Chvaroba Alchiejmiera ŭsio čaściej dyjahnastujecca zadoŭha da źjaŭleńnia pieršych simptomaŭ — na padstavie analizaŭ i skanavańniaŭ mozhu. Adnak u miedycynskaj supolnaści pakul niama adzinaha mierkavańnia, ci varta ličyć bijałahičnyja markiery samastojnaj i dastatkovaj padstavaj dla pastanoŭki dyjahnazu.
Ujavicie, što vam za 60, i ŭ vas dyjahnastavanaja chvaroba Alchiejmiera. Vy pačynajecie kardynalna pierahladać svaje płany: rychtujecie rodnych da taho, što rana ci pozna stracicie dziejazdolnaść, vyvučajecie varyjanty śpiecyjalizavanaha dohladu i śpiašajeciesia vykanać jak maha bolš punktaŭ sa svajho śpisu zapavietnych žadańniaŭ. Adnak praz šeść miesiacaŭ inšy nieŭrołah ašałamlaje vas procilehłym zaklučeńniem: u vas niama chvaroby Alchiejmiera i navat ryzyki jaje raźvićcia ŭ najbližejšaj budučyni.
Jak piša The Wall Street Journal, supiarečlivyja dyjahnazy stanoviacca tryvožnaj realnaściu praź isnavańnie dźviuch roznych sistem aficyjnych kryteryjaŭ. Heta ciahnie za saboj nie tolki psichałahičnyja traŭmy, ale i ryzyku pryznačeńnia niepatrebnaha ahresiŭnaha lačeńnia. U asnovie dyskusii lažyć fundamientalnaje pytańnie: jak mienavita vyznačać chvarobu — jak čysta bijałahičny stan, zasnavany na bijamarkierach, ci jak składany kliničny dyjahnaz, jaki patrabuje abaviazkovaj najaŭnaści simptomaŭ.
Dva padychody da dyjahnostyki
Pieršy padychod, zamacavany ŭ kryteryjach Asacyjacyi pa baraćbie z chvarobaj Alchiejmiera 2024 hoda, vyznačaje zachvorvańnie praź bijałohiju — a mienavita praz najaŭnaść u mozhu białku amiłoidu. Prychilniki hetaj madeli arhumientujuć svaju pazicyju tym, što patałohija pačynaje raźvivacca prykładna za 15 hadoŭ da źjaŭleńnia pieršych kahnityŭnych parušeńniaŭ.
Jany padkreślivajuć važny techničny niuans: sučasnyja mietady testavańnia — pazitronna-emisijnaja tamahrafija i analiz likvaru (śpinnamazhavoj vadkaści) — zdolnyja vyjaŭlać amiłoid tolki tady, kali jon užo nazapasiŭsia ŭ značnaj kolkaści. Na rańnich stadyjach, kali białku jašče mała, hetyja mietady zastajucca nieefiektyŭnymi.
Pry hetym chvaroba Alchiejmiera źviazvajecca nie tolki z amiłoidam, ale i ź inšym patałahičnym białkom — tau, jaki paškodžvaje niejrony i ličycca bolš niepasrednym čyńnikam kahnityŭnaha źnižeńnia. Tamu stanoŭčy vynik testu zvyčajna aznačaje, što patałahičny praces tryvaje ŭžo nie pieršy hod i časta supravadžajecca nazapašvańniem tau-bijamarkieraŭ. Z hetaha punktu hledžańnia kahnityŭnyja simptomy źjaŭlajucca poźniaj prajavaj chvaroby i nie ličacca abaviazkovaj umovaj dla jaje bijałahičnaha vyznačeńnia.
Adnak Mižnarodnaja pracoŭnaja hrupa, jakaja abjadnoŭvaje navukoŭcaŭ i nieŭrołahaŭ z usiaho śvietu, prapanuje stražejšy standart. Pavodle ich kryteryjaŭ, dla pastanoŭki dyjahnazu nieabchodna spałučeńnie troch elemientaŭ: najaŭnaści amiłoidu, tau-bijamarkieraŭ i vidavočnych kahnityŭnych simptomaŭ. Hetaja hrupa ekśpiertaŭ bačyć u bijałahičnym padychodzie niebiaśpiečnuju siemantyčnuju prablemu — źmiašeńnie paniaćciaŭ «zachvorvańnie» i «ryzyka».
Jany paraŭnoŭvajuć najaŭnaść amiłoidu z vysokim uzroŭniem chalesterynu: jak vysoki chalesteryn źjaŭlajecca faktaram ryzyki, ale nie aznačaje, što zdarycca sardečny prystup, tak i amiłoid nie zaŭsiody pryvodzić da demiencyi. Statystyka pakazvaje, što ad 25% da 45% pažyłych ludziej, jakija nie majuć skarhaŭ na pamiać, źjaŭlajucca nośbitami amiłoidu, ale bolšaść ź ich nikoli nie zachvareje ŭ kliničnym sensie.
Kali bijamarkiery vyznačajuć lačeńnie
Važnym punktam zhody pamiž abodvuma łahierami źjaŭlajecca toje, što ludziej bieź simptomaŭ nie varta testavać ci lekavać u zvyčajnaj kliničnaj praktycy. Navat prychilniki bijałahičnaha padychodu nastojvajuć: pakul nie zavieršanyja kliničnyja vyprabavańni, jakija pavinny paćvierdzić, ci zdolnaje rańniaje prymianieńnie antyamiłoidnych preparataŭ praduchilać demiencyju, terapija monakłanalnymi antyciełami pavinna pryznačacca tolki tym, chto ŭžo maje kahnityŭnyja parušeńni.
Heta źviazana z vysokaj ryzykaj surjoznych pabočnych efiektaŭ, takich, jak insulty. Tym nie mienš, jość aściarohi, što na praktycy hetyja rekamiendacyi nie zaŭsiody vykonvajucca, i lekavańnie moža pačynacca adrazu paśla pieršaha stanoŭčaha testu.
Isnuje taksama surjoznaja kliničnaja niebiaśpieka, što vyjaŭleńnie amiłoidu ŭ pacyjenta sa skarhami na pamiać moža zvuzić fokus dyjahnostyki. U takich vypadkach stanoŭčy vynik bijałahičnaha testu časam stanovicca vyrašalnym arhumientam, z-za čaho daktary mohuć ihnaravać inšyja mahčymyja pryčyny stanu.
Adnak kahnityŭnyja parušeńni mohuć być abumoŭlenyja sasudzistymi zachvorvańniami mozhu, chraničnym stresam, parušeńniami snu abo naturalnymi ŭzrostavymi źmienami. Kali bijałahičnyja markiery nie źjaŭlajucca asnoŭnaj pryčynaj kliničnaj karciny, uźnikaje ryzyka pryznačeńnia niepatrebnaha i patencyjna niebiaśpiečnaha lekavańnia, u toj čas jak sapraŭdnaja prablema zastajecca niavyrašanaj.
Maštab hetaj prablemy vymiarajecca miljonami žyćciaŭ. Pry čysta bijałahičnym vyznačeńni chvaroby tolki ŭ ZŠA kala 47 miljonaŭ čałaviek mohuć być adniesienyja da katehoryi chvorych na padstavie najaŭnaści bijamarkieraŭ. Krytyki takoha padychodu pieraścierahajuć, što heta moža pryvieści da situacyi, kali vielizarnaja kolkaść ludziej budzie ličycca chvorymi tolki na padstavie bijamarkieraŭ, niahledziačy na adsutnaść kliničnych prajaŭ.
Pakul miedycynskaja supolnaść nie dasiahnie kansensusu, śpiecyjalisty rajać pacyjentam ustrymlivacca ad nieabaviazkovych testaŭ. Asabliva heta aktualna na fonie źjaŭleńnia lohkadastupnych analizaŭ kryvi, jakija mohuć vyklikać chvalu pamyłkovych dyjahnazaŭ i nieapraŭdanaj tryvohi ŭ hramadstvie.
Kamientary