Znakamity habielen z Bajo — 70‑mietrovaje vyšyvanaje pałatno XI stahodździa — prybyŭ u Łondan z Francyi. Pieršy raz za amal tysiačahodździe ŭnikalny histaryčny artefakt viarnuŭsia na brytanskuju ziamlu, pakul muziej u narmandskim horadzie Bajo zamkniony na rekanstrukcyju. Kvitki na pieršyja čatyry miesiacy vystavy byli raskuplenyja za 24 hadziny.
Transpartavańnie nacyjanalnaha zdabytku Francyi supravadžałasia biesprecedentnymi mierami biaśpieki i prachodziła pad pokryvam nočy. Kab abaranić dalikatnaje lnianoje pałatno ad paškodžańniaŭ, jaho źmiaścili ŭ śpiecyjalny klimatyčny kantejnier z padtrymańniem pastajannaj tempieratury (20°C) i vilhotnaści. Kantejnier źmiaścili ŭ mietaličnuju kletku z amartyzatarami dla minimizacyi vibracyj na darozie.
Pierad realnaj pieravozkaj śpiecyjalisty praviali dźvie testavyja pajezdki z tekstylnaj kopijaj habielena. Sapraŭdny artefakt pierasiok Ła-Manš pa Jeŭratuneli pad achovaj francuzskaj palicyi, a paśla pieradačy brytanskamu boku ŭ supravadžeńni palicyi Kienta i Łondana prybyŭ u zonu razhruzki Brytanskaha muzieja kala 3 hadzin nočy 10 lipienia.
Paviedamlajecca, što Vialikabrytanija ŭziała na siabie abaviazacielstvy pakryć straty ŭ pamiery da 800 miljonaŭ funtaŭ sterlinhaŭ (kala 918 miljonaŭ jeŭra) u vypadku surjoznaha paškodžańnia ekspanata. Ahulny košt apieracyi pa transpartavańni i arhanizacyi vystavy aceńvajecca prykładna ŭ 20 miljonaŭ jeŭra.
Stvareńnie ŭ Anhlii i tysiačahodździe ŭ Francyi
Habielen z Bajo, jaki technična źjaŭlajecca nie tkanym habielenam, a vyšyŭkaj vaŭnianymi nitkami pa lonie, byŭ stvorany ŭ 1070‑ch hadach. Jon składajecca z 58 scen i adlustroŭvaje historyju narmandskaha zavajavańnia Anhlii 1066 hoda, kulminacyjaj jakoha stała bitva pry Hastynhsie i pieramoha hiercaha Narmandyi Vilhielma nad anhłasaksonskim karalom Haraldam II.
Paradoks habielena zaklučajecca ŭ tym, što jon byŭ stvorany na terytoryi Anhlii, ale zachoŭvaŭsia vyklučna ŭ Francyi. Jak ličać historyki, pałatno z vyjavaj tryumfu narmanaŭ zamoviŭ zvodny brat Vilhielma Zavajoŭnika — biskup Oda.
Jano było vyšyta anhłasaksonskimi majstrychami, imavierna, u Kiencie, paśla čaho adrazu pieravieziena cieraz Ła-Manš dla ŭpryhožvańnia pałaca Oda abo novaha kafiedralnaha sabora ŭ narmandskim Bajo.
Z taho času ŭnikalnaja vyšyŭka amal tysiaču hadoŭ zastavałasia ŭ Francyi, pieražyŭšy huhienockija vojny, Vialikuju francuzskuju revalucyju i nacysckuju akupacyju.
Ideja pryvieźci habielen nazad u Brytaniju ŭźnikała dvojčy: u 1953 hodzie z nahody karanacyi Lizaviety II i ŭ 1966 hodzie, da 900‑hodździa bitvy pry Hastynhsie. Adnak abiedźvie sproby akazalisia biespaśpiachovymi.
Sioletniaja pieradača habielena stała mahčymaj tolki dziakujučy damoŭlenaści pamiž prezidentam Francyi Emaniuelem Makronam i byłym premjer-ministram Vialikabrytanii Kiram Starmieram. Makron nazvaŭ hety krok «jaskravaj prajavaj daŭniaha siabroŭstva».
U jakaści kroku ŭ adkaz Brytanski muziej časova pradastavić Francyi kaštoŭnyja artefakty sa svajoj kalekcyi, u tym liku pradmiety sa skarbu Satan-Chu i znakamityja šachmatnyja fihury z vostrava Ljuis.
Ažyjataž siarod publiki i krytyka
Vystava ŭ Brytanskim muziei projdzie z 10 vieraśnia 2026 hoda pa 11 lipienia 2027 hoda. Ekspanat budzie vystaŭleny haryzantalna ŭ śpiecyjalna pabudavanaj vitrynie na ŭzroŭni miezanina, što dazvolić naviedvalnikam upieršyniu ŭbačyć pałatno całkam adrazu pry ŭvachodzie.
Cikavaść da padziei akazałasia biesprecedentnaj: kvitki na pieršyja čatyry miesiacy vystavy byli raskuplenyja za 24 hadziny (u anłajn-čarzie stajali bolš za 80 tysiač čałaviek). Čakajecca, što za čas znachodžańnia ŭ Łondanie habielen pabačać kala 7,5 miljona čałaviek, a prodaž kvitkoŭ užo prynios muzieju kala 2,5 miljona funtaŭ.
Niahledziačy na pośpiech prajekta ŭ Brytanii, u samoj Francyi pieradača artefakta vyklikała šerah pratestaŭ. Krytyki ličać padarožža na 500 kiłamietraŭ zanadta niebiaśpiečnym dla 1000‑hadovaha pałatna. Pieravozku asudžali mastactvaznaŭcy i dziejačy kultury, a pietycyja suprać «złačynstva suprać kulturnaj spadčyny» sabrała dziasiatki tysiač podpisaŭ. Paśla zaviaršeńnia vystavy ŭ Łondanie habielen vierniecca ŭ Francyju, dzie jaho čakaje maštabnaja restaŭracyja.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary