NASA zapuściła robata, kab pasprabavać adsunuć kaštoŭnuju kaśmičnuju absiervatoryju dalej ad Ziamli
Takija apieracyi dahetul nie pravodzilisia.
Amierykanskaje kaśmičnaje ahienctva adpraŭlaje ŭ kosmas aparat-manipulatar, kab vyratavać ad padzieńnia na Ziamlu kaštoŭnyja teleskopy. Takija apieracyi dahetul nie pravodzilisia, i šancy na pośpiech nie źjaŭlajucca stopracentnymi. Adnak navukoŭcy, jakim absiervatoryja pieradaje važnyja zdymki, ličać, što sproba taho vartaja, piša Bi-bi-si.
Havorka idzie pra kaśmičnuju absiervatoryju Swift, jakaja naziraje za samymi mahutnymi vybuchami zorak u Suśviecie. Jaje arbita źniziłasia da niebiaśpiečnych značeńniaŭ, i kali nie ŭmiašacca, jana moža ŭpaści na Ziamlu.
Tamu kamiercyjnaja kampanija pad kiraŭnictvam NASA zapuściła ŭ piatnicu aparat pad nazvaj LINK. Płan prosty: aparat zachoplivaje teleskop tryma «rukami»-manipulatarami i adsoŭvaje Swift dalej ad Ziamli i jaje atmaśfiery, adnaŭlajučy paramietry arbity. Ale na spravie ŭsio značna składaniej, čym u apisańni.
Navukoviec Simieon Barbier, jaki zajmajecca płanietarnymi daśledavańniami ŭ Brytanskim Adkrytym univiersitecie, padkreślivaje, što anałahaŭ hetaj misii nie było, i ryzyka vysokaja. «Ale NASA vidavočna ličyć, što varta pasprabavać», — skazaŭ jon. — I navukovaja supolnaść vielmi na heta spadziajecca, bo heta važny teleskop, jaki dazvalaje nam vyvučać padziei zvyšvysokich enierhij. Inšych sposabaŭ ich daśledavać u nas niama».
Absiervatoryja Swift pačała źnižacca z-za taho, što pavyšanaja soniečnaja aktyŭnaść pryviała da pašyreńnia vierchnich słajoŭ atmaśfiery Ziamli. Za 20 hadoŭ paśla zapusku vyšynia jaje arbity źmienšyłasia z 600 da 360 kiłamietraŭ. Pry hetym asnoŭnaja strata vyšyni adbyłasia ŭ apošnija paru hadoŭ.
Padzieńnie spadarožnikaŭ na Ziamlu — zvyčajnaja źjava, ale Swift asabliva kaštoŭny dla navukoŭcaŭ, tamu jaho strata była b vielmi balučaj. Pry hetym jon pracavaŭ značna daŭžej zapłanavanych dvuch hadoŭ — užo 22 hady.
Absiervatoryja pamieram ź vialiki lehkavy aŭtamabil abstalavana tryma teleskopami i była zapuščana ŭ 2004 hodzie. Jaje zadača — vyvučeńnie mahutnych kaśmičnych vybuchaŭ, jakija adbyvajucca pry hibieli masiŭnych zorak abo sutyknieńni niejtronnych zorak.
Hetyja padziei nastolki manumientalnyja, što za ličanyja siekundy vydzialajecca enierhija, paraŭnalnaja z vypramieńvańniem našaha Sonca na praciahu 10 miljardaŭ hadoŭ. Mienavita tamu, što hetyja kataklizmy takija karotkačasovyja, kaśmičnuju łabaratoryju i nazvali Swift («Chutki»). Uvohule, ničoha padobnaha da hetych teleskopaŭ u navukoŭcaŭ niama, i NASA vyrašyła, što takoje abstalavańnie varta niezvyčajnaj ekśpiedycyi.
Robata zrabiła niadaŭna stvoranaja kampanija sa štata Aryzona Katalyst Space Technologies. Na toje, kab pierachapić Swift na adznacy ŭ 300 kiłamietraŭ nad Ziamloj (nižej hetaha aparat užo niemahčyma vyratavać), u inžynieraŭ Katalyst było mienš za hod, — kaža jaje kiraŭnik Honi Li.
«Toje, što kamanda Katalyst zmahła zrabić usiaho za vosiem miesiacaŭ, uražvaje. My sprajektavali, pabudavali, pratestavali i asnaścili robatami aparat, jaki voźmiecca za adnu z samych śmiełych kamiercyjnych servisnych misij», — napisaŭ Li ŭ pres-relizie ŭ pačatku lipienia.
Inžyniery stvaryli trochrukaha robata pamieram prykładna z chaładzilnik, napoŭnienaha kamierami i sistemami aryjentacyi. U kosmas jaho vyvieła rakieta Pegasus XL, a dalej ruchacca LINK budzie z dapamohaj nievialikich manieŭrovych ruchavikoŭ. Na praciahu niekalkich tydniaŭ jon budzie pa čarzie ŭklučać svaje sistemy — ruchaviki, navihacyju, kamiery i datčyki — kab pravieryć, jak pieražyła zapusk jaho miechanika i elektronika.
A tym časam absiervatoryja praciahvaje źnižacca. Vyratavalny aparat, ruchajučysia samastojna, adsočvaje ruchomuju cel. Prykładna praz try ci čatyry tydni jon narešcie nablizicca da jaje. Spačatku LINK budzie ablatać teleskop, zdymajučy jaho z usich bakoŭ. Inžyniery pryblizna razumiejuć, dzie treba «schapić» Swift, ale za 20 hadoŭ na arbicie jaho abrysy mahli źmianicca.
«Swift nie byŭ raźličany na toje, kab jaho zachoplivali ŭ kosmasie i karektavali jamu arbitu, — kaža Barbier. — Tamu vyratavalny aparat budzie nabližacca vielmi pavolna, i fiksacyja taksama budzie niaśpiešnaj».
U peŭny momant daviadziecca zrabić vyrašalnaje dziejańnie i vyłučyć try robatyzavanyja zachopy da absiervatoryi. Kali ŭsio projdzie paśpiachova, LINK, utrymlivajučy Swift, pačnie adšturchoŭvać jaho ad Ziamli. «Arbita teleskopa pastupova budzie padniataja da ŭzroŭniu, na jakim jon zmoža doŭha zastavacca stabilnym, — tłumačyć Barbier. — Heta budzie vielmi pavolny i płaŭny padjom». Čakajecca, što nieabchodnyja 240 kiłamietraŭ hetaja para pieraadoleje za dva-try miesiacy.
I kali ŭsio atrymajecca, navukoŭcy pačnuć dumać pra mahčymaść jašče adnoj vyratavalnaj ekśpiedycyi — užo da značna bolš viadomaha teleskopa «Chabł».
Kamientary