удар на сябе, — суразмоўніца паказвае на ствол, дзе відаць меткі. — На маім хутары ўсе дубы былі ў шрамах. Але дуб слаўны не толькі гэтым. У галодныя ваенныя гады з жалудовай мукі пяклі хлеб — ён быў пажыўны, з жалудоў варылі каву, якая давала сілы».
Жалудовая кава дагэтуль застаецца яе любімым напіткам. У верасні яна збірае плады, каб хапіла на ўвесь год.
«Гэта мая фішка. Шкада, што сёння кава з жалудоў — рэдкасць. Я спрабавала знайсці яе на Камароўцы ў Мінску, — чула, што бывае там, але не знайшла. Глядзела на маркетплэйсах — адзінкавыя прапановы ёсць, але трэба ўважліва вывучаць, што там за кава. І каштуе нятанна. Усё ж такі ручная праца», — расказвае Іаланта.
Яна рада, што ў Астравецкай бібліятэцы цяпер гатуюць жалудовую каву. І спадзяецца, што хтосьці ўсё ж зацікавіцца і наладзіць яе вытворчасць, дубоў жа ў Беларусі дастаткова — недарэмна ж на гербе Астраўца можна ўбачыць менавіта гэту расліну, а выявы галін, лісця гэтага дрэва або жалудоў прысутнічаюць на гербах цэлага шэрага беларускіх гарадоў, пасёлкаў і раёнаў.
«Кава з жалудоў не толькі смачная, але і карысная. Яна паляпшае работу сардэчна-сасудзістай сістэмы, станоўча ўздзейнічае на стан скуры, дзёснаў, дабратворна ўплывае на стрававальную сістэму і мужчынскую сілу. Гэты напітак не свк кафеіну, але захапляцца не трэба — дастаткова трох кубкаў у дзень. Яе можна піць і дзецям», — кажа Іаланта.
Times.by завітаў і ў Астравецкую раённую бібліятэку.
«Іаланта Валуевіч перадала ў бібліятэку сямейны рэцэпт кавы каля 20 гадоў таму. Доўгі час ён проста захоўваўся ў папцы. Пра яго ўспомнілі праз 10 гадоў, калі ў раёне арганізоўвалі свята дуба. Бібліятэкары прапанавалі сваю адметнасць — жалудовую каву, — расказвае бібліёграф Інга Шлыковіч.
Першымі дэгустатарамі сталі астраўчане — і напітак ім спадабаўся. З тых часоў жалудовая кава — абавязковы атрыбут усіх значных падзей у раёне.
А пяць гадоў таму, калі бібліятэка пераехала ў новы прасторны будынак, узнікла ідэя абсталяваць імправізаваную кавярню. У райвыканкаме яе падтрымалі. Так з'явіўся ўтульны куток для сустрэч і дэгустацый.
Калі ў бібліятэку прыязджае арганізаваная група турыстаў і пра візіт бібліятэкараў папярэджваюць загадзя, яны робяць фірменную жалудовую каву.
Ператварэнне жолуда ў духмяны напітак — карпатлівы працэс. Усё пачынаецца ў верасні, калі на дубах паспяваюць жалуды. Да збору падключаюцца ўсе работнікі бібліятэкі. Яны нават знялі пра гэта відэа і размясцілі ў TikTok.
Збіраюць уручную і толькі з галін. Тыя, што ўжо апалі, не бяруць — могуць быць чарвівымі. У спелых жалудоў шапачка павінна лёгка здымацца з плода.
«Дубоў у Астраўцы і раёне шмат, але падыдуць не ўсе. Трэба выбіраць толькі тыя дрэвы, якія растуць у экалагічна чыстых месцах — далей ад дарог і людных месцаў. Мы такія месцы ўжо ведаем. Дапамагаюць работнікі бібліёбуса, які абслугоўвае аддаленыя вёскі», — тлумачыць Інга Шлыковіч.
Сабраныя жалуды прасушваюць у натуральных умовах. А затым пачынаецца самы працазатратны этап — дастаць ядзеркі з кожнага жолуда, як з арэха.
Гэтыя ядзеркі наразаюць на дробныя кавалачкі і крыху сушаць у духоўцы. Потым — абсмажваюць на сухой патэльні, пільна сочачы, каб не падгарэлі.
І нарэшце, памол. Хтосьці выкарыстоўвае ступку, як у даўніну. Але кавалачкі вельмі цвёрдыя, давядзецца прыкласці нямала намаганняў, таму лепш перамалоць у кавамолцы. Атрыманы парашок (падобны на звычайную молатую каву) — гатовая аснова для прыгатавання напітку.
Зрэшты, можна і не малоць: калі кавалачкі дастаткова дробныя, іх заварваюць цалкам.
Па старадаўнім рэцэпце, які захоўваецца ў бібліятэцы, каву заварвалі ў печах — у гліняных гаршчочках або чыгунах. Залівалі халоднай вадой, ставілі ў печ і праз некалькі гадзін даставалі гатовы напітак.
«У сучасных дамах печы няма, таму насыпаем молатую каву ў тэрмас, заліваем кіпенем і пакідаем мінімум на дзве гадзіны, — дзеліцца з Times.by сакрэтам Інга Шлыковіч. — Толькі так можна раскрыць смак. Мы спрабавалі проста заліць кіпенем, зусім не тое атрымліваецца. І звараная ў турцы — таксама не той смак».
Суразмоўніца прапануе паспрабаваць. Яна адкрывае тэрмас — і паветра напаўняецца мяккім кававым водарам. Напітак масляністы з-за ўтрымання ў жалудах алею. Насычанасць смаку і колеру залежыць ад ступені абсмажвання жалудоў. У бібліятэцы колер парашку і напітку атрымаўся далікатна-арэхавы.
Цукар і вяршкі не дабаўляем, каб рассмакаваць напітак: нам нагадала сумесь ячнага напітку са звычайнай кавай.
«Паводле водгукаў, хтосьці ў каве адчувае шакалад, іншым смак здаецца драўняным, камусьці нагадвае ячны напітак», — расказвае бібліёграф. Сама яна адчувае арэхавы смак.
У бібліятэцы склалі буклет, у які ўключылі не толькі рэцэпт жалудовай кавы, але і спосаб прыгатавання менш насычанага кававага напітку. А яшчэ — рэцэпты жалудовага супу з малаком, галушак жалудовых з салам, здобных аладкаў з жалудовай мукі і нават кісялю з жалудовай кавы.
Спосаб прыгатавання самой мукі — таксама ў буклеце, з паметкай «рэцэпт блакаднага Ленінграда». Яго знайшлі ў інтэрнэце.
Рэцэпты даволі простыя: справіцца нават той, хто рэдка стаіць каля пліты. Засталося толькі дачакацца верасня і сабраць жалуды.
Цяпер чытаюць
На аўташоу ў Лідзе ледзь не загінуў адзін з самых знакамітых каскадзёраў Беларусі — яго відэа сабралі амаль паўмільярда праглядаў. Што з ім цяпер?3
Каментары