Biełaruskaja hłybinia. Bałada Vysockaha-Makareviča

I ŭskliknuŭ zyčnym hołasam,
jak rykaje leŭ,
i kali jon uskliknuŭ,
tady siem hramoŭ pramovili
hałasami svaimi.
Adkryćcio Jana Bahasłova 10:3

U Biełarusi hłyboki hołas.

Zasiarodžanaja, stojenaja ŭ barach, bałotach dy puščach — kali jana pačynaje hučać, achoplivajuć dryžyki.

Što ty chočaš skazać hetym hułam z ptušynym poščakam, ziamla na siami viatrach, zarosłaja lesam i ŭspaminami, drymučaja, drymotnaja?.. Pra što ty śpiavaješ ludziam, jakija nie čujuć, nie razumiejuć?.. Pra što ty, zabytaja i pakinutaja, molišsia?..

Bieraściejščyna, što sama pramaŭlajecca z praniźlivym pośvistam, — šmathałosy śpieŭny cud.

Svaimi lohkimi Jeŭropy, svaimi splecienymi, pieravitymi biełaruska-polska-habrejska-ŭkrainskimi hałasavymi źviazkami hetaja hłybinia vydychnuła śpieŭnych hienijaŭ XX stahodździa — Zabejdu-Sumickaha, Šyrmu, Vysockaha, Makareviča. I vydychnuła tak, što pačuła paŭśvietu.

Narodžanyja ŭžo ŭ Maskvie, Vysocki i Makarevič vykonvali adčajnuju i adviečnuju misiju, jakoj tysiaču hadoŭ addavali siabie biełaruskija apostały Turaŭski, Skaryna, Mścisłaviec, Fiedarovič, Połacki, potym Hlinka, Hrybajedaŭ, Dastajeŭski, a potym Staravojtava, Kavaloŭ, Navadvorskaja… Zbaŭleńnie Rasiei. Słovam, malitvaj, kulturaj, navat jurodstvam — až da achviary.

Rod Vysockaha adsiul, ź Sialca kolišniaha Pružanskaha pavieta, a ciapier Biarozaŭskaha rajona. Mieščanin Šlijom, jaki ŭziaŭ sabie imia Siamion, pierabraŭsia ŭ Vysokaje, dzie zapisaŭsia Vysockim, niejki čas vykładaŭ u Brest-Litoŭsku rasiejskuju movu i naradziŭ Volfa — dzieda Uładzimira. U Maskvie Vysockija ŭkaranilisia ŭ Miaščanskaj słabadzie, z ChVII st. zasielenaj biełarusami.

Uładzimir naradziŭsia zimoj 1938, u samy razhar kryvavaha stalinskaha teroru —

potym usio žyćcio, usim svaim chrypłym znadryŭnym hołasam jon budzie vyryvać ź siabie dy serca trochsot miljonaŭ žycharoŭ adnoj šostaj častki sušy strach, bol i chłuśniu rasiejskaha XX stahodździa.

Vysocki ŭsio žyćcio viartaŭsia ŭ Biełaruś — to na zdymki «Biełaruśfilma» ź siabram, režysioram Viktaram Turavym («Ja rodam ź dziacinstva», «Vajna pad strechami»), to ŭ Minsk na kancerty dy śpiektakli (baćka zhadvaje: studentam znajomyja zaprašali ŭ internacki pakoj na Parkavaj, dzie jon śpiavaŭ), to na miadovy miesiac na Śviciaź: ich z Marynaj Uładzi, jakaja pachodzić z Navahradčyny, vadziŭ pa ruinach znakamitaha zamka Michaś Tkačoŭ.

Chiba nie pra rodnuju Biełaruś heta, ź filma «Syny sychodziać u boj»:

Chto pavieryŭ, što spalili ziamlu?
Nie, jana pačarnieła ad hora…

Chiba ž nie biełaruskaje serca bjecca ŭ hetym da bolu Vysockim:

Ja dyšu, i značyć, ja lublu,
Ja lublu, i značyć, ja žyvu…

I ci nie skrazić, nie hraje Biełaruś u znakamitaj «Cyhanskaj», dzie ŭsio nie tak:

Ja paŭz pole, uzdoŭž raki,
Ćma śviatła biez Boha,
A ŭ čystym poli — vasilki,
I dalniaja daroha…

A «Busły», «Koni pieraborlivyja», «Łaźnia pa-biełamu», «Bałada pra baraćbu»…

Projdzie ŭsiaho 15 hadoŭ ad naradžeńnia Vysockaha, znoŭ skałychniecca biełaruskaja hłybinia, i ŭ toj ža Maskvie ŭ hod śmierci Stalina śviet ahałosić novy biełaruski kryk — niemaŭlaci Andreja Makareviča.

Rodnyja miastečki abodvuch — Sialec i Paŭłovičy — usiaho za 10 km adno ad adnaho. Dy i «ciažki» Vysocki, i «lohki» Makarevič — dva baki adnaho, bliskučaha dy zvonkaha biełaruskaha miedala.

I nakolki važka, hrymotna, to z hłybokim pakajańniem, to z badziorym bardaŭskim humarkom hučaŭ u zastojnaj Rasiei Vysocki — nastolki ž lohka, śvietła i śvieža sa svajoj zaŭsiodnaj biełazubaj uśmieškaj dy letuciennym bluzam mieniestrela padchapiŭ jahony śpieŭ u vietry pieramienaŭ Makarevič: «Novy pavarot», «Ptuška koleru ŭltramaryn», «Kali sonca na dałoni, kali serca ŭ hukach tonie…» — jak heta pa-biełarusku pavietrana, śvietła i vytančana!

Adzin jahony dzied, Ryhor Makarevič, karenny tutejšy, nastaŭničaŭ na kolišniaj Pružanščynie, druhi, Antoni Usakoŭski, hreka-katalicki śviatar sa šlachieckaha rodu hierba «Sas», byŭ nastajacielem u Pietrapaŭłaŭskaj čyhunačnaj carkvie (i, miž inšym, udzielničaŭ u 1918 u Źjeździe biełarusaŭ u Maskvie). I voś u siamji bieraściejskaha architektara, što rekanstrujavaŭ Biełaruski vakzał, Vadzima Makareviča, i Niny Šmujłovič z vakolicaŭ Viciebska naradžajecca Andrej.

Makarevič na poŭny hołas zahučaŭ mienavita tady, kali zmoŭk Vysocki. Uletku 1980-ha, padčas Alimpijady, Maskva pachavała svajho hieroja šmattysiačnym niedazvolenym šeściem. I pačałasia novaja epocha. Vaśmidziasiatyja. Padpolny rok. Pierabudova…

Nie varta prahinacca pad źmienlivy śviet,
chaj lepiej jon prahniecca pad nas,
adnojčy jon prahniecca pad nas…

Prazrysta-bluzavaja, nadziva harmaničnaja dla źniaviečanaj, ahrubiełaj Rasiei — «Mašyna času» pieranosić nas u epochu viečnaha supraćstajańnia Biełarusi ź Biełakamiennaj: tyja nas hvałtam, a my ich kštałtam.

Paru hadoŭ tamu, zdymajučy film pra ŭłasny radavod, Makarevič pryjechaŭ siudy. U maleckaj carkvie zachacieŭ pastavić śviečki. «Hetaja 1500, hetaja 2000, a hetyja pa 3000», — padkazvajuć jamu. «Biaru dziesiać pa try tysiačy», — kaža muzyka i vykładaje tryccać tysiačaŭ rasiejskich. Baciuška sprabavaŭ patłumačyć, što košty ŭ biełaruskich rublach, ale ziamlak machnuŭ rukoj — achviaruju na carkvu.

Miesca śviatła
było tak blizka,
možna kranucca rukoj….

Śviečki daŭno dahareli, a miesca śviatła zastałosia.

Biełaviežskaja pušča, Viskuli, Makarevič, Vysocki, Dastajeŭski… Byccam praz hłybokuju, ad ćvikoŭ, skraznuju kryvavuju ranu, z bolem i luboŭju, štoraz addajučy Siabie, adsiul na ŭsiu Rasieju dy vialiki śviet havoryć, šepča, chrypić, śpiavaje i hrymić hrymotami, kab my narešcie pačuli, Tvorca.

Hladzi jašče:

Biełaruskaja hłybinia. Pierakłaści Boha

Biełaruskaja hłybinia. Svaboda raście z kaściej.

Biełaruskaja hłybinia. Padlik radzimak

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0