Nas stała mieniej

Kolkaść nasielnictva Biełarusi paśla druhoj suśvietnaj vajny ŭvieś čas rasła. Až da pačatku 90-ch. Praŭda, tempy rostu pačali źnižacca jašče ŭ 70-ja, kali naturalny pryrost źmienšyŭsia ŭ paraŭnańni z 50-mi ŭ dva razy. 1992 h. byŭ apošnim hodam z pryrostam nasielnictva (jon skłaŭ 11,3 tys. čałaviek).

Hetkaja samaja prablema nazirajecca i ŭ mnohich zachodnich krainach z vysokim uzroŭniem žyćcia. Tak, u paraŭnańni z 1990 h., kaeficyjent naturalnaha pryrostu (pryrost u raźliku na adnu tysiaču čałaviek) źmienšyŭsia ŭ ZŠA ad 7,9 da 5,8, u Kanadzie — ad 8 da 4,8, u Francyi — ad 4,1 da 3,3, u Vialikabrytanii — ad 2,8 da 1,6. U Niamieččynie, Italii j Švecyi śmiarotnaść pieravysiła naradžalnaść, i kaeficyjent naturalnaj straty ŭ 1999 h. byŭ roŭny adpaviedna -0,8, -0,4, -0,3.

Daśledčyki vyjavili zakanamiernaść: u krainach, dzie ŭzrovień sacyjalna-ekanamičnaha raźvićcia nizki, bolšaść nasielnictva niepiśmiennaja, naradžalnaść vielmi vysokaja, a paśla prahresiŭnych ekanamičnych pieraŭtvareńniaŭ nazirajecca jaje źnižeńnie.

Takim čynam, nielha śćviardžać, što pryčyny padzieńnia naradžalnaści chavajucca tolki ŭ ekanamičnaj niestabilnaści.

Pavialičyć

PRYROST NASIELNICTVA Ŭ BIEŁARUSI, U TYS. ČAŁAVIEK

Skaračeńnie naradžalnaści ŭ nas častkova maje histaryčnyja karani. Ale da hetaha dadajecca i ahulny stan ekalohii, i kryzys ekanomiki, i źnižeńnie jakaści dziaržaŭnaj achovy zdaroŭja, i niaŭpeŭnienaść nasielnictva ŭ zaŭtrašnim dni. Kali b nia hetyja faktary, źmieny byli b nie takimi istotnymi.

Tolki “telefon davieru”

Pavialičvajucca ŭ Biełarusi pakaźniki śmiarotnaści nasielnictva. Rezka paboleła śmierciaŭ ad chvarobaŭ systemy krovazvarotu (54,6% usich pamierłych u 2001 h. i 55% — u pieršym paŭhodździ 2002 h.). U 1990 h. ad chvarobaŭ systemy krovazvarotu pamierli 55735 čałaviek, a ŭ 2000 h. — užo 72401 čałaviek (na 30% bolej). U paraŭnańni z 1990 h. u 2001 h. na 11% pavialičyłasia śmiarotnaść ad ankalahičnych zachvorvańniaŭ. Na 58% paboleła samahubstvaŭ — ad 2085 čałaviek u 1990 h. da 3298 — u 2001 h.

Dola samahubstvaŭ u ahulnaj kolkaści pamierłych nie vyhladaje vysokaj — u 2001 h. jana skłała 2,4%, u pieršym paŭhodździ 2002 h. skaraciłasia na 0,1%. Ale suicydy — pakaźnik emacyjnaha i psychičnaha zdaroŭja nacyi. Tamu rost ich liku — vielmi surjozny syhnał hramadztvu navat pry paraŭnalna nievialikaj kolkaści samahubcaŭ. Najbolš samazabojstvaŭ prypadaje na hrupy ŭ vieku 20—24, 50—59 i starejšych za 70 hadoŭ.

Faktyčna ŭsia rabota pa prafilaktycy sprobaŭ samahubstvaŭ u krainie zvodzicca da peryjadyčnych zaklikaŭ u ŚMI telefanavać u słužby psychalahičnaj padtrymki. Ale čałaviek, jaki vyrašyŭ pajści z žyćcia, hetaha rabić nia budzie. Kali padletak tearetyčna (pry najaŭnaści ŭvažlivaha i nieabyjakavaha da jaho pedahoha) maje mahčymaść atrymać nieabchodnuju padtrymku ad školnaha psycholaha, dyk ludzi stałaha vieku, invalidy (jakija taksama składajuć hrupu ryzyki) takoj mažlivaści pazbaŭlenyja, pakinutyja sam-nasam z svaimi prablemami.

Čatyry butelki ŭ miesiac

Pavialičvajecca śmiarotnaść ad vypadkovych atručańniaŭ alkaholem — u 2001 h. na 5,6%, a ŭ pieršym paŭhodździ 2002 h. — na 9,9%, kali paraŭnać z adpaviednymi peryjadami papiaredniaha hodu. Pavodle aficyjnych źviestak, u Biełarusi spažyvajecca 8,9 litra absalutnaha alkaholu ŭ hod na kožnaha žychara (źviestki za 2001 h.), što adpaviadaje 22,25 litra harełki. U miesiac, takim čynam, vychodzić 1,85 litra na kožnaha, ź niemaŭlatami j chvorymi ŭklučna. Dzieci ad naradžeńnia i da 14 hadoŭ składajuć u nas 18,3% nasielnictva. Značycca, kožny darosły čałaviek spažyvaje 2,1 litra harełki ŭ miesiac. I ŭ hetyja padliki jašče nia ŭklučany alkahol, vyrableny “chatnimi haspadarkami”. Pryčym alkahalizm maładzieje. Jak prykład možna pryvieści fakt, što vychodzić za ramki razumieńnia: u adnu ź mienskich bolnicaŭ rehularna pryvoziać šaścihadovaha chłopčyka ŭ stanie krajniaha alkaholnaha apjanieńnia.

Daśledavańni pakazvajuć, što z školnikaŭ u 9 klasie 2,6% pjuć 3—4 razy na miesiac i čaściej, a ŭ 11 klasie — užo 10%. Alkahalizacyja hramadztva ŭ bolšaj stupieni źviazana ź nizkaj adkaznaściu nasielnictva za svajo zdaroŭje, čym z sacyjalna-ekanamičnym stanoviščam krainy.

Pra staŭleńnie našaha nasielnictva da svajho zdaroŭja śviedčać i takija źviestki Minstatu: kurać bolš za 54% mužčynaŭ, starejšych za 16 hadoŭ, i 48% žančynaŭ. Pryčym mužčyny vypalvajuć u siarednim 14, a žančyny — 8 cyharet u dzień.

Dzieci vajny i dzieci pierabudovy

I heta pry źnižeńni siaredniaj praciahłaści žyćcia. Zhadany pakaźnik, paśla intensiŭnaha rostu ad 38 hadoŭ u 1897 h. da 73 u 1968 h., stabilizavaŭsia ŭ pačatku 80-ch, a paśla pačaŭ źnižacca i ŭ 2001 h. skłaŭ 68,6 hodu. Pryčym u 2001 h. u mužčynaŭ jon składaŭ u siarednim 62,8 hodu, u žančynaŭ — 74,5 hodu.

Pavodle prahnozaŭ demohrafaŭ, praź niekalki hadoŭ kolkaść pracazdolnaha nasielnictva pačnie rezka skaračacca, bo na pensiju vyjduć pakaleńni paślavajennych hadoŭ, a pracazdolnaha ŭzrostu dasiahnie niešmatlikaje pakaleńnie 90-ch. Rost kolkaści ludziej pensijnaha vieku pavialičvaje nahruzku na pracazdolnaje nasielnictva i patrabuje bolšych raschodaŭ na sacyjalnaje i pensijnaje zabieśpiačeńnie. Užo siońnia na 1000 čałaviek pracazdolnaha ŭzrostu prypadaje bolš za 700 niepracazdolnych.

Sumnaja atrymlivajecca perspektyva. Usie spadziavańni na “chvalevy” charaktar naradžalnaści: spady zaŭždy čarhujucca z “bebi-bumami”. Mo i my takoha pryčakajem. Nie chaciełasia b tolki, kab iznoŭ — paśla jakoj-niebudź vajny.

Hanna Viernikoŭskaja

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0