Karłas Šerman: U jakuju krainu vierniecca Bykaŭ?

 Karłas Šerman:

U jakuju krainu vierniecca Bykaŭ?

Karłas Šerman – vice-prezydent Biełaruskaha PEN-centru, i my prasili sustrečy ź im pieradusim dziela taho, kab zadać pytańnie, ź jakim źviartajucca ŭ redakcyju čytačy: ci vierniecca Vasil Bykaŭ u Biełaruś? Hutarka, adnak, pajšła spačatku inšaj darohaj.

“NN”: Spadar Karłas, adnojčy Vy skazali, što pačuvajeciesia emihrantam va ŭłasnaj krainie. Ci zastajecca ŭ Vas hetaje adčuvańnie j ciapier?

K.Š.: U tatalitarnym hramadztvie, kali piśmieńnik stanovicca niepatrebny hramadztvu, vydaviectvy kirujucca peŭnymi idealahičnymi aryjentyroŭkami, jakija vyklučajuć pluralizm, i piśmieńnik zastajecca na samocie. Jon adčuvaje siabie ŭ andehraŭndzie, pa-za hramadztvam, pad hramadztvam. Heta j jość, u peŭnym sensie, duchoŭnaja emihracyja: kali piśmieńnik piša ŭ šufladu, kali jon adłučany ad čytača. Kali navat sustreča z čytačom patrabuje dazvołu.

Jaskravy prykład — sytuacyja vakoł Vasila Bykava. Mahutny talent zastaŭsia ŭ Biełarusi faktyčna izalavany, navat biaz srodkaŭ dla jsnavańnia. Knihi jahonyja vykinuli ź planaŭ. I tolki dziakujučy “Našaj Nivie” “Ściana” na narodnyja hrošy zmahła dajści da čytača. Ckavańnie Bykava, źniavahi, nierazumieńnie vymieru hetaha čałavieka pryviali da taho, što Bykaŭ apynuŭsia za miežami Biełarusi. Dziakavać Bohu, časovaja emihracyja nie nastolki rospačnaja, jak adčuvańnie adryvu nazaŭždy. Ale ŭsio ž jon adarvany ad Baćkaŭščyny...

“NN”: Napeŭna, piśmieńnik pieražyvaje emihracyju našmat ciažej, čym luby inšy čałaviek...

K.Š.: Hałoŭnaja ciažkaść palahaje ŭ izalavanaści čałavieka, u abmiežavanaści koła surazmoŭcaŭ, słuchačoŭ. Dadajcie siudy peŭnyja ciažkaści z zamiežnaj movaj. I, viadoma, adarvanaść ad svajoj hleby... My hanarymsia tym, što našyja kalehi ź finskaha PEN-centru zaprasili Bykava, pryniali jaho jak śled. Bo kali piśmieńnik jedzie na emihracyju, nia majučy nijakaj kankretnaj padtrymki, dyk jamu ŭdvaja ciažej. Bo tady piśmieńnik musić iści na niejkija vypadkovyja raboty, kab zarablać.

“NN”: A ci źnikaje samota tvorcy ad taho, što jon pierajaždžaje ŭ inšuju krainu?

K.Š.: Piśmieńnickaja praca — heta praca na samocie. Praca samaŭdaskanaleńnia. Uvohule, kab vyznačycca, što takoje piśmieńnik, treba razabracca ŭ pryrodzie samoty. Adzinaje vyjście, vyratavańnie ad samoty, viadomaje čałaviectvu — heta tvorčaść. Ale ž samota znoŭku i znoŭku navalvajecca na čałavieka. Asabliva kali jon stavić apošniuju kropku ŭ tvory. Tady jon znoŭ adčuvaje pusteču ŭ dušy. Pačynajecca pošuk vyjścia.

Los piśmieńnika — heta j jość samota. Usio, što pobač, što navokał — nieistotnaje. Istotnaja sama tvorčaść. Časta davodzicca čuć ad viadomych piśmieńnikaŭ: “Kali prychodzić druhaja karektura tvoru, brydka čytać”.

“NN”: Što heta značyć: niemahčyma bolš čytać toje samaje?

K.Š.: Nie “čytać toje samaje” — prosta čałaviek užo ŭ novych pošukach. Jon šukaje niešta inšaje, jon užo inšym žyvie. Jość piśmieńniki, jakija nia mohuć interviju davać pa vychadzie knihi. Bo heta — pieražytaje, jano ŭžo nia vierniecca. Niekatoryja piśmieńniki nikoli nie čytajuć krytyku na svaje tvory. Na momant apublikavańnia hetaj krytyki aŭtar tvoru ŭžo žyvie ŭ zusim inšym śviecie. U anatacyjach vy znojdziecie tolki toje, što jon chacieŭ zrabić. Ale ž heta ŭsio j tak napisana ŭ jahonaj knizie!

Piśmieńnictva — heta, badaj, samota ŭ razumieńni mudrych indziejcaŭ: jak mahčymaść dumać, mahčymaść zasiarodzicca. Jak mahčymaść pradbačyć.

Akramia taho, u časy, padobnyja da tych, jakija my pieražyvajem siońnia, piśmieńniku davodzicca zajmacca publicystykaj, marnavać svoj čas, tvorčuju enerhiju na artykuły. Heta adbyvajecca ź dźviuch pryčynaŭ. Pa-pieršaje, ichnyja knihi nie vychodziać, nie drukujucca. Druhoje — čałavieku prosta balić, jaho chvalujuć padziei, i maŭčać prosta niemahčyma, treba vykazvacca...

Ja nia viedaju, kolki novych tvoraŭ, knih my nie atrymali paśla taho, jak piśmieńniki byli vymušanyja addać svoj čas publicystycy. Pra heta navat ciažka havaryć... Ujavicie sabie nienapisanuju “Ścianu”, nienapisanyja inšyja tvory — usio toje, što my nikoli ŭžo nie atrymajem, što syšło ŭ niabyt. Časam, kali Vasil Bykaŭ pracuje nad knihaju, kali całkam zasiarodžany na jejnym materyjale, na luboje pytańnie jon adkazvaje: “Darujcie, ja — pryvatnaja asoba”. Jon zamykaje vakoł siabie samotu, jakaja potym daść hramadztvu plon.

“NN”: Užo minuła dzieviać miesiacaŭ, jak Vasil Bykaŭ pakinuŭ Baćkaŭščynu. Kali jon vierniecca ŭ Biełaruś — u traŭni? Ci buduć sustrakać Bykava ludzi na mienskich vulicach?

K.Š.: Ja nia viedaju, kali vierniecca Vasil Bykaŭ. Heta moža adbycca i pry kancy traŭnia, i ŭ śniežni... Kali data viartańnia Bykava stanie dakładna viadomaja, zrobim usio mahčymaje, kab jaho sustreli na radzimie dastojna. Viartańnie Bykava — heta padzieja. Inšaja sprava, u jakuju krainu vierniecca Vasil Bykaŭ... Ci pryjdzie da jaho tut znoŭ radaść tvorčaści? Ci pačuje jon na vulicach Miensku choć słova na biełaruskaj movie? Choć by druhoha dnia kožnaha miesiacu... Ci nia trapić jon niedzie ŭ padziemnym pierachodzie pad kułaki neafašystaŭ?

“NN”: My z Vami havorym pra vielmi balučyja rečy... Ale hety hod dla Biełarusi musić stać losavyznačalnym...

K.Š.: Losavyznačalnym jość kožny dzień, jaki my ŭsie pieražyvajem. I hety hod stanie hetkim ža losavyznačalnym, jak i kožny inšy hod. Praŭda, inšaja havorka, što my ŭpuskajem hety čas — jak piasok skroź palcy...

Ja zaraz pierakładaju tvor Kartasara “Tolki zołak”. Jość u im taki frahment: čałaviek słuchaje muzyku ŭ słuchaŭkach. Jon čuje tolki hetuju muzyku, i bolš ničoha. Heta taksama samota. Takaja samota, što spryjaje tvorčaści. Słuchaje muzyku j kachanaja žančyna hieroja, jakaja siadzić za stałom nasuprać jaho. Jana bolš ni na što nie źviartaje ŭvahu, a jon naziraje. I bačyć kožny drobny žest žančyny, samyja lohkija cieni, što prabiahajuć pa jejnym tvary, adlustroŭvajuć stan dušy... Niešta padobnaje ŭjaŭlaje saboju j tvorčaść. Piśmieńnik nibyta taksama słuchaje muzyku, ale nia moža słuchać jaje publična. Niahledziačy na ŭsie dačynieńni ź inšymi ludźmi, uražańni čałavieka, piśmieńnickaje słova ŭsio roŭna pa-sapraŭdnamu naradžajecca tolki na samocie.

Mnie zdajecca, što nazva apovieści Markiesa “Sto hadoŭ adzinoty” vielmi padychodzić dla Biełarusi. Bo najvialikšaja samota ŭ śviecie — žyć u svajoj krainie, adčuvajučy, što vakoł — čužaść.

Hutaryła Taciana Śnitko

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0