Andrej Klimaŭ: «Pieramoha Łukašenki ŭ 1996 zachavała krainu»

20 hadoŭ tamu Biełaruś kančatkova pierajšła da aŭtarytarnaj formy kiravańnia. Biełaruskija miedyja nie abminuli hetuju hadavinu.

Ad starych, charakterna betešnych videazapisaŭ — da ŭspaminaŭ śviedkaŭ. Što źjaviłasia ŭ internecie z nahody hadaviny?

Archiŭnyja videazapisy: «…zanadta nahadvaje pomnyja časiny stalinskaj kanstytucyi»

Sioleta ŭ vieraśni Aleh Vołčak pačaŭ źmiaščać na svaim youtube-kanale videazapisy listapada 1996 hoda (i nie tolki). Pieravažna heta zapisy BT (ATN), u mienšaj stupieni rasiejskich telekanałaŭ.

Heta cikavyja archiŭnyja pomniki. Jany dazvalajuć zazirnuć u Avalnuju zału tady, kali karparacyjnaja kultura ciapierašniaha biełaruskaha parłamientaryzmu tam jašče nie ŭkaraniłasia.

Pavieł Znaviec pytaŭsia pra canu refierendumu (u pramym sensie — kolki jon kaštavaćmie biudžetu); Volha Abramava zakidała dziejańniam prezidenta niekanstytucyjny charaktar. Zapis mitynhu ŭ Homieli (pavodle kamientatarki, 50 tysiač čałaviek) u padtrymku kiraŭnika dziaržavy. Tam Łukašenka naŭprost źviartaŭsia pa padtrymku da hramadzian krainy. Samaje balučaje — dva videazapisy ź Viktaram Hančarom, jaki staŭ adnoj klučavoj fihuraj listapadaŭskich padziej.

Sa zvarotu deputatki Volhi Abramavaj, miž inšym, možna daviedacca, čamu ŭ listapadzie 1996 hoda nie była zaćvierdžanaja novaja kanstytucyja, i Biełaruś dahetul žyvie — vyklučna farmalna — pa asnoŭnym zakonie, uchvalenym 14 sakavika 1994 hoda.

Sprava ŭ tym, što tahačasny zakon ab refierendumie zabaraniaŭ zaćviardžać praz refierendum novuju kanstytucyju — tolki dapaŭnieńni i źmianieńni. Tamu prezident arhumientavaŭ, što heta nie novaja kanstytucyja, ale «vielmi škada, što vy zabaranili, ci nie vy, a byłyja deputaty, — vielmi škada! Narod usiakaje pytańnie moža razhledzieć».

Radyjo «Svaboda»: «Apošni dzień respubliki»

Da archiŭnaha varyjanta schiliłasia radyjo «Svaboda». Videa pad kranalnaj nazvaj «Prosim vas vielmi: nie zdavajcie Biełaruś» pabudavanaje jak cytaty z pratakoła pasiadžeńnia VS 22 listapada. Hałasami žurnalistaŭ radyjo «Svaboda» pramaŭlajuć Vasil Novikaŭ, Anatol Labiedźka, Alaksandr Łukašenka, Andrej Klimaŭ dy inšyja.

Na hetym pasiadžeńni abmiarkoŭvalisia vyniki słavutych načnych pieramoŭ. Mnohija deputaty nie chavali svajho abureńnia źmiestam padpisanaha pahadnieńnia. «Usio ŭžo zroblena», — z rospačču adznačaŭ Klimaŭ.

Zusim niespadziavana pačuć nastupnyja słovy Volhi Abramavaj: «Alaksandr Ryhoravič, ja nie mahu źniać svoj podpis za impičmient, navat kali jon budzie adzinym u hetym śpisie. Dziakuj». Niespadziavana, kali ŭličyć, jak skłaŭsia jejny palityčny los u dalejšym.

RS taksama prapanavała niešta nakštałt faktahrafii pra vyniki refierendumu. Adnak videa «Što źmianiŭ refierendum 1996 hodu» ŭtrymlivaje šerah niedakładnaściej.

U pryvatnaści, sudy zbolšaha farmiravalisia prezidentam ź lipienia 1994 hoda (za vyniatkam centralnych sudoŭ).

Viertykal ułady była sfarmiravanaja ŭvosień 1994 hoda, tady była skasavanaja vybarnaść staršyń vykankamaŭ (da hetaha času jany vybiralisia savietami). U listapadzie 1996 hoda Viarchoŭny Saviet staviŭ pytańnie pra likvidacyju «viertykali» i ŭviadzieńnie pramych vybaraŭ, ale pytańnie było adchilenaje.

Narešcie, pavodle kanstytucyi navat paśla listapada 1996 hoda prezident nie atrymaŭ prava pryznačać «uvieś urad». Premjer-ministr usio jašče zaćviardžajecca nižniaj pałataj Nacyjanalnaha schodu, i biez hetaj zhody pryznačeńnie premjer-ministra niemahčymaje. U paraŭnańni z kanstytucyjaj 1994 hoda ŭ hetym dačynieńni źmianiłasia niašmat: źnikła nieabchodnaść zaćviardžać u parłamiencie ministraŭ unutranych i zamiežnych spraŭ, finansaŭ, staršyniaŭ KDB i Nacyjanalnaha banka.

I apošniaje: čamuści abminutaje ŭvahaj treciaje «parłamienckaje» pytańnie refierendumu — ab hałosnym i prazrystym finansavańni ŭsich halin ułady. Jak viadoma, biełarusy dazvolili svajoj uładzie finansavacca, jak jaje dobraja łaska.

Tut.by: «Źmianiłasia nie tolki kanstytucyja»

Pasył radyjo «Svaboda» davoli prazrysty i pradkazalny (jon vyražany viadomaj cytataj ź Ludovika ChIV «Dziaržava — heta ja»). Tut.by u svaju čarhu bolš strymany. Videa, prapanavanaje partałam, kancentrujecca najpierš na kanstytucyjnaj reformie, ale zaŭvažaje: «Źmianiłasia nie tolki kanstytucyja, ale i ŭsia kraina».

Z takim tezisam pahodzicca i Hienadź Davydźka, i Iosif Siaredzič.

U astatnim, adnak, videa dałučajecca, chutčej, da libieralnaj interpretacyi virlivych padziej 1996 hoda. Krok za krokam aŭtary prasočvajuć, jak raźvivalisia padziei, — ad pieradhistoryi i pieršaha refierendumu.

Šmat cytujecca Viktar Hančar, iznoŭ ža. Ale jość i radziejšyja videafrahmienty.

Naprykład, žančyny pratestujuć za Łukašenku na płoščy Niezaležnaści. «Ja za rospusk! A što takoje, ja nie panimaju, što heta takoje, što-ta dziełajecca? Vidzicie, kak u Maskvie? Jelcyn: usio pieraviarnuŭ, što nada było. A naš što, Łukašenka, — nie možać?! Nada pieraviarnuć. I ŭsio».

Možna pačytać taksama vytrymki z ukaza prezidenta ab adchileńni Hančara (sa spasyłkaj na sumnaviadomy artykuł 100 tahačasnaj kanstytucyi).

Astatniaje, u pryncypie, viadomaja historyja. Impičmient, «desant», pahadnieńnie i raźviazka. Moža, jašče niačasta ŭpaminajecca frakcyjny skład sfarmiravanaj paśla refierendumu Pałaty pradstaŭnikoŭ.

BiełaPAN: Intervju ź Jarmošynaj i vina Šareckaha

BiełaPAN prapanavaŭ svaim čytačam intervju ź Jarmošynaj i niekalki vialikich publikacyj, pryśviečanych jubileju.

Intervju staršyni CVK, jakaja ŭpieršyniu zaniała svaju pasadu jakraz u chodzie hetych padziej, nie ŭtrymlivaje siurpryzaŭ. Kali nie ličyć jejnaha pryznańnia, što ŭ 1994-m jana hałasavała za Viačasłava Kiebiča.

U astatnim, kali koratka, — «nacyjanalistyčnyja zakony ŭ šmatnacyjanalnaj, łajalnaj krainie», zdolny tolki na bałbatniu parłamient i niesimpatyčnyja pytańni, pastaŭlenyja deputatami. Čamu niepažadana vybirać kiraŭnikoŭ miascovych samakiravańniaŭ? Bo jany buduć niepadkantrolnyja hramadstvu, kali pačnuć złoŭžyvać svaim stanoviščam.

Artykuł Aleny Spasiuk «Refierendum-1996. Jak Łukašenka abvioŭ parłamient vakoł palca» pabudavany pieravažna na razmovach sa śviedkami padziej — Miečysłavam Hrybam, Michaiłam Pastuchovym, Siarhiejem Kalakinym.

U paražeńni apazicyi Miečysłaŭ Hryb vinavacić Siamiona Šareckaha — za nierašučaść. U svaju čarhu, Siarhiej Kalakin, jaki braŭ udzieł u pieramovach (jašče adnym pradstaŭnikom VS byŭ Hienadź Karpienka), uskładaje asnoŭnuju vinu na Cichiniu.

Hetaj ža dumki prytrymlivajecca i sudździa pieršaha składu Kanstytucyjnaha suda Michaił Pastuchoŭ.

Naviny.by apublikavali taksama tekst taho samaha Pahadnieńnia i fotazdymki aryhinału. Tam možna ŭbačyć, jakija źmieny byli ŭniesienyja va ŭžo hatovy prajekt: u Kanstytucyjny schod, naprykład, nie pavinny byli ŭklučacca pradstaŭniki hramadskich abjadnańniaŭ, jak mierkavałasia spačatku. Vypraŭlenaja i adna hramatyčnaja pamyłka.

Klimaŭ źmianiŭ mierkavańnie

Asablivuju cikavaść pavinien byŭ vyklikać vypusk «Razmovy Śviatłany Kalinkinaj» z udziełam Andreja Klimava. U 1996-m deputat VS, potym — palitviazień, Klimaŭ u epatažnaj (na miažy ź intensiŭnym varjactvam) maniery robić zusim niespadziavanyja vyvady.

VS sam pajšoŭ na abvastreńnie adnosin z prezidentam; impičmient byŭ zadumany z adzinaj metaj — rasčyścić darohu da ŭłady dla Karpienki, Hančara, Šareckaha, Kalakina i Paźniaka. Inicyjataraŭ impičmientu šturchała «praźmiernaje eha». Abrańnie Kiebiča ŭ 1994-m pryviało b da Uźbiekistana, a ŭchvaleńnie impičmientu — da hramadzianskaj vajny. Klimaŭ maje na ŭvazie, što płyń padziej niepaźbiežna pryviała b Biełaruś da kanfliktu z Maskvoj i jaje ŭmiašańnia ŭ toj ci inšaj formie.

Heta tolki na pieršy pohlad vyklikaje šok, ale ŭ sapraŭdnaści patrabuje detalnaha analizu i adkaznaj dyskusii. Klimaŭ, naprykład, źviartaje ŭvahu na toje, što rejtynh Łukašenki ŭ 1996-m usio jašče byŭ vielmi vysoki. Nie raźbirajučysia ŭ kanstytucyi, hramadzianie Biełarusi padtrymali prezidenta. Kanflikt listapada 1996-ha ŭ hetym sensie byŭ paŭtareńniem maskoŭskich padziej vosieni 1993-ha. Heta kanflikt lehitymnaha parłamienta i papularnaha prezidenta. U hetym sensie Hančar, pa ŭsim vidać, uvosień 1996-ha padmanvaŭ sam siabie, kali kazaŭ rasijskim žurnalistam, što za prezidenckuju kanstytucyju prahałasujuć 30—35% biełarusaŭ.

Pra heta i šmat pra što inšaje treba havaryć. Što praŭda, 20-hadovy jubilej nie staŭ katalizataram dla pieraasensavańnia i krytyčnaha razboru tych padziej.

Moža, na 30-hodździe?

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0