Zajšli ŭ pakoj i zabyli navošta? Voś čamu tak adbyvajecca
Byvaje, što čałaviek zachodzić u pakoj i raptam zabyvaje, navošta tudy nakiroŭvaŭsia. Doŭhi čas heta tłumačyli tak zvanym «efiektam dźviarej», zhodnaja ź jakim pierachod u inšaje pamiaškańnie prymušaje mozh nibyta «ačyščać» karotkačasovuju pamiać. Adnak ekśpierymienty pakazali, što miechanizm značna składaniejšy.
Źjava, kali čałaviek zabyvaje, navošta zajšoŭ u inšy pakoj, viadomaja jak «efiekt dźviarej» (doorway effect). Raniejšyja daśledavańni pakazvali, što pierachod z adnaho pamiaškańnia ŭ inšaje sapraŭdy moža ŭskładniać adnaŭleńnie niadaŭna atrymanaj infarmacyi.
Adno z tłumačeńniaŭ hetaha efiektu źviazana z tym, što čałaviečy mozh pastajanna apracoŭvaje vielizarnuju kolkaść infarmacyi i padzialaje bieśpierapynny patok padziej na asobnyja epizody. Miežami pamiž imi mohuć słužyć źmiena miesca, abstanoŭki abo pieraklučeńnie na novuju zadaču.
Zhodna z hetaj teoryjaj, pry pierachodzie praź dźviery mozh usprymaje źmienu pamiaškańnia jak pačatak novaha epizodu, a infarmacyja, źviazanaja z papiaredniaj situacyjaj, stanovicca mienš dastupnaj.
Padobny efiekt daśledčyki nazirali nie tolki pry prachodžańni praz sapraŭdnyja dźviery, ale i ŭ virtualnaj realnaści. Źmiena kantekstu, naprykład pieraklučeńnie pamiž pracoŭnymi voknami na kampjutary, taksama moža ŭskładniać adnaŭleńnie infarmacyi.
Adnak, jak piša Focus.pl, kamanda daśledčykaŭ z aŭstralijskich univiersitetaŭ Bonda i Kvinślenda, a taksama Univiersiteckaha kaledža Łondana vyrašyła pravieryć, nakolki ŭstojlivy efiekt dźviarej i ci ŭźnikaje jon pry lubych abstavinach.
Čatyry ekśpierymienty ź niečakanymi vynikami
U pieršych dvuch ekśpierymientach udzielniki vykarystoŭvali akulary virtualnaj realnaści. Jany pieramiaščalisia pamiž adnolkavymi pakojami, brali sa stałoŭ pradmiety roznych koleraŭ i formaŭ, pieranosili ich i pavinny byli zapaminać. Časam maršrut prachodziŭ praź dźviery, a časam zastavaŭsia ŭ miežach adnaho pamiaškańnia. Padčas pieramiaščeńnia na ekranie źjaŭlałasia nazva pradmieta, naprykład «sini kub». Udzielnik pavinien byŭ adkazać, ci adpaviadaje jana adnamu z dvuch pradmietaŭ, ź jakimi jon tolki što sutykaŭsia.
U pieršym ekśpierymiencie istotnaj roźnicy pamiž pierachodam praź dźviery i rucham biez takoha pierachodu navukoŭcy nie vyjavili.
Tady zadaču ŭskładnili. Ciapier udzielnikam treba było nie tolki zapaminać pradmiety, ale i adnačasova ličyć u zvarotnym paradku.
Mienavita pry takoj dadatkovaj nahruzcy vyjaviłasia cikavaja asablivaść. Paśla pierachodu praź dźviery ŭdzielniki čaściej pamyłkova paznavali kambinacyi koleru i formy, jakich nasamreč nie było. Pry hetym jany nie stali istotna čaściej zabyvać sapraŭdnyja pradmiety. Heta śviedčyła pra toje, što ŭ pierahružanaj rabočaj pamiaci infarmacyja stanaviłasia bolš uraźlivaj da pieraškod.
U dvuch nastupnych ekśpierymientach navukoŭcy admovilisia ad virtualnaj realnaści i vykarystali sapraŭdny kalidor. Spačatku dobraachvotnikam pakazvali 16 fatahrafij roznych matylkoŭ, raźmieščanych u čatyry rady pa čatyry zdymki. Za 30 siekund treba było zapomnić ich raźmiaščeńnie.
Paśla hetaha ŭdzielniki treciaha ekśpierymientu hladzieli videa prahułki pa kalidory, a čaćviortaha — sami prachodzili hety maršrut. U adnych vypadkach kalidor byŭ padzieleny zanavieskami na asobnyja ŭčastki, u inšych — zastavaŭsia adkrytym. Kab pavialičyć nahruzku na pamiać, udzielniki adnačasova ličyli ŭ zvarotnym paradku. Paśla zaviaršeńnia maršrutu im prapanoŭvali adnavić pieršapačatkovaje raźmiaščeńnie matylkoŭ.
Ekśpierymienty pakazali, što najaŭnaść abo adsutnaść zanaviesak istotna nie ŭpłyvała na dakładnaść zapaminańnia. Pry hetym bolšaść udzielnikaŭ subjektyŭna ličyła zadańnie ź ich najaŭnaściu składaniejšym.
Što nasamreč adbyvajecca z pamiaćciu
Atrymanyja vyniki prymusili daśledčykaŭ udakładnić tradycyjnaje tłumačeńnie «efiektu dźviarej». Jany vykazali zdahadku, što važnuju rolu adyhryvaje interfierencyja — uzajemny ŭpłyŭ infarmacyi, jakaja zachoŭvajecca ŭ pamiaci.
Naprykład, kali čałaviek idzie na kuchniu pa kubak, ale adnačasova dumaje pra pracu, razmovu abo budučyja płany, jaho rabočaja pamiać užo zaniataja niekalkimi zadačami. Źmiena abstanoŭki moža jašče bolš uskładnić adnaŭleńnie pieršapačatkovaha namieru.
Maje značeńnie i toje, nakolki mocna adroźnivajucca pamiaškańni. Pierachod pamiž amal adnolkavymi pakojami moža być mienš prykmietnym dla mozhu, čym, naprykład, vychad z ofisa na ažyŭlenuju vulicu. Istotnaja źmiena kantekstu zdolnaja vyraźniej paznačyć pačatak novaha epizodu.
Pry hetym navukoŭcy nie ličać padobnuju asablivaść niedachopam pamiaci. Padzieł padziej na asobnyja epizody dapamahaje mozhu ŭparadkoŭvać vielizarnuju kolkaść infarmacyi, jakuju jon atrymlivaje štodnia.
Takim čynam, kali čałaviek zabyvaje, navošta pryjšoŭ u pakoj, pryčyna moža być nie ŭ samich dźviarach. Chutčej za ŭsio, jaho ŭvaha ŭžo była zaniataja inšymi zadačami, a źmiena abstanoŭki tolki ŭskładniła dostup da patrebnaj infarmacyi.
Ciapier čytajuć
U minskim handlovym centry Palazzo sabrałasia daŭžeznaja čarha. Pa darmovych miadźviedzikaŭ!4
Kamientary