Jak ukraincy rabili revalucyju ŭ Biełarusi

U červieni ja pabyvaŭ u Miensku, na IV Mižnarodnym kanhresie biełarusistaŭ. Fatahrafujučysia ŭ centry, tam, dzie ŭ 1917-m źbirałasia Centralnaja rada biełaruskich arhanizacyj, ja łaviŭ siabie na adnoj dumcy: jak ciesna pieraplalisia histaryčnyja losy biełarusaŭ i ŭkraincaŭ. Lutaŭskaja revalucyja zaśpieła ŭ Miensku ŭkraincaŭ, jakim nieŭzabavie nakanavana było stać słavutymi. Alaksandar Janata (1888-1938) - słynny ahranom i batanik, pravadziejny člen Akademii navuk USSR - u 1917 h. byŭ u Miensku sakratarom Ukrainskaha vajskovaha kamitetu Paŭdniova-Zachodniaha frontu. Vasil Aŭramienka (1895-1981) - viadomy ŭ śviecie chareohraf, aktor, daśledčyk i znaŭca ŭkrainskich tancaŭ. U Pieršuju suśvietnuju znachodziŭsia ŭ Miensku.

Ale samaje znakamitaje - imia Symona Piatlury. Na Zachodnim froncie Piatlura zajmaŭ pasadu namieśnika ŭpaŭnavažanaha Sajuzu ziemstva i haradoŭ, jaki zahadvaŭ zabieśpiačeńniem armii. Napaŭvajennaja pasada dazvalała jamu byvać u vajskovych čaściach, vieści palityčnuju rabotu siarod ukraincaŭ. U krasaviku 1917 h. jon arhanizuje praviadzieńnie ŭ Miensku ŭkrainskaha źjezdu Zachodniaha frontu. Źjezd stvaryŭ Ukrainskuju frantavuju radu na čale ź im.

Dalejšaja bijahrafija Piatlury vypisana detalova. Jon byŭ na vačach. A papiaredni mienski peryjad vyhladaje ćmiana. Vyručyli ŭspaminy sučaśnika - vyšejzhadanaha V.Aŭramienki, jaki z 1925 hodu žyŭ u Kanadzie, a z 1928-ha - u Ńju-Jorku, dzie i pamior.

Mienski peryjad žyćcia Vasil Aŭramienka ŭznaviŭ va ŭspaminach "Na chvalach revalucyjnych hadoŭ", apublikavanych u 1978 h. u almanachu Ŭkrainskaha narodnaha sajuzu.

Rodam Vasil Aŭramienka ź vioski Ściebliŭ na Čarkaščynie. Napiaredadni padziej, jakija apisvajucca, Vasil byŭ paranieny i pryjechaŭ u Pietrahrad. Chadziŭ, zhadvaje jon, u operu, u teatry. Uražalnaja drobiaź - štrych epochi: byŭ taki paradak, što paranienyja mieli našyŭki - jany siadzieli z žančynami, a ŭsie pałkoŭniki ci hienerały, pakul śviatło nia zhaśnie, - stajali…

Mikoła Čaban

Miensk-Dnieprapiatroŭsk,

23.07.2005

❏

Z uspaminaŭ Vasila Aŭramienki "Na chvalach revalucyjnych hadoŭ"

Paabiacali mnie vodpusk na try miesiacy, a kali b ja zachacieŭ ažanicca, dyk i majontak prypisali b. Ale ja paprasiŭ dazvołu, kab adpuścili mianie pajechać na Biełaruś, u Miensk.

Kamandavańnie zhadziłasia, dali mnie dosyć hrošaj, navat kupili šubu. Majučy vodpusk i hrošy, ja zachacieŭ sabie kamandu ačuńvajučych, pryjechaŭšy ŭ Miensk. Siarod ačuńvajučych byŭ taki Varvak, mieŭ trupu "małarasiejskuju". Choć sam jon byŭ žyd, viedaŭ našu movu, umieŭ stavić pradstaŭleńni ŭkrainskija. U trupie šmat było taksama žydoŭskich aktoraŭ. Na pradstaŭleńni prychodzili i hienerały, i šmat chto z hieneralnaha štabu.

Ja vielmi lubiŭ stavić dla sałdat kamedyi. Ale niadoŭha daviałosia imi ciešycca, bo adnaho razu pryjšli i abviaścili mnie, što nastała revalucyja, choć jany i byli z hieneralnaha štabu. Ja spačatku nia moh daznacca, što takoje revalucyja. "Car adroksia ad prastołu", - skazali. Ja ździviŭsia - jak ža ž: a vośmaj hadzinie my jašče śpiavali "Boža, bieražy cara"!

Ja raspytvaŭ jašče pra revalucyju, nia moh zaryjentavacca, chto takija demakraty, a chto sacyjalisty. Vyrašyŭ zrabicca sacyjalistam, zahadaŭ źniać carski ściah, a paviesić čyrvony, choć i nia viedaŭ sam, što i čamu. Skazaŭ tolki ŭsim, i žydam, kab išli zaŭtra zranku ŭ carkvu, ale kab užo nie śpiavali "Boža, bieražy cara", a malilisia za Časovy ŭrad.

Vyjšli z carkvy, sałdaty ŭziali mianie na ruki i niasuć pa vulicy, a tam, u haradzkim sadzie, užo schod - tysiačy ludziej! "My jość demakraty, my - za pracoŭny narod, ziamla sialanam, a fabryki i zavody dla rabočych!.." "My - sacyjał-demakratyčnaja partyja! Ura-a-a!" A ja ž sam ź sialan, ja ž aficer, to ja sabie i davaj pramaŭlać… Napisaŭ vierš pra Rasieju. Ja im toj vierš pračytaŭ, a adzin biedny da mianie padstupaje i prosić, kab ja jamu daŭ "adzin chutarok", bo ŭ jaho až šaściora dziaciej…

Na druhi dzień ja ŭžo sabie viadu spravy, kali raptam paviedamlajuć, što delehacyja pryjšła, Janata i Kaviardzinski, pieršy - ministar niejki. Pavitalisia i dadali: "My čuli, jak vy pryhoža pa-ŭkrainsku havaryli". Ja źdźviŭsia, što jany skazali "pa-ŭkrainsku", a nie "pa-małarasiejsku", uzradavaŭsia. Jany paviedamili, što siońnia ŭ "Biełaruskaj chatcy" ŭviečary budzie schod niekalkich ukraincaŭ, tam budzie redaktar Piatlura, ukrainiec ź Pietrahradu, budzie Lebiadziniec, Illaševič, Prychodźka, Simanienka i jašče niejkija dźvie žančyny.

Uziali mianie ŭ karetu. Abkružyli "Biełaruskuju chatku" achovaj, kab nichto lišni nie zajšoŭ. Ja pryjechaŭ z maim adjutantam Ivanienkam, jaki zhadziŭsia navodzić paradak pry achovie.

Na schodzie ŭstaŭ S.Piatlura i pramaŭlaŭ niedzie z hadzinu, asabliva pra ŭkrainskuju huberniu. Ja tady ŭźniaŭsia i paprasiŭ, źviarnuŭšysia da jaho "Symon Vasilevič": "Prašu mnie padać nazvy huberniaŭ ukrainskich". Jon padaŭ mnie niedzie z 12 i skazaŭ, što pryjedzie Hučkoŭ (U 1917 h. vajenny i marski ministar u Časovym uradzie. - "NN"), i budzie vialikaja narada, a taksama što ŭžo jość Ukrainskaja Centralnaja Rada; pryjedzie pałkoŭnik Navachacki ź Zialonaha Klinu, buduć chory. Jašče jon skazaŭ tak: "Jak užo pačniecca narada i zaśpiavajuć "My achviaraju ŭ bai"… pa-ŭkrainsku, usie ukraincy pavinny zaniać svaje pazycyi i niešta skazać pa-ŭkrainsku". Usio tak i adbyłosia, i ja tam mieŭ svoj punkt. Adbyłasia narada, za nami išli žydy…

Ale paśla narady pačałasia "kieranščyna", pajšli źjezdy. My ŭchvalili sabrać ukraincaŭ u Miensku. Symon Piatlura tady byŭ u Ziemskim sajuzie (...) vajennym čynoŭnikam. Jon pakłapaciŭsia pra zalu vialikuju, i my damovilisia, što nas pryjdzie niedzie šaściora-siamiora, vybieram prezydyjum.

Pryjšli z Kaviardzinskim, a nahladalniki, vyklučna z paniami, kažuć: "O, heta małarosy źbirajucca", a niechta kryknuŭ: "Kamitet!" Kali mienavita tut Piatlura idzie, dziakuj tabie, boža. Kaviardzinski kaža: "Vy budziecie staršyniom zboraŭ, ja budu adkryvać, a ŭsie astatnija - členy". Piatlura idzie, my za im, a tut niechta znoŭ kryčyć: "Kamitet!" Kaviardzinski ŭstaje i nia viedaje, jak havaryć: "Haspada, ja prapanuju siońnia ababrać staršyniom haspadzina Piatluru". A ŭsie na toje: "Charašo, charašo", - zaplaskali.

Piatlura padniaŭsia, užo jak staršynia, usie zacichli, adbyvalisia zbory. Potym pałkoŭnik Žukoŭski (ź listapada 1917 h. ministar vajennych spraŭ, ministar pracy, uviesnu 1918 h. - ministar vajenna-marskich spraŭ va ŭradzie Ŭkrainskaj Narodnaj Respubliki. - "NN") ustaŭ i zakryčaŭ: "Haspadzin staršynia, ja maju ŭkrainskaje serca i dušu, ja nia ŭmieju pa-ŭkrainsku havaryć, ale ja zaraz pamru za Ŭkrainu!" - paśla taho, jak my zaśpiavali "Šče nie vmerła Ŭkraina"… A ja sabie i kažu: "Dajcie mnie skazać", - i tolki pieramianiŭ u vieršy pra Rasieju na Ŭkrainu, a ŭsie - "Ura-a!". Užo my majem svaju Centralnuju Radu, svoj chor, a ŭ Kijevie ŭžo našy pałki i h.d., vajskovy źjezd. Ja ŭžo parabiŭ kazackija župany, załatyja pahony, šapki z akołyškami, choć Kieranski i zabaraniŭ, my ž byli jašče ŭ federacyi.

Sabralisia: Piatlura, dvaccać čałaviek, try vahony, paravoz, kulamioty - i ŭ Kijeŭ. Jany pajechali, a my tut zastalisia, pałk[oŭnik] Navachacki i inšyja…

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0