«ARCHE» ŭ apošnim numary drukuje ŭspaminy deputataŭ Viarchoŭnaha Savieta CHII sklikańnia pra pieradhistoryju, razhon i vyniki haładoŭki pratestu 11 krasavika 1995 h. Znakavaja padzieja najnoŭšaj historyi Biełarusi z roznych rakursaŭ.
«ARCHE» ŭ apošnim numary drukuje ŭspaminy deputataŭ Viarchoŭnaha Savieta CHII sklikańnia pra pieradhistoryju, razhon i vyniki haładoŭki pratestu 11 krasavika 1995 h. Znakavaja padzieja najnoŭšaj historyi Biełarusi z roznych rakursaŭ.
Mikałaj Aksamit: Usie deputaty Viarchoŭnaha Savietu CHII sklikańnia dobra viedali deputata A. Łukašenku i jahonyja zdolnaści. Tamu prezydent A. Łukašenka pačuvaŭsia dyskamfortna ŭ zali pasiedžańniaŭ. Miarkuju, heta i było adnoj z pryčynaŭ abviaščeńnia referendumu 1995 h.
Lavon Barščeŭski: Za 2 dni da pryznačanaha na 11 krasavika abmierkavańnia prapanovy prezidenta ŭ VS deputatam razdali śpis z 4 pytańniaŭ na refierendum. Samaje mienšaje pa dvuch ź ich praviadzieńnie plebiscytu było antykanstytucyjnym: zhodna z Kanstytucyjaj, refierendumy pa kanstytucyjnych pytańniach nie mohuć pravodzicca ŭ apošnija 6 miesiacaŭ paŭnamoctvaŭ dziejnaha Viarchoŭnaha Savieta. Pytańni źmieny statusu dziaržaŭnaj movy i vyznačeńnia, chto maje prava raspuskać parłamient, adnaznačna patrabavali źmienaŭ u Kanstytucyi. Vybary ž u novy Viarchoŭny Saviet byli pryznačanyja na 14 maja taho ž hoda – h. zn. mienš jak praz dva miesiacy paśla pieršych vusnych vykazvańniaŭ prezidenta pra nieabchodnaść refierendumu. Vyniasieńnie pieršaha z nazvanych vyšej pytańniaŭ na refierendum, aproč taho, vyrazna supiarečyła artykułu 3 dziejnaha tady Zakona ab usienarodnym hałasavańni (refierendumie) u Respublicy Biełaruś. Adnak užo tady było zrazumieła, što parušeńnie Kanstytucyi nie mahło spynić tych, chto prajektavaŭ refierendum.
Voś tady apazicyjnyja deputaty ad BNF i Hramady i abjavili haładoŭku. Ja jakraz chvareŭ i absalutna ničoha nie viedaŭ pra ich płany. U samy dzień 11 krasavika ja vypraviŭsia u VS. Ja ŭvajšoŭ u zału pasiadžeńniaŭ jakraz tady, kali siabry ad apazicyi BNF na čale z Paźniakom pačynali akcyju. Adrazu ad uvachodu, nie siadajučy na svajo miesca, ja pajšoŭ da trybuny i dałučyŭsia da ich.
Juraś Bieleńki: Adnojčy – nie pamiataju, ź jakoj pryčyny – niekatory čas siarod apazicyi VS adsutničaŭ jaje pryznany lider Zianon Paźniak. Da nas pryjšoŭ A. Łukašenka i skazaŭ: «Riebiata, možiet, vam lidier nužien? Bieritie mienia». Kali my jamu admovili, jon pajšoŭ u frakcyju kamunistaŭ, ale, atrymaŭšy admovu, jon uznačaliŭ frakcyju «Kamunisty za demakratyju». Ale i tam nie pryžyŭsia.
Ihar Hiermiančuk: Kinulisia i pačali ciahnuć. Ja siadzieŭ u siaredzinie. Ja sprabavaŭ adciahnuć ruku, i adciahnuli deputata Markieviča. Kali try bandyty krucili hałavu Paźniaku, ja sprabavaŭ adciahnuć ich ruki i pačaŭ zdymać hetyja ich kapiušony. I sarvaŭ pa mienšaj miery, pakul jany da mianie daciahnulisia, čatyry kapiušony. U adzin z momantaŭ mianie pierahreli humavaj pałkaj. Da mianie dabralisia, mianie schapili, ja vyryvaŭsia. Jany pierakinuli mianie ŭ niejkija inšyja ruki, i potym, kali ja znoŭ vyrvaŭsia, mianie padchapili šeść čałaviek i niejki siomy bandyt… išoŭ źvierchu, nieśli mianie siem čałaviek, a jon źvierchu kułakom mnie raźbivaŭ nos, raskryvaviŭ nos. I zanieśli ŭ mašynu piatym čałaviekam, va «ŭazik» ukinuli ŭpierad nahami.
Valancin Hołubieŭ: Ale było tryvožna. Ja prysłuchaŭsia i tut u niejki momant prosta fizična adčuŭ, jak zakałychałasia pavietra – hetak byvaje, kali niedzie pobač u pamiaškańni idzie vialikaja masa ludziej. Padobnaje adčuvańnie viedaje kožny, chto słužyŭ u vojsku. A potym ja pačuŭ huk udaru ab duła aŭtamata AKM ci karabina: «bzyń». Jak i šmat chto z vajskoŭcaŭ, hety huk ja nie zbłytaju ni ź jakim inšym. Zrabiłasia strašnavata.
Miečysłaŭ Hryb: Akcyja stałasia niečakanaściu nie tolki dla mianie, ale i dla astatnich deputataŭ. Kiraŭnictvu VS, h. zn. ni mnie, ni maim namieśnikam, papiarednie nichto z apazicyi pra jaje nie paviedamiŭ. Mnie dumajecca, što prapanova abjavić haładoŭku nie abmiarkoŭvałasia navat na pasiadžeńni ŭsioj frakcyi BNF u VS. Ja ŭpeŭnieny: hetaje spantannaje rašeńnie pryniaŭ Z. Paźniak pierad samym pačatkam siesii. Słovam, tady ja razhubiŭsia, bo ŭ takich abstavinach pravodzić pasiadžeńni było niečakana składana. Razhubilisia i astatnija deputaty: jany musili, idučy da trybuny, pierastupać cieraz nohi svaich kalehaŭ-haładoŭnikaŭ. Tady kožny mieŭ prava vykazvać svaje dumki i mierkavańni, kožny mieŭ prava taksama i na haładoŭku.
Lavoncij Zdanievič: Pamiataju žachlivuju atmaśfieru ŭ asiarodździ h. zv. bolšaści. Byccam naździekavalisia nie z nas, a ź ich…
Mikałaj Kržyžanoŭski: Sa źbićcia deputataŭ u Biełarusi pačała zamacoŭvacca dyktatura A. Łukašenki.
Alaksandr Łukašenka: Viedaŭ ci nie viedaŭ prezident pra toje, što adbyvałasia tut, u majoj rezidencyi, u rezidencyi ŭrada? Pavažanyja deputaty! Nu, kaniečnie ž, viedaŭ. Nu, što vy tut... źbivajecie, što vy tut hienierał-pałkoŭnika Kastenku stavicie na trybunu i jak chłopčyka... Nu, ja nie maju na ŭvazie, što tyja, chto tut zastaŭsia... Ja najpierš źviartajusia da tych haładoŭnikaŭ. Nu, kaniečnie, viedaŭ prezident. Prezident nia prosta viedaŭ. Prezident kožnyja 30 chvilin byŭ infarmavany kiraŭnikom dziaržavy i ministram abarony pra toje, što adbyvajecca tut, u Domie ŭrada. Tamu ja prosta, ščyra adkazvaju na vašaje pytańnie. Viedaŭ! Bolš za toje, padymałasia pytańnie – jakaja rola prezidenta ŭ abaronie žyćcia ludziej, što tut haładujuć? Praŭda, vy nie chvalujciesia. Nichto tut nie haładavaŭ. Usio tut było: i paspać, i zakusić... Usio było. I irvalisia siudy, padnosili pakrysie (heta tak paprostu, pa-mužycku kažučy). Usio tut było. Nichto tut z hoładu b nie pamior. I kali łaska. Niachaj by tut i haładavali. Naśmiašyli ludziej, zhańbili parłamient, zaplamili hety Viarchoŭny Saviet, jakomu (jašče raz paŭtaraju) zastałosia dva dni pracavać. Ale heta była pazicyja… Hetym ludziam treba było… Tamu niepasrednaja maja rola była ŭ abaronie žyćcia hetych ludziej.
Piotra Sadoŭski: Pačynałasia ranica, užo chadzili tralejbusy. Ja pryjechaŭ dadomu. Było nie da snu. Tolki ciapier pryjšło razumieńnie: adbyłosia niešta strašnaje. Mnie zhadalisia histaryčnyja zdymki: u Braŭnšviejhu chłopcy va uniformie SS vyciahvajuć deputataŭ z haradskoj ratušy. Heta ŭpieršyniu adbyłosia ŭ Hiermanii na pačatku 30-ch hh. minułaha stahodździa. Ale nie vieryłasia, što heta moža być u nas – usurjoz i nadoŭha.
Aleh Trusaŭ: Ja siadzieŭ u centry, i tamu mianie ciahnuli adnym z apošnich. Tut niechta – mabyć, Paźniak ci Hiermiančuk, – prapanavaŭ zryvać maski z napadnikaŭ. I my sarvali maski z dvuch ci troch čałaviek. Jany tut ža zakryli tvary rukami i pavalilisia na padłohu.
Adzin z napadnikaŭ schapiŭ mianie za vušy i staŭ bić hałavoj ab stoł. Ale ja papiarednie pakłaŭ na jaho pierad saboj padušku. Mianie razabraŭ durny śmiech, bo chłapiec pačaŭ małacić mianie hałavoj ab hetu padušku. Śmiech śmiecham, ale mnie dastałosia zzadu dubinkaj. Bili, kudy patrapiać. Mnie najbolš pierapała pa levaj ruce – potym amal paŭhoda jana ź ciažkaściu padymałasia.
Michaił Ciesaviec: Padčas ahladu zały deputaty praciahvali chadzić. Na ŭsie prapanovy maje, prośby, uhavorvańni ŭ hetaj zale nieadnarazovyja pakinuć zału nie reahavali. U tym liku pahražali pralićciom kryvi ŭ hetaj zale, i što jana zalijecca kryvioju.
Całkam uspaminy deputataŭ čytajcie ŭ časopisie «ARCHE»
Fota zianonpazniak.de.
Kamientary