Як Японія стала зручнай базай для расійскіх шпіёнаў

Пасля пачатку поўнамаштабнай вайны супраць Украіны Захад паспрабаваў перакрыць Расіі доступ да тэхналогій, неабходных для вытворчасці сучаснай зброі. З еўрапейскіх сталіц былі высланыя сотні расійскіх шпіёнаў, а супраць звязаных з Крамлём кампаній увялі санкцыі.

Але, як паказвае расследаванне The New York Times, адным з новых цэнтраў дзейнасці расійскай разведкі стала Японія. Менавіта адтуль, сцвярджае выданне, Масква працягвае атрымліваць высокатэхналагічныя кампаненты для сваёй абароннай прамысловасці.

Маштаб праблемы, паводле NYT, пацвярджаюць і вынікі ўкраінскіх экспертыз. Пасля таго як у маі расійская крылатая ракета Х-101 разбурыла жылы шматпавярховік у Кіеве і забіла як мінімум 24 чалавекі, спецыялісты даследавалі яе абломкі. Украінская экспертыза выявіла, што ў сістэме кіравання ракеты выкарыстоўваліся японскія кампаненты, экспарт якіх у Расію быў забаронены пасля ўвядзення санкцый.

Расследаванне The New York Times грунтуецца на канфідэнцыйных дзяржаўных дакументах, карпаратыўных матэрыялах і дзясятках інтэрв'ю з дзейнымі і былымі прадстаўнікамі спецслужбаў і дзяржаўных органаў трох кантынентаў. Большасць суразмоўцаў пагадзілася гаварыць толькі на ўмовах ананімнасці, паколькі не мела права раскрываць разведвальную інфармацыю.

Сакрэтнае падраздзяленне ГРУ і «Аэрафлот»

Паводле выдання, ключавую ролю ў гэтай схеме адыгрывае малавядомае 20‑е ўпраўленне Галоўнага разведвальнага ўпраўлення Расіі (ГРУ). Са спасылкай на супрацоўнікаў пяці заходніх разведслужбаў NYT сцвярджае, што яго супрацоўнікі пад выглядам дыпламатаў або прадстаўнікоў камерцыйных кампаній займаюцца пошукам, закупкай і нелегальным вывазам у Расію высокатэхналагічных тавараў, неабходных для вытворчасці зброі.

Кіраўніком гэтай дзейнасці ў Японіі, як сцвярджаюць крыніцы NYT, з'яўляецца супрацоўнік ГРУ Максім Фільчанкаў. У лютым 2024 года 49‑гадовы мужчына быў прызначаны кіраўніком прадстаўніцтва «Аэрафлота» ў Токіа. Паводле заходніх спецслужбаў, пад прыкрыццём гэтай пасады Фільчанкаў каардынуе закупкі высокатэхналагічных кампанентаў для Расіі.

Хоць «Аэрафлот» не знаходзіцца пад санкцыямі Японіі, яго дзейнасць у краіне фактычна спынілася, бо авіякампанія не можа атрымліваць неабходныя запчасткі і тэхнічнае абслугоўванне. Пры гэтым яе афіцыйныя партнёры працягваюць працаваць.

Адным з іх, паводле расследавання, з'яўляецца японская лагістычная кампанія Proco Air. Яна арганізуе перавозку грузаў у краіны, куды лятае «Аэрафлот», напрыклад у Шры-Ланку або Узбекістан. Адтуль расійская авіякампанія забірае іх і дастаўляе ў Расію. Сам па сабе такі механізм не парушае закон, бо многія катэгорыі тавараў усё яшчэ дазволена экспартаваць.

Аднак заходнія спецслужбы лічаць падобныя лагістычныя ланцужкі важным элементам дзейнасці расійскай разведкі. Паводле NYT, адным з галоўных транзітных пунктаў для японскіх тэхналогій падвойнага прызначэння, якія шукае Крэмль, стаў В'етнам, адкуль яна ўжо перапрадаецца ў Расію.

Уладальнік Proco Air Такэхіка Мікі паведаміў журналістам, што пазнаёміўся з Фільчанкавым яшчэ каля 2018 года, але актыўна супрацоўнічаць з ім пачаў пасля яго вяртання ў Токіа ў 2024-м. Пры гэтым Мікі адмаўляе, што ведаў пра сувязі Фільчанкава з расійскімі спецслужбамі або ўдзельнічаў у перавозцы забароненых тавараў. Паводле яго, кампанія адпраўляе пераважна медыцынскае абсталяванне і касметыку.

Аднак журналісты NYT звярнулі ўвагу, што адзін з прадстаўленых ім дакументаў сведчыў пра супрацоўніцтва з расійскай фармацэўтычнай кампаніяй «Р-Фарм». Яе заснавальнік, Аляксей Рэпік, знаходзіцца пад санкцыямі Вялікабрытаніі, Канады і Аўстраліі за цесныя сувязі з Уладзімірам Пуціным. Пры гэтым саму Proco Air ні ў адной краіне не абвінавачвалі ў парушэнні закона.

Чаму менавіта Японія

Паводле ацэнак украінскага ўрада, каля 90% расійскіх ракет і беспілотнікаў утрымліваюць японскія кампаненты. Гаворка ідзе пра мікрасхемы, паўправаднікі, перадатчыкі і іншыя элементы падвойнага прызначэння, якія могуць выкарыстоўвацца пры вытворчасці сучаснага ўзбраення.

Пры гэтым Японія з самага пачатку поўнамаштабнай вайны падтрымала Украіну: далучылася да санкцый супраць Расіі і, насуперак пасляваеннай традыцыі, пачала пастаўляць Кіеву вайсковую дапамогу, у тым ліку бронекамізэлькі і шлемы.

Аднак, паводле суразмоўцаў NYT, адных санкцый аказалася недастаткова. Адна з галоўных прычын таго, што расійская разведка працягвае дзейнічаць у Японіі, — асаблівасці мясцовага заканадаўства. Пасля Другой сусветнай вайны паўнамоцтвы японскіх спецслужбаў былі істотна абмежаваныя, а асобнага закона аб шпіянажы ў краіне фактычна няма.

Пра тое, што праз Японію працягваюць трапляць кампаненты для расійскай зброі, Токіа неаднаразова паведамляў і Кіеў. Як сцвярджае NYT, толькі ў красавіку 2025 года Украіна накіравала японскаму Міністэрству замежных спраў не менш за восем дыпламатычных нот з інфармацыяй пра японскія кампаненты, выяўленыя ў расійскіх ракетах і іншай зброі пасля ўдараў па грамадзянскіх аб'ектах. На працягу года такіх паведамленняў было яшчэ каля васьмі. Да іх прыкладаліся спісы і фатаграфіі друкаваных плат, паўправаднікоў, перадатчыкаў і іншых кампанентаў японскай вытворчасці.

У дакументах згадваліся вырабы кампаній NEC, Panasonic, Toshiba і іншых. Пры гэтым украінскі бок не сцвярджаў, што гэтыя кампаніі свядома пастаўлялі прадукцыю ў Расію. Самі вытворцы заявілі NYT, што выконваюць санкцыйныя патрабаванні і не парушалі заканадаўства.

Японскія ўлады прызнаюць маштаб праблемы і ўжо прымаюць меры. Міністэрства эканомікі, гандлю і прамысловасці папярэдзіла кампаніі і галіновыя аб’яднанні пра спробы абысці санкцыі, а таксама ўнесла ў чорны спіс дзясяткі замежных структур, якія падазраюцца ў дапамозе Расіі.

Адначасова ў краіне пачалі ўзмацняць магчымасці спецслужбаў для барацьбы з незаконным экспартам і дзейнасцю замежных разведак. У студзені паліцыя Токіа паведаміла, што выявіла супрацоўніка расійскай разведкі, які выдаваў сябе за ўкраінца і спрабаваў атрымаць камерцыйныя сакрэты ад японскага работніка. Аднак праз адсутнасць асобнага закона аб шпіянажы справу завялі паводле заканадаўства аб абароне канкурэнцыі, а сам расійскі агент да таго часу ўжо пакінуў краіну.

• 1
• 1
• 1
• 3
• 3
• 0
• 6
• 0