Chłopiec napisaŭ na dziaŭčynu z Baranavičaŭ danos za toje, što jana nie pahadziłasia ź im sustrakacca
«Jon mnie skazaŭ, što napiša na mianie zajavu, bo jon viedaje, jakija ŭ mianie zachavanyja storys. Ja padumała, što heta tryźnieńnie».
Hanna Kurys — 23‑hadovaja dziaŭčyna z Baranavičaŭ, jakuju asudzili za bolš čym 200 storys z archivu ŭ Instagram z krytykaj vajny. Jaje paŭtara hoda pratrymali ŭ źniavoleńni, a paśla vypravadzili z krainy. Jana raspaviała «Viaśnie» pra adsutnaść adekvatnaj miedyčnaj dapamohi, abyjakavaść turemnaj administracyi dy ciažkija ŭmovy pobytu.
«Ja siadzieła za toje, što była suprać vajny»
Pieršapačatkova Hannu zatrymali pavodle administracyjnaha artykuła. Jana miarkuje, što zajavu na jaje napisaŭ chłopiec, ź jakim jana admoviłasia sustrakacca.
«Jon mnie skazaŭ, što napiša na mianie zajavu, bo jon viedaje, jakija ŭ mianie zachavanyja storys, — uspaminaje dziaŭčyna. — Ja padumała, što heta tryźnieńnie. Tady ŭsio skončyłasia administracyjkaj. Ale praz paŭhoda mnie pryjšło paviedamleńnie, što na mianie zaviali spravu pavodle kryminalnaha artykuła, bo znajšli historyi ŭ archivie instahram. Spadziavałasia na «chatniuju chimiju», ale dali realny termin.
Pa sutnaści, ja siadzieła za toje, što była suprać vajny. U 2020 hodzie mnie było 17 hadoŭ, ja nidzie nie ŭdzielničała i nikudy nie chadziła. I kali ja siadzieła ŭ SIZA, dumała, što mianie adpuściać na «chimiju», i ja bolš nie budu ničoha pisać i kamientavać, budu siadzieć cicha. Ale kali mianie pasadzili, ja zrazumieła, što raskažu naohuł usio».
Pieršyja 10 dzion jana praviała ŭ IČU. Niahledziačy na leta, tam było vielmi choładna, žančyny spali na padłozie. Pieradačy atrymali tolki praz try dni. Tam najhoršy racyjon z usich miescaŭ, dzie była Hanna.
«Ja vyžyła tolki na harbacie, — uspaminaje dziaŭčyna. — Na dziasiaty dzień mianie zabrała chutkaja, bo ja pačała zadychacca. Napeŭna, heta było ad stresu, bo ŭ balnicy ŭsio prajšło samo.
Padčas zatrymańnia ŭ mianie zabrali telefon. A ja ŭvachodziła ŭ navučalny čat, dzie my prosta dzialilisia «damaškaj». U vyniku zabrali dziaŭčynku, jakaja była adminkaj hetaha čata, i chłopčyka, jaki padzialiŭsia tam niejkaj niepalityčnaj navinoj, i jašče adnu dziaŭčynku. Jany ŭsie adsiedzieli pa 10 sutak. Jašče sa mnoj u IČU siadzieła žančyna, jakuju zatrymali za pierasłanaje mužu paviedamleńnie pra ziemlatrus u Turcyi».
«Supracoŭniki nie vieryli ŭ hałaŭny bol»
Da kałonii Hanna niekalki miesiacaŭ praviała ŭ SIZA Bresta ź inšymi palitviaźniami. Siarod ich była dziaŭčyna, jakaja napisała danos na svajho chłopca — nibyta jon udzielničaŭ u mitynhu. U vyniku skazali, što ŭ jaho składu złačynstva niama, a ŭ jaje — jość. I pasadzili za ŭdzieł u maršach. Była palitźniavolenaja, jakaja siadzieła za danat u piać jeŭra ŭ Fond spartovaj salidarnaści. I jašče adna susiedka — žančyna, jakaja siadzieła za mitynh u 2020 hodzie. Pakul jana była ŭ źniavoleńni, jaje syna zabrali ŭ internat, bo svajaki nie chacieli jaho zabirać.
U SIZA Bresta źniavolenyja sutykajucca z faktyčnaj adsutnaściu miedyčnaj dapamohi. U Hanny byli prablemy z kišečnikam, ale lekaŭ nie było.
Tamu jana prosta lažała na padłozie, płakała i była hatovaja, kab supracoŭniki pisali na jaje raparty — aby niešta źmianiłasia.
Situacyja palepšyłasia tolki dziakujučy aktyŭnamu ŭmiašańniu jaje babuli, jana pisała skarhi ŭ Ministerstva achovy zdaroŭja i chadziła na pryjomy da kiraŭnictva SIZA. U vyniku Hańnie dazvolili paścielny režym na 4 hadziny ŭ dzień, što istotna palehčyła jaje stan. U kałonii Homiela prablemy z kišečnikam amal całkam źnikli, abvastrylisia tolki adnojčy, na hlebie stresu praz pracu.
«Mnie raspaviadali historyju, jak u žančyny byŭ kryvaciok — pazamatkavaja ciažarnaść, — ale chutkuju joj nie vyklikali da apošniaha, — kaža Hanna. — Kali lekary ŭsio ž pryjechali, jany skazali, što jašče paru hadzin — i žančyna b pamierła. Inšaja dziaŭčyna ŭpała z druhoha jarusa łožka. Naha ŭ jaje była siniaja, jana nie mahła chadzić. Ale joj nie zrabili nijakaha zdymka — prosta nakłali binty».
U źniavoleńni samu Hannu praśledavali mihreni, jakija ŭ čarhovy raz pakazvali na abyjakavaść z boku supracoŭnikaŭ kałonii — jany prosta «nie vieryli» ŭ hałaŭny bol. Lekarka admoviłasia vydać niejkija leki, kali Hanna była na praciahłym spatkańni, arhumientujučy heta narmalnaj tempieraturaj, ciskam i tym, što jana «taksama śpić z hałaŭnym bolem».
«U kałonii dziažurny lekar-psichijatr vydavaŭ tabletki ad cisku, jakija nie dapamahajuć padčas mihreni, — raspaviadaje Hanna. — Ale kali hałava pačynała baleć z ranicy, časam ja razumieła, što praź niedachop času albo čyšču zuby, albo idu pa tabletku».
Da kanca 2024 hoda ŭ kałonii skončylisia navat bazavyja preparaty (ad prastudy, abiazbolvalnyja) praz adsutnaść finansavańnia. Źniavolenym prapanoŭvali zamaŭlać ich z domu. Ale ŭ jašče bolš uraźlivym stanoviščy znachodzilisia inšaziemki.
«U adnoj z ukrainak, što siadzieła za narkotyki, byli prablemy sa ščytavidkaj, — raspaviadaje Hanna. — Pa joj heta było navat vidać, praz apuchłaści, tamu joj pastajanna patrebnyja byli harmony. Ale jany skončylisia, a jana nie zmahła ničoha zrabić, bo svajakoŭ u Biełarusi ŭ jaje niama, a z Ukrainy było prablemna dastavić».
Kali ž kamuści sa źniavolenych rabiłasia błaha na terytoryi kałonii, u sančastku jaje nieśli inšyja źniavolenyja, ale nie na nasiłkach, a ŭ koŭdry.
«Heta nienarmalna, nienarmalna»
Hanna raspaviadaje, što ŭ homielskaj kałonii presinh tyčyŭsia ŭsich hrup žančyn — traplali pad jaho i ludzi ź invalidnaściu, žančyny stałaha vieku.
Adnojčy palitźniavolenaja nazirała z akna cecha, jak žančyna ź invalidnaściu (u jaje byŭ dyjahnaz epilepsija) u maroz, kala čatyroch hadzin vymakvała vielizarnuju łužynu anučaj u viadro.
«Kiraŭnictva paličyła, što heta dastatkova spraviadliva — kab čałaviek na marozie vymyvaŭ łužynu anučaj, za vyniesieny kavałačak chleba sa stałovaj, — kaža Hanna. — Jašče adnu palitźniavolenuju paklikali na KPP nibyta dla vyzvaleńnia, ale potym znoŭ zatrymali, adrazu ž».
Zhadvaje Hanna i vypadki, kali administracyja i supracoŭniki vykarystoŭvali pieratrusy i pravierku formy dla prynižeńnia hodnaści žančyn. Adnu ź dziaŭčat vyklikali na dahlad praź iłžyvy danos ab najaŭnaści pirsinhu ŭ intymnych miescach.
«Joj skazali: «Raspranajsia, dahladzim», — uspaminaje Hanna. — A potym — «siadaj i rassoŭvaj nohi…» Heta nienarmalna, prosta nienarmalna… Jašče adzin z apieratyŭnikaŭ zryvaŭ prazrystyja akiency dla bejdžaŭ prosta z hrudziej dziaŭčat. Prosta tak adryvaŭ jaho — heta zvyčajnaje damahalnictva».
«Na mianie skłali rapart za namalavanaje krejdaj kaciania»
Amal usie źniavolenyja pracujuć na šviejnaj vytvorčaści («šviejcy»). Hanna apisvaje heta jak ciažki praces, spałučany ź psichałahičnym ciskam, mizernaj apłataj i absurdnymi pakarańniami. Naprykład, jana atrymlivała kala 20 rubloŭ u miesiac, bo asnoŭnaja suma adymałasia za charčavańnie, adzieńnie, pazovy dy inšyja vydatki. Tych, chto nie ŭmieje šyć, prymušajuć vučycca va ŭmovach pastajannaha stresu.
«Tam jość majstry — heta hramadzianskija ludzi, jakija sočać za pracesam, — kaža Hanna. — U nas byŭ prosta ahidny majstar. Mianie pasadzili za mašynku, a ŭ mianie ničoha nie atrymlivałasia (ja i nie nadta chacieła). A mnie kažuć, što treba šyć chutka! I voś dva miesiacy, jakija ja siadzieła, jany na mianie ŭvieś čas kryčali».
U vyniku ŭ jaje atrymałasia pierajści na pazicyju lakalščycy (raźmietki tkaniny krejdaj). Heta padabałasia dziaŭčynie bolš, i jana navat paskoryła mnohija pracesy. Adnak jaje znajšli, za što pakarać.
«Na mianie skłali rapart za namalavanaje krejdaj kaciania na tkaninie, — uśmichajecca Hanna. — Ja chacieła padniać nastroj ludziam, heta zusim nie psavała tkaninu, bo ja adrazu jaho ścierła. Usia bryhada była ŭ zachapleńni. Usie mnie zaŭsiody dziakavali.
A supracoŭnica dała pisać mnie tłumačeńnie, čamu ja namalavała kaciania. Ja pytajusia, ci surjozna mnie pisać, što ja chacieła padniać ludziam nastroj? Jana kaža: «Pišycie: ja namalavała kaciania z ułasnaj niedyscyplinavanaści». Jašče adna palitźniavolenaja piensijanierka atrymała rapart za toje, što padzialiłasia ź inšaj piensijanierkaj dolkaj mandaryna».
Ale fizičnaja praca ŭ kałonii nie abmiažoŭvajecca cecham, ich pastajanna pryciahvajuć da haspadarčych rabot. Naprykład, jany ciahajuć u vielizarnych cialežkach piasok, cemient i kamiani.
Jašče Hanna ŭspaminaje vypadak, kali adzin z apieratyŭnikaŭ zahadaŭ uziać vadu, dadać niejki šampuń, kab była piena, i vylić jaho na draŭlanuju padłohu, kab potym vymyć. Kali žančyny pačali myć padłohu, pryjšli kantralory i pačali łajać ich, što jany zalivajuć atrad unizie.
«Jašče ŭ mianie była kuratarka Drazdova, — raspaviadaje Hanna. — Jana niejak vyklikała mianie pahavaryć, chto ja i za što siadžu. Ja patłumačyła. Jana kaža: «Treba było jechać vajavać. Vy ci jedźcie, ci maŭčycie».
«Kali ja ŭbačyła ŭkrainski ściah, była ŭ poŭnym zachapleńni»
Žyćcio dziaŭčyny paśla vyzvaleńnia pačałosia ź niečakanaj departacyi va Ukrainu. Hanna nie čakała vyzvaleńnia, bo dumała, što vyzvalajuć miedyjnych ludziej. Niahledziačy na pieršapačatkovy stres, jana apisvaje praces adaptacyi jak vielmi chutki i paśpiachovy.
«Ja była ŭpeŭnienaja, što nas ciapier buduć rasstrelvać, — uspaminaje Hanna pieršyja dumki paśla taho, jak u kałonii joj skazali źbiracca. — Ja siadzieła i płakała. Nam źviazali ruki skotčam i pavieźli kudyści. Užo kali ja ŭbačyła ŭkrainski ściah, była ŭ poŭnym zachapleńni. Ja trapiła, kudy chacieła, bo ź dziacinstva vielmi lublu Ukrainu. Praŭda, tam nielha było zastacca i ja vybrała Litvu.
U kałonii nam pakazvali, jak drenna žyvuć uciekačy ŭ Jeŭropie. Što jany žyvuć na vakzale, charčujucca kašaj… Ja hladzieła i razumieła, što naŭrad ci nam pakazvajuć realnyja padziei, ale jość ludzi, jakija hetamu vierać».
Ciapier Hanna prajšła miedyčnaje abśledavańnie i navučyłasia na kursach manikiuru. Ale hałoŭnym adroźnieńniem u novym žyćci stała adsutnaść pastajannaha strachu pierad siłavikami.
«U Biełarusi ja siadzieła, tresłasia, — uspaminaje jana. — Baču čałavieka ŭ formie — usio, u mianie pačynajecca prosta… Dumała, budu da kanca žyćcia… Prosta treścisia. Ale jašče jak tolki ŭbačyła ŭkrainskich palicejskich, adrazu padumała: «Hospadzie, jakija vydatnyja ludzi, jak mianie i praŭda achoŭvajuć. I mnie tak spakojna!»
Ciapier čytajuć
U Poznani hiniekołah vydaliŭ 24‑hadovaj biełaruscy matku i jaječniki bieź jaje zhody. Jamu pahražaje da 20 hadoŭ turmy20
Kamientary