Statkievič tros kletku, sudździa śmiajaŭsia, hučali «Mury». Ihar Łosik raskazaŭ, jak sudzili fihurantaŭ «spravy Cichanoŭskaha»
Jak na zakrytym sudovym pracesie ŭ «spravie Cichanoŭskaha» słuchali «Razbury turmy mury», jak u materyjałach spravy apynulisia abrazok z Hieorhijem Pieramožcam i «vajna ź niaviernymi», jak prakuror vyvieŭ ź siabie sudździu, piša Radyjo Svaboda.
Šeść hadoŭ tamu, 29 maja 2020 hoda, u Hrodnie na pieradvybarčaj akcyi zatrymali błohiera i aŭtara Youtube-kanała «Kraina dla žyćcia» Siarhieja Cichanoŭskaha, jahonych paplečnikaŭ i vypadkovych prysutnych. Ułady ŭčynili pravakacyju z udziełam žančyny, jakaja zajmałasia prastytucyjaj, i z padzieńniem milicyjanta Uładzimira Kazłoŭskaha na ziamlu. Adrazu paśla hetaha siłaviki pačali zatrymlivać ludziej na Savieckaj płoščy. Heta było pieršaje maštabnaje zatrymańnie ŭ pieradvybarčaj kampanii, jakoje paśla pierarasło ŭ šerah kryminalnych spraŭ i pakazała, jak ułady buduć pomścić svaim praciŭnikam.
Sudovy praces nad Siarhiejem Cichanoŭskim pačaŭsia ŭ červieni 2021-ha. Jon išoŭ paŭhoda ŭ zakrytym režymie ŭ SIZA № 3 Homiela. Razam ź Cichanoŭskim sudzili jaho videaapieratara Arcioma Sakava, maderatara sacyjalnych sietak «Krainy dla žyćcia» Dźmitryja Papova, palityka Mikałaja Statkieviča, błohieraŭ Ihara Łosika i Uładzimira Cyhanoviča. Fihuranty spravy ŭ vyniku atrymali ad 14 da 18 hadoŭ kałonii.
Cichanoŭski i Łosik užo vyjšli na volu dziakujučy pieramovam amierykanskaha boku z režymam Łukašenki. Statkieviča vyzvalili paśla jaho admovy źjazdžać ź Biełarusi i ciažkaj chvaroby. Sakaŭ, Papoŭ i Cyhanovič zastajucca za kratami.
Uvohule ŭ tak zvanuju «spravu Cichanoŭskaha» možna zaličyć bolš ludziej, jakich sudzili nievialikimi hrupami abo paasobku ŭ roznych miescach u rozny čas.
«Jany nie viedali, što z nami rabić»
Sietkavy žurnalist Svabody i zasnavalnik telehram-kanała «Biełaruś hołovnoho mozha» Ihar Łosik byŭ adnym ź fihurantaŭ «spravy Cichanoŭskaha». Jaho zatrymali 25 červienia 2020 hoda i asudzili na 15 hadoŭ kałonii ŭzmocnienaha režymu. Ihar pravioŭ za kratami bolš za piać hadoŭ, amal pałovu hetaha času — u režymie inkamunikada, kali navat blizkija ničoha nie viedali pra jaho. Ihara Łosika vyzvalili i prymusova vyvieźli ź Biełarusi za miažu ŭ vieraśni 2025 hoda.
«Hetaha nie razumieŭ nichto: ni advakaty, ni prakurory, zdajecca, ni my, — adkazvaje Ihar na pytańnie, čamu jany ŭšaścioch apynulisia ŭ adnym pracesie. — Ja ź Cichanoŭskim nie sustrakaŭsia, nie viedaŭ jaho, sa Statkievičam taksama. Z Cyhanovičam, Sakavym nie pierasiakaŭsia ŭ internecie navat».
Łosik tłumačyć, što ŭ materyjałach kryminalnaj spravy było napisana, što Cichanoŭski i Statkievič u 2019 hodzie nibyta ŭstupili ŭ zmovu i zapłanavali praz hod zrynuć uładu ŭ Biełarusi.
Spačatku ŭ spravie taksama prachodziŭ Vital Šklaraŭ, amierykanski palittechnołah rodam z Homiela, praciahvaje Ihar. Toj, pavodle abvinavačańnia, ličyŭsia hałoŭnym arhanizataram zmovy, jaki pryciahnuŭ da svaich płanaŭ Cichanoŭskaha, Statkieviča i inšych. Šklarava zatrymali ŭ lipieni 2020 hoda i vyzvalili ŭ kastryčniku taho ž hoda «paśla telefonnaha zvanka dziaržaŭnaha sakratara ZŠA Pampea».
«Spačatku spravu zaviazvali na Šklarava. A kali jaho vypuścili, pačali pierapisvać kryminalnuju spravu i ŭžo hałoŭnym zrabili Statkieviča», — uspaminaje surazmoŭca.
Na dumku Łosika, błohieraŭ i źviazanych z papularnymi kanałami ŭ sacyjalnych sietkach ludziej dałučyli ŭ spravu, bo pradstaŭniki režymu bajalisia telehram-kanałaŭ i «pačali palavać na ich» paśla vykazvańnia Łukašenki: «Dumajuć, my ž ich nie dastaniem. Kali treba — dastaniem». Administrataram telehram-kanałaŭ Nexta, «Biełaruś hałaŭnoha mozhu», «Maja kraina Biełaruś» i inšych pradstaŭniki ŭłady taksama pastanavili prypisać adkaznaść za arhanizacyju pratestaŭ.
«Jany (tyja, chto zavodziŭ kryminalnuju spravu) prydumali, što ŭ červieni 2019 hoda — jany hetuju datu ŭziali prosta z hałavy — nibyta ŭsio arhanizavałasia ŭ adzinuju infarmacyjnuju sietku, jakoj kiravaŭ Statkievič, a praz Statkieviča — Cichanoŭski», — raskazvaje žurnalist.
Dokazam suviazi Cichanoŭskaha z adminami telehram-kanałaŭ śledčyja paličyli niekalki siekund strymu błohiera, dzie toj rekłamuje hetyja kanały i raić na ich padpisvacca, kaža Łosik.
Spačatku ŭ spravie byŭ i Ściapan Puciła, administratar kanała Nexta. Ale pakolki jon znachodziŭsia ŭ Polščy, jaho nie zatrymali. Paźniej spravu Puciły vyłučyli ŭ asobnuju vytvorčaść i sudzili jaho zavočna.
Ad pačatku ŭ «spravu Cichanoŭskaha» dałučyli dziasiatki zatrymanych ludziej, uspaminaje surazmoŭca. Jon asabista bačyŭ u pieršych materyjałach spravy z dvaccać proźviščaŭ fihurantaŭ: Pavał Sieviaryniec, Jaŭhien Afnahiel, Uładzimir Kniha, Andrej Vojnič, Dźmitryj Furmanaŭ, Alaksandr Kabanaŭ, Siarhiej Piatruchin. Im usim zakidvali arhanizacyju mitynhu ŭ Hrodnie 29 maja 2020 hoda. Łosik adznačaje, što jon sam u hety dzień u Hrodnie nie byŭ.
«Jašče da vybaraŭ i paśla jany nie viedali, što z nami rabić. I jany ŭsich zapchnuli ŭ adnu spravu», — kaža Łosik.
Adnak uviesnu 2021 hoda spravu pačali śpiešna zakryvać, uspaminaje surazmoŭca, znoŭ ža paśla słoŭ Łukašenki, što treba jaje skončyć. Mnostva fihurantaŭ pavodle nieviadomych kryteryjaŭ pačali dzialić na hrupy. Pavał Sieviaryniec i Andrej Vojnič apynulisia ŭ hrupie členaŭ «Jeŭrapiejskaj Biełarusi». U Hrodnie sudzili Dźmitryja Furmanava, jaki źbiraŭ podpisy za Śviatłanu Cichanoŭskuju. Razam ź im — byłoha amapaŭca i vałanciora kamandy Cichanoŭskaj Uładzimira Knihu (jamu da šaści hadoŭ prysudu ŭžo trojčy dadavali termin za nibyta «złosnaje niepadparadkavańnie patrabavańniam administracyi kałonii») i Jaŭhiena Raźničanku, jaki padchapiŭ milicyjaniera Kazłoŭskaha, kali toj upaŭ. Asobna ŭ Hrodnie sudzili kiroŭcu aŭtadoma «Kraina dla žyćcia» Alaksandra Aranoviča. Bresckich błohieraŭ Alaksandra Kabanava i Siarhieja Piatruchina sudzili ŭ Mahilovie.
«Bolš sensu było, kab Kabanaŭ byŭ u hrupie ź Cichanoŭskim, bo jon kaardynavaŭ zbor podpisaŭ za Cichanoŭskuju, byŭ u štabie», — razvažaje Łosik.
«Razdrukavali ŭvieś internet»
U materyjałach «spravy Cichanoŭskaha» było amal 180 tamoŭ.
«My z advakatam dumajem, što heta była najbujniejšaja sprava, treba było na kahości skinuć adkaznaść za 2020 hod, tamu jany pavinny byli pakazać, što tam vielmi šmat tamoŭ», — kaža Łosik.
Kali ŭviesnu 2021 hoda Ihar Łosik znajomiŭsia z materyjałami spravy, ich z kožnym dniom stanaviłasia ŭsio bolš.
«Jany razdrukavali ŭvieś internet, jaki tolki byŭ. Jany za hod spampavali ŭsie dopisy z usich apazicyjnych telehram-kanałaŭ i čataŭ, asabliva tych, dzie ŭ naźvie było «97%»: «Kalinkavičy 97%», «Žłobin 97%». Jany tamoŭ šeśćdziesiat razdrukavali hetaj łuchty. Nibyta Cichanoŭski stvaraŭ takuju sietku — usie z adnolkavaj nazvaj. Choć mnohija kanały stvaryli ŭžo paśla taho, jak zatrymali Cichanoŭskaha», — kamientuje źmiest spravy Ihar.
Značnuju častku materyjałaŭ spravy pryśviacili samomu Cichanoŭskamu.
«Tam usio jaho žyćcio. Fota, videa ź jaho viasiella. Kali jamu było 13 hadoŭ, zdajecca, jon nibyta skraŭ 10 rubloŭ u adnakłaśnika. Jany tyja vialikija damavyja knihi znajšli dzieści i da hetaj spravy dałučyli», — raskazvaje Łosik.
U niekalkich dziasiatkach tamoŭ byli stenahramy strymaŭ Cichanoŭskaha.
«Z huhłaŭskim aŭtapierakładčykam (majecca na ŭvazie aŭtamatyčnaja transkrypcyja aŭdyja ŭ tekst). Tam «kryvoje» ŭsio było», — uspaminaje jon.
Ihar Łosik zaŭvažaje, što jamu pryśviacili tolki dva tamy. U ich sabranyja abskardžańni, vypiski z bankaŭskich rachunkaŭ, chadajnictvy za jaho, ksierakopii listoŭ, paštovak, abrazkoŭ, jakija ludzi dasyłali jamu ŭžo ŭ turmu. Naprykład, u materyjałach spravy była ksierakopija abrazka śviatoha Juryja Pieramožcy i paštoŭka z karotkim nadpisam: «Pryvitańnie z Bresta».
«Kab choć niejkimi papierami zabić. Tak tom vyhladaŭ taŭściejšym», — tłumačyć Ihar, čamu ŭ jahonuju spravu dadavali dziŭnyja rečy.
Ekśpiertyzu dopisaŭ Łosika, jakaja b paćviardžała, što jon niešta parušaŭ, nie rabili. Ale «varožaść» znajšli ŭ niekalkich pierapostach u kanał «BHM» z kanała Nexta ŭ žniŭni 2020 hoda, kali Ihar užo byŭ za kratami. Pryčym sam kanał «BHM» nie fihuravaŭ u abvinavačańni, adznačaje błohier.
«Za paŭhoda, što išoŭ sud, maje tamy sudździa razhladaŭ chvilin 5—7, a taho ž Sakava — chviliny try, bo tam ničoha nie było. Pryładami jaho złačynstva sud paličyŭ kiepku, kubak i nalepki z nadpisam «Strana dla žiźni»», — uspaminaje fihurant «spravy Cichanoŭskaha».
Akademija navuk, sa słoŭ Łosika, zrabiła ekśpiertyzy źmiestu kanała Cyhanoviča z vysnovami, što ŭ jaho «nie znajšli nijakich zaklikaŭ i raspalvańnia varožaści».
«Kali prakuror padčas sprečak čytaŭ heta, to skazaŭ prosta, što, pavodle ekśpiertyz, usio heta jość. Choć tam ničoha nie było», — uspaminaje žurnalist.
Ihar Łosik nazyvaje spravu absurdnaj. Na jaho dumku, u joj 0% adpaviadała rečaisnaści. Jon padkreślivaje, što mnohija fihuranty nie byli raniej znajomyja pamiž saboj i nichto ničoha nie płanavaŭ. U materyjałach spravy, sa słoŭ Łosika, taksama nie było dokazaŭ ničyjoj viny i paćviardžeńnia, što saŭdzielniki niešta płanavali.
«Dumaju, navat moj advakat nie zmoža skazać, u čym nas abvinavačvali, bo abvinavačańnie było zbudavana tak, kab niemahčyma było zrazumieć. Tam byli skazy, jakija ciahnulisia pa dźvie staronki», — padsumoŭvaje Ihar.
«Zakliki da isłamskaha fundamientalizmu»
Praces prachodziŭ u aktavaj zale SIZA № 3 Homiela, u jakim siadzieli ŭsie fihuranty. Jon išoŭ čatyry dni na tydzień ciaham paŭhoda. Na im nielha było prysutničać rodnym i naziralnikam. Tolki na pieršaje pasiadžeńnie i na prysud puścili supracoŭnikaŭ prapahandysckich pradziaržaŭnych ŚMI. Ihar Łosik miarkuje, što praces zakryli, kab nichto nie bačyŭ jaho absurdnaści.
«Heta było, z adnaho boku, prynižalna. Paśla ranišniaj pravierki i śniadanku mianie zabirali i viali na nižni pavierch. Treba było kožnuju ranicu raździavacca, prysiadać hołym. Jany śviacili va ŭsie častki cieła, praviarali, kab u nas ničoha nie było. Bajalisia, kab nichto nie zrabiŭ sproby samahubstva, bo nam na sudzie navat davali humovyja asadki. Kali viali ŭ aktavuju zału, to ŭ kajdankach, załomvali (nachilali tułava ŭniz)», — uspaminaje Ihar.
Jon zaŭvažaje, što heta było ciažka, ale lepš, čym siadzieć u kamiery, bo ŭ pierapynkach možna było pahavaryć i ź fihurantami, i z advakatami, i navat abmierkavać naviny. Ihar kaža, što jon braŭ z saboj na praces skanvordy i razhadvaŭ, bo jaho mała zhadvali ŭ spravie; Arciom Sakaŭ niešta malavaŭ. Fihuranty siadzieli ŭ kletcy. Akramia pačatku i kanca pracesu, u kletcy ź ich zdymali kajdanki, uspaminaje Ihar.
Nichto ź fihurantaŭ «spravy Cichanoŭskaha» nie pryznaŭ vinu na sudzie. Niekatoryja admaŭlalisia davać pakazańni na etapie śledstva. Mikałaj Statkievič vyhuknuŭ na sudzie «Žyvie Biełaruś!». Urešcie jaho vydalili z pracesu na treci dzień, «bo jon tros kletku», «nie chacieŭ udzielničać u hetym». Statkieviča viarnuli tolki na sprečki i abviaščeńnie prysudu. «Cichanoŭski dni try čytaŭ svaje pakazańni. Jon braŭ kožny skaz abvinavačańnia i abskardžvaŭ. Ale nichto ničoha nie ŭličyŭ», — uspaminaje Ihar.
Peŭny čas prakuror vielmi pavolna čytaŭ tyja 60 tamoŭ, jakija źmiaščali dopisy z apazicyjnych čataŭ. U vyniku sudździa razzłavaŭsia i pierapyniŭ sud na dzień, tamu što bok abvinavačańnia znajomiŭsia z materyjałami spravy na miescy, a nie zahadzia, uspaminaje były palitviazień.
«Jon u sudzie vadziŭ palcam, 15 chvilin maŭčańnia — i potym jon znachodziŭ niejki dopis z čatu: «Treba pryjści ŭ hości da Jarmošynaj», staruju datu, karystalnika. Začytvaŭ. Potym prachodzić jašče 15 chvilin, jon novy šukaje. Tak prajšoŭ pieršy dzień, druhi. A na treci dzień, zdajecca, sudździa ŭžo razzłavaŭsia, bo my zaśmiajalisia ŭsie», — raskazvaje Ihar.
Padčas pracesu fihuranty ŭvohule dosyć šmat śmiajalisia, adznačaje Ihar. Reč, ź jakoj śmiajaŭsia i sudździa, — ekśpiertyzy ŭ materyjałach spravy. Ich usie nibyta rabiŭ adzin i toj ža čałaviek.
«Jaho proźvišča było Simanaŭ. U jaho nie było ni imia, ni imia pa baćku, ni stažu, ni miesca pracy. Usie ekśpiertyzy byli adnolkavyja. Jany znajšli ŭ słovach Cichanoŭskaha zakliki da «isłamskaha fundamientalizmu», «džychadyzmu» i «vajny ź niaviernymi». Jany prosta ŭziali rasijskuju ekśpiertyzu jak uzor, bo artykuł «za raspalvańnie varožaści» spačatku pačali vykarystoŭvać u Rasii, i zabylisia vykraślić hety abzac», — tłumačyć surazmoŭca.
Ihar potym bačyŭ u niekatorych palitviaźniaŭ u «spravie Zielcara» padobnyja da ich «słova ŭ słova» ekśpiertyzy.
Što jašče vyklikała śmiech — kali padčas pracesu ahladali strymy Cichanoŭskaha na prajektary na poŭnaj hučnaści, a toj na zapisie śpiavaŭ «Razbury turmy mury».
«My siadzim u turmie. I ŭsie heta čujuć na paviersie, i AMAP, i sudździa, i prakuror. Heta byŭ prosta niejki siur», — uspaminaje były palitviazień.
Ihar pryznajecca, što jamu samomu było cikava pabyvać na sudzie, kab pasłuchać — moža, i sapraŭdy Siarhiej Cichanoŭski «niešta rychtavaŭ». Ale ŭpeŭniŭsia, što na jaho «ničoha nie było».
«Kanvairy, jakija nas achoŭvali, — tam było šmat amapaŭcaŭ — pieršy miesiac žorstka da nas stavilisia, załomvali, nie adkazvali, raŭli. Ale jany siadzieli sami, kožny dzień słuchali hety praces, i potym jany zrazumieli, što nichto z nas nie vinavaty. Potym u ich zusim źmianiłasia staŭleńnie. Jany pačali razmaŭlać, žartavać, nie zaciskali kajdanki, nie załomvali da padłohi, kali viali. Było vidać, što jany sami razumiejuć usio», — uspaminaje Ihar Łosik.
Za kratami zastajucca troje fihurantaŭ z šaści: hramadzianin Rasii Dźmitryj Papoŭ, videaapieratar Arciom Sakaŭ i błohier Uładzimir Cyhanovič. Ihar Łosik raskazaŭ, što ich «mocna presujuć».
46‑hadovaha Cyhanoviča, jakomu spačatku pryznačyli 15 hadoŭ kałonii, užo trojčy dadatkova asudzili za nibyta «złosnaje niepadparadkavańnie patrabavańniam administracyi kałonii» (411 artykuł KK, pavodle jakoha termin možna dadavać biaskonca). Jaho taksama časta pieravodziać, jon pabyvaŭ užo ŭ dzieviaci miescach źniavoleńnia. Ciapier u žodzinskaj turmie.
31‑hadovy Sakaŭ asudžany na 16 hadoŭ. Try hady jon pravioŭ na turemnym režymie. Znachodzicca ŭ škłoŭskaj kałonii № 17.
34‑hadovy Papoŭ atrymaŭ 16 hadoŭ kałonii. Znachodzicca ŭ žodzinskaj turmie.
Ciapier čytajuć
Łukašenka: Razmova z Makronam doŭžyłasia 1 hadzinu 40 chvilin. Projduć pieramovy z pradstaŭnikom Francyi11
Kamientary
zadatki prezidenta jość)