STO TVORAŬ MASTACTVA XX STAHODŹDZIA: Iosif Lanhbard. Mienskaja Opera

STO TVORAŬ MASTACTVA XX STAHODŹDZIA

Iosif Lanhbard. Mienskaja Opera

«... my pavinny ŭśviedamlać svaju dziejnaść jak ustalavańnie novych standartaŭ architektury, jakaja arhanizuje budučaje žyćcio haradoŭ».

Michaił Hinzburh

Vysokija styli, prachodziačy poŭnaje koła raźvićcia svaich idejaŭ i formaŭ, uvasablajucca ŭrešcie ŭ dojlidztvie. Architektura, jak synkretyčnaje i najbolš sacyjalna značnaje mastactva, kładziecca viankom na ŭsiu piramidu mastactvaŭ. Pomniki architektury, niby fiški na huleckim stale, paznačajuć nia tolki kaardynaty roznych stylaŭ, ale i ich košt...

Naprykancy 20-ch hadoŭ, u časy ŭsieahulnaha zachapleńnia funkcyjanalizmam, Miensk imkliva pačaŭ źmianiać svajo abličča. Novaja epocha prahnuła śćvierdzicca ŭ novym styli. Źjavilisia novyja, niaznanyja dahetul typy budynkaŭ: damy-kamuny, rabočyja kluby, damy aficeraŭ, damy specyjalistaŭ, savieckija j balšavickija ŭstanovy. Napačatku 30-ch, jak novaja «praletarskaja» kultura ŭžo skokała kankan na spadčynie minułaha, razharnułasia j budaŭnictva ŭstanovaŭ kultury: biblijateki, kinateatry, narodnyja teatry. Dajšła čarha i da opery z baletam...

... Na miažy druhoha i treciaha dziesiacihodździaŭ u dojlidztvie BSSR vyjavilisia dźvie najbolš vyraznyja tendencyi ŭ rečyščy tak zvanaha novaha racyjanalnaha ruchu. Pieršaja ź ich źviazanaja z pryncypami funkcyjanalizmu, dakładniej, hetkimi, jakimi ich pradstavili maładyja savieckija architektary. Kancepcyi funkcyjanalistaŭ vynikali vyklučna ź mierkavańniaŭ funkcyjanalnaje metazhodnaści. Vyklučna ŭtylitarnaja planiroŭka, kampazycyja, funcyjanalnyja detali akreślivalisia žyćciadziejnymi pracesami, dziela jakich pryznačaŭsia budynak. Radykalny idealizm narmatyŭnaha ŭsprymańnia isnaści byŭ sfarmulavany klasykam funkcyjanalizmu Lo Karbiuźje: «Dom — mašyna dla žyćcia». Mienavita funkcyjanalisty vystupili z razhornutaj prahramaj, što sacyjalahizavała ŭsie sfery žyćcia. Im i naležyć raspracoŭka tych samych novych typaŭ sacyjalistyčnych budynkaŭ...

... Druhaja tendencyja — kanstruktyvizm, jaki taksama absalutyzavaŭ techničnyja srodki, ale ŭsio ž abapiraŭsia na estetyku pryrodnych jakaściaŭ materyjałaŭ i na harmoniju kanstrukcyjaŭ (hetkaje razumieńnie rodnasnaje hotycy). Dziejnaść savieckich kanstruktyvistaŭ, sa słovaŭ ich najbujniejšaha tearetyka, piśmieńnika Traćciakova, musiła «raspuścić u spravie estetyčnuju emacyjnuju sutnaść mastactva». Toje, što było daskanała i vidoviščna skanstrujavanym, toje i było estetyčnym...

... U 1928 hodzie ŭ Miensku źjaviŭsia małady małaviadomy architektar z Maskvy Hieorhi Łaŭroŭ. Łaŭroŭ pachodziŭ rodam sa Smalenščyny. Vučoba ŭ maskoŭskich Vyšejšych mastacka-techničnych majsterniach sfarmavała jaho sympatyzantam junaha funkcyjanalizmu. Maštab jahonaje dziejnaści ŭ Biełarusi ciažka ŭjavić. Za piać hadoŭ jon pabudavaŭ ansambli BDU, Politechničnaha instytutu, biblijateki imia Lenina, labaratoryi i drukarni AN BSSR, kliničny haradok, internaty j karpusy Horackaje akademii, kinateatar u Voršy i h.d... Ničoha dziŭnaha, što mienavita jamu daručyli prajekt pieršaha ŭ XX st. biełaruskaha teatru opery...

U čarhovyja ŭhodki «pieramohi» balšavikoŭ nad vojskami II Rečy Paspalitaje, 11 lipienia 1933 hodu było raspačataje budaŭnictva Opery. Miesca było abranaje niezvyčajnaje — rynkavy plac na byłoj Trajeckaj hary. Hetaja hara i da siońnia panuje nad navakollem, a ŭ 30-ja jana daminavała absalutna nad usim Mienskam.

... Pasieliščy na terytoryi Trajeckaj hary isnavali jašče ŭ ChII st. Tutaka pobač pralahaŭ Stara-Barysaŭski trakt, pry jakim byŭ nasypany nievialiki vał — redut Śviatoj Trojcy, pry jakim isnavała kaplička z toj samaj nazvaj. Miarkujuć, što mienavita tut stajaŭ pieršy muravany mienski kaścioł — fara, fundavanaja Jahajłam u 1390 hodzie. Z ChVI st. u panaramie Trajeckaje hary daminavali manastyry Ŭšeścia j Śv. Trojcy z cerkvami. Jašče praz dva stahodździ tutaka paŭstali katalickija klaštary bazyljanak, banifrataŭ, maryjavitak, karmelitaŭ, benedyktynaŭ. Namolenaje miesca...

Ale pavievy źmianilisia. Razam sa zhortvańniem biełarusizacyi, źmianilisia j maštaby sacyjalnych pieraŭtvareńniaŭ. Tolki ŭstaŭšaja na nohi balšavickaja imperyja prahnuła symbalaŭ svaje niazłomnaści i ŭsieabdymnaści, jakaja b siahała da zoraŭ, a nie askietyčnaha adlustravańnia realnych patrebaŭ. Ścipły prajekt Łaŭrova nie nadavaŭsia...

U 1933-m u Miensku źjaviŭsia niemałady viadomy architektar ź Leninhradu Iosif Lanhbard. Lanhbard pachodziŭ rodam ź Biełastoččyny. Jon atrymaŭ hruntoŭnuju adukacyju jašče ŭ tym, u starym Pieciarburhu. Praŭda, ź Mienskam los źviazaŭ jaho krychu raniej. U 1929 hodzie Lanhbard vyjhraŭ Usiesajuzny konkurs na prajekt Domu ŭradu. Łaŭroŭ i tady prajhraŭ. Budoŭla pieradvyznačyła los Miensku... Staromu horadu nia być! Hetaja akaličnaść stała ščaślivym biletam dla Lanhbarda. Z 30-ha hodu pracy ŭžo jšli poŭnaj chadoju, ale Lanhbard nie śpiašaŭsia z poŭnym pierajezdam... I tolki paśla taho, jak lohika absurdu tych hadoŭ padšturchnuła da budaŭnictva... druhoj stalicy BSSR, Lanhbard viarnuŭsia na radzimu. Aproč zaviaršeńnia kalasalnaha pa tych časach ansamblu Domu ŭradu, u Lanhbarda źjaviłasia novaja zamova — pierarabić prajekt užo zapačatkavanaha teatru opery. Łaŭroŭ pakinuŭ Biełaruś nazaŭsiody.

Prapanova Lanhbarda była ŭžo biaskonca dalokaju ad jasnych i racyjanalnych formaŭ 20-ch hadoŭ. Naohuł, pra ŭłasna Operu tady jašče nie kazali. Novy prajekt ujaŭlaŭ saboju pałac dla «masavaha muzyčnaha dziejańnia» ź bieźličču skulpturaŭ i reljefaŭ. Navat hledziačy na detalny, karpatliva pramalavany kraślunak (ledźvie pavaročvajecca jazyk nazyvać hety mastacki tvor mienavita tak prosta) hałoŭnaha fasadu, ciažka sabie ŭjavić, što ŭ hetaj fantastyčnaj sparudzie musiła b źmiaščacca... 5.000 čałaviek! Ciažka pavieryć, što kiraŭnictva BSSR usurjoz usprymała hetuju fantasmaharyčnuju zadumu. U 1934 hodzie ŭsio było ŭsurjoz — architektar atymaŭ zvańnie Zasłužanaha dziejača mastactvaŭ BSSR.

U asnovu planu byŭ pakładzieny kalasalny, nie raŭnujučy rymski, cyrk z amfiteatram. Na jahonaj scenie musili adbyvacca kalasalnyja misteryi z udziełam luboje viadomaje na tyja časy techniki.

Pakrysie, pakul sprava dajšła da realizacyi (i ŭličvajučy tryvožnaje mižnarodnaje stanovišča), hladzielnaja zala była źmienšanaja da 3 tysiačaŭ miescaŭ, a ŭ 1937 hodzie ŭžo i da paŭtaroch tysiačaŭ. Adpaviedna mianialisia j praporcyi: Opera źmianšałasia, jak śniežnaja hurba, tajała, tajała pakrysie. Prapali z rečaisnaści skulptury j bareljefy, padziemnyja abchody, vielizarnyja prapilei pierad leśvičnym maršam. Ale hałoŭnaje kampazycyjnaje rašeńnie zastałosia — try vializnyja barabany, pastaŭlenyja adzin na adzin, jakija zzadu pieraŭtvarajucca ŭ prastakutnyja kryły sceničnaha abjomu i datasoŭnych pamieškańniaŭ, utvarajučy padkovapadobny plan. Roŭny rytm pilastraŭ stvaraje ŭražańnie niedavieršanaści ruchu, jaki imkniecca niekudy da nieba.

Budynak Opery adkryli ŭ 1939 hodzie. Užo praz hod jaje trupa atrymała orden Lenina i teatar byŭ nazvany Vialikim. Što ž, u dačynieńni da samoha budynku tut nie było nijakaje metafary — jon sapraŭdy staŭ najbujniejšym u novym śviecie sacyjalizmu.

Pa vajnie mocna paškodžanaja šmatpakutnaja Opera paŭstała nanoŭ. Praŭda, na hety raz była amal całkam źmienienaja planiroŭka — stvaryli tradycyjnuju dla teatraŭ jarusnuju systemu —parter i try niehłybokija łožy. Kolkaść miescaŭ iznoŭ źmienšyłasia, da 1200. Raboty vialisia pad kiraŭnictvam usio taho ž Lanhbarda. Pavajennaja ejfaryja zapatrabavała i prostych čałaviečych radaściaŭ — bahatych dekaracyjaŭ i lapnoje azdoby. Vestybiuli, faje i hladzielnaja zala byli ŭpryhožanyja bahataj plastykaj pad kiraŭnictvam Biembiela. U 1948 hodzie Opera iznoŭ pryniała ŭdziačnych słuchačoŭ.

Z taho času minuła šmat hadoŭ. U 1967 Opera była nanoŭ rekanstrujavanaja, źmienienyja kanstrukcyi dachaŭ. Šmatschilnyja dachi mocna źmianili vobraz budynka, spraściŭšy jaho. Zrešty, pakrysie spraščalisia i interjery. Asabliva heta stała zaŭvažnym paśla čarhovaje rekanstrukcyi ŭ 1978 hodzie.

Sioleta Opera jznoŭ ścichnie, jak papiarednie paviedamlajecca, na dva hady... Badaj, i heta nie apošniaja pierabudova adzinaha domu (№1) na płoščy Paryskaje Kamuny. Chočam my taho ci nie, hetaja skarbonka pamiaci z rabotami Biembiela i Kiščanki, z potam balerynaŭ i ciažkim dychańniem śpievakoŭ zastaniecca symbalem Miensku. Symbalem fantastyčnych namieraŭ i biaskoncaje niedavieršanaści patajemnych žadańniaŭ...

Siarhiej Chareŭski

Lanhbard Iosif (1892, Bielsk-Padlaski — 1951, Leninhrad) architektar, pedahoh. Skončyŭ Pieciarburskuju Akademiju Mastactvaŭ u 1914 hodzie. Zasłužany dziajač mastactvaŭ BSSR. Pavodle jahonych prajektaŭ byli pabudavanyja: Dom uradu, Dom aficeraŭ, Akademija Navuk Biełarusi ŭ Miensku (1930-39), Dom Savietaŭ u Mahilovie (1939). Adzin z aŭtaraŭ hieneralnych planaŭ Miensku i Homiela (1944).

U papiarednich numarach pradstaŭlenyja tvory:

1. Ferdynand Ruščyc. Ziamla

2. Mścisłaŭ Dabužynski. Viciebsk, leśvica

3. Mark Šahał. Pramenad

4. Illa Repin. Biełarus

5. Mark Antokalski. Pomnik Kaciarynie

6. Vitald Białynicki-Birula. Błakitnaja kaplica

7. Chaim Sucin. Paž

8. Kazimier Malevič. Čorny kvadrat

9. Jazep Drazdovič. Pahonia Jaryły

10. Valancin Vołkaŭ. Miensk, 2 lipienia 1943 hodu

11. Manument Pieramohi

12. Pomnik Leninu ŭ Miensku

13. Piotra Sierhijevič. Šlacham žyćcia

14. Alaksiej Hlebaŭ. Francišak Skaryna

15. Michał Filipovič. Bitva na Niamizie

16. Lavon Vitan-Dubiejkaŭski. Kaścioł Piatra i Paŭła ŭ Dryśviatach

17. Lavon Tarasevič. Biaz nazvy

18. Jan Bułhak. Vyhlad z Zarečča

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0