Jaho nakiravali ŭ Prahu na kursy restaŭrataraŭ, a jon nielehalna vučyŭsia ŭ kansiervatoryi.
Jaho nakiravali ŭ Prahu na kursy restaŭrataraŭ, a jon nielehalna vučyŭsia ŭ kansiervatoryi.
Jon źbiraje staražytnuju jaŭrejskuju muzyku, a śpievam vučyŭsia ŭ biełarusa Michasia Zabejdy-Sumickaha. Jon — mastak Anatol Nalivajeŭ i jon ža — kantar Abram Niłavaj.
Dźvie asoby — adzin čałaviek.
Anatol naradziŭsia ŭ 1931 hodzie ŭ Rahačovie. Baćka byŭ biełarusam, a maci — jaŭrejkaj. I jak niemcy napali na Saviecki Sajuz, siamju zabrali ŭ hieta ŭ v. Ryžkavičy na Škłoŭščynie, adkul pachodziŭ baćka.
«Jak nas zabrali ŭ hieta, dzied, adzieŭšy papoŭskuju ryzu (jon byŭ śviatarom), pajšoŭ da niamieckaha načalstva. I vyzvaliŭ nas litaralna za paŭhadziny da rasstrełu. Zatym usiu akupacyju pražyli ŭ Minsku. A baćku bolš nie bačyli: zahinuŭ na froncie».
Paśla vyzvaleńnia stalicy maci skiravała trynaccacihadovaha syna zajmacca ŭ muzyčnuju škołu. Ale jon pačaŭ jašče naviedvać mastackuju studyju Siarhieja Katkova. Dzied Anatola Pilip byŭ ikanapiscam. I chłopčyku sprabavaŭ pieradać svaje navyki ź dziacinstva. Plon z tych zaniatkaŭ byŭ. «Katkoŭ zaŭvažyŭ, što ŭ mianie fatahrafičny malunak. Jon pasyłaŭ mianie zamaloŭvać horad. Paźniej historyk Zachar Šybieka patłumačyŭ, što paśla vajny zabaraniałasia Minsk fatahrafavać, a mastakam pisać karciny. Ale na mianie, małoha, nie źviartali tady ŭvahi. I mnie dziŭna čuć, kali kažuć, što Minsk byŭ na 50, a to i na 80 pracentaŭ źniščany. Jon byŭ nie bolš jak na 30 pracentaŭ razburany. Amal cełyja stajali «karobki» budynkaŭ».
Toje i zamaloŭvaŭ akvarellu chłapiec. I ciapier zachavałasia kala sotni takich prac. Ale siamja žyła biez haspadar. Anatolu, jak starejšamu synu, treba było iści pracavać. U 1946 hodzie jon uładkavaŭsia ŭ jaŭrejskuju malarnuju bryhadu. «Centralny Minsk — heta pomniki jaŭrejskaj kultury. I ich pačali tady niščyć. Faktyčna,
źniščeńnie Vierchniaha horada — heta dziaržaŭny antysiemityzm.
Ja čuŭ, jak pra heta havaryli: «Chaj jany adjazdžajuć u Izrail, a hetaja ich spadčyna nam nie patrebnaja» (Padrabiazna pra zamaloŭki paślavajennaha Minska čytajcie ŭ artykule «Na ruinach Minsku»).
Zatym — vajskovaja słužba ŭ Kijevie. U maładoha čałavieka byŭ dobry hołas. I na piesiennym konkursie, pryśviečanym 300-hodździu «ŭźjadnańnia» Ukrainy i Rasii, jon atrymaŭ druhuju premiju. Va ŭkrainskaj stalicy sałdat zajmaŭsia śpievami z narodnym artystam SSSR Ivanam Pataržynskim. Jak toje atrymałasia? «Jon skazaŭ majmu načalstvu, što budzie sa mnoj razvučvać pieśni dla našaj samadziejnaści. Pahadzilisia».
U 1954 hodzie Nalivajeŭ viarnuŭsia ŭ Minsk. U bryhadu, u jakoj pracavaŭ raniej, jaho nie zmahli ŭziać. Vyrašyŭ zaniacca tym, što najlepš atrymlivajecca, — samadziejnaściu. A ŭ vyniku vybraŭ pracu ŭ arcieli pa rośpisu tkaniny. «Ale mnie pastavili ŭmovu, kab ja pajšoŭ vučycca ŭ Instytut marksizmu-leninzmu. Bo nie było kaho inšaha tudy nakiravać. Ja skončyŭ tolki siem kłasaŭ u škole. I mnie prypisali jašče try». Praz hod daviałosia ŭstupać u partyju. Zatoje kali paŭstała pytańnie, kaho nakiravać u Prahu na vyšejšyja kursy restaŭrataraŭ, to pieravahu addali Anatolu Nalivajevu, partyjnamu, vypuskniku Instytuta marksizmu-leninizmu. Budaŭničy vopyt byŭ u jaho dy i ispyt pa malunku vytrymaŭ.
Žyćcio ŭ češskaj stalicy doŭžyłasia piać hadoŭ.
Hałoŭnaj padziejaj hetaha pieryjadu stała znajomstva Michasiom Zabejdam-Sumickim.
Tady i pačałosia «padpolnaje» navučańnie ŭ suśvietnaviadomaha śpievaka. «Ja aficyjna ŭ kansiervatoryi nie vučyŭsia. Ale naviedvaŭ uroki Zabejdy-Sumickaha. Kali b daviedalisia i pra tyja nieaficyjnyja ŭroki, u mianie mahli ŭźniknuć vialikija prablemy». Ale za čatyry hady Anatol Nalivajeŭ zdoleŭ šmat čaho pieraniać ad ŭradženca Biełarusi. A siabroŭstva praciahvałasia pamiž vučniem i nastaŭnikam da 1981 hoda, kali tenar pamior. «A pierad śmierciu jon adasłaŭ mnie ŭsie svaje fotazdymki, kab jany zastalisia ŭ Biełarusi. Ja ich pieradaŭ u muziej».
Było znajomstva i z Zośkaj Vieras. Akurat u toj čas sp. Nalivajeŭ stvaraŭ partretnuju halereju viadomych biełarusaŭ: Uładzimir Karatkievič, Maksim Bahdanovič... Maksim Tank prapanavaŭ napisać Zośku Vieras. Mastak naviedaŭ jaje. I daviedaŭsia, što žančyna, jakoj chutka spoŭnicca 90 hadoŭ, tak i nie atrymlivaje piensii. Ab hetym raskazaŭ piśmieńnikam. I tady Maksim Tank, Adam Maldzis i Uładzimir Karatkievič vyrašyli pytańnie. A taksama paspryjali ŭstupleńniu ŭ Sajuz piśmieńnikaŭ, što davała dadatkovyja vypłaty.
«I z taho času, jak tolki jana atrymlivała piensiju, to adrazu mnie telefanavała ci pisała z dakoram, maŭlaŭ, kudy ja padzieŭsia. I ja jechaŭ da Zośki Vieras».
Siońnia Anatol Nalivajeŭ žyvie ŭ minskaj kvatery razam z žonkaj. U jaho vialikija dzieci. Jość i ŭnuki. Jon praciahvaje źbirać staražytnyja jaŭrejskija pieśni. Sp. Anatol pakazvaje vydadzieny zbornik hetych piesień. A jašče dziesiatki zastajucca ŭ rukapisnym varyjancie. Na palicach — šmat kasiet z zapisami kantaraŭ (hałoŭnych śpievakoŭ u sinahozie). Pa hetych zapisach Abrama Nalivaja (Anatolem Nalivajevym jon staŭ jašče da vajny pa žadańni baćki) u ZŠA vychodziać kružełki. A ŭ Biełarusi pakul adzinki cikaviacca hetaj bahataj kulturaj.
A taksama kłopat mastaka — pierapisać akvareli z vyhladami Minska, jakija pačynajuć z časam psavacca, tempieraj. Hetak užo na stahodździ zachavajecca. A kali atrymajecca, to chacieŭ by mastak i vydać nabor paštovak z kutočkami toj stalicy, jakich užo amal nie zachavałasia.
Kamientary