Fota Nadziei Bužan
Spravicca ź vialikaj kolkaściu infarmacyi pra nieviadomuju raniej dla nas chvarobu — karanavirus — psichałahična składana. Dy i viasna raduje ciapłom i soncam pakul dosyć skupa. Zmučany za zimu niedachopam vitaminaŭ i soniečnaha śviatła, arhanizm hatovy dać zboj. Jak nie ŭpasci ad usiaho hetaha ŭ depresiju i što ŭjaŭlaje saboj hetaje niebiaśpiečnaje zachvorvańnie, raskazaŭ «Źviaździe» ŭrač-psichijatr-narkołah minskaha haradskoha kliničnaha psichijatryčnaha dyspansera Ihar Sarokin.
— Ihar Hieorhijevič, što niebiaśpiečnaha ŭ depresiŭnym nastroi, jaki ŭsie my čas ad času adčuvajem?
— Sapraŭdy, pryhniečanym, markotnym raz-poraz adčuvaje siabie kožny. Ale kožny piaty z tych, chto siońnia markocicca, pakutuje pry hetym da takoj stupieni, što maje patrebu ŭ lačenni pad nahladam doktara, i nad hetym varta zadumacca. Kali na rasstrojstva nie źviartać uvahu, jak robić šmat chto z tych, chto čytaje hetyja radki, markota moža pahłyblacca: pastupova źjaŭlajucca tuha, dumki ab ułasnaj nikčemnasci, marnasci isnavańnia. Stračvajecca cikavaść da ŭsiaho, što raniej składała značnuju častku vašaha žyćcia: siam'i, raboty, siabroŭ, chobi. Žyćcio zdajecca biazradasnym i bačycca tolki ŭ šera-čornym kolery. Ciažka vykonvać navat nieskładanuju, zvykłuju pracu. Z časam źjaŭlajucca bolš ci mienš značnyja fizičnyja simptomy: kałačeńnie serca, pavyšeńnie ci znižeńnie arteryjalnaha cisku, adsutnaść ci pavieličeńnie apietytu, strata ci pavieličeńnie masy cieła, suchaść u rocie, adsutnaść śloz ci ślazlivaść. Časam fizičnyja simptomy vychodziać na piaredni płan i niepakojać čałavieka ŭ pieršuju čarhu. I jon moža tydniami chadzić pa kabinietach palikliniki, ale ŭsio biessensoŭna, pakul chvory nie trapić da psichaterapieŭta ci psichijatra.
— U jakich vypadkach nie treba čakać, što nastroj sam pa sabie palepšycca, i varta źviartacca pa miedycynskuju dapamohu?
— Kali ŭ vas ci vašaha blizkaha ciaham dvuch tydniaŭ i bolej nazirajucca znižany nastroj, strata zadavalnieńnia ad žyćcia, adasableńnie ad siabroŭ i siam'i, znižeńnie zdolnasci da vykanańnia zvykłaj raboty i niežadańnie čymści zajmacca, u tym liku sačyć za svaim źniešnim vyhladam, a taksama słabaść, ciažkasci ŭ kancentracyi ŭvahi, znižeńnie zdolnasci da myśleńnia, biasconnica albo sanlivaść, adčuvańnie ŭłasnaj viny ci nikčemnasci, pieryjadyčnaje ŭzniknieńnie dumak ab śmierci ci samahubstvie — varta nieadkładna źviarnucca da psichaterapeŭta ci psichijatra.
Markota maje bijałahičnuju pryčynu, jak i šmat jakija inšyja zachvorvanni. U hetym sensie psichičnyja parušenni ničym nie adroznivajucca ad sardečna-sasudzistych, hastraenterałahičnych ci ankałahičnych.
— A ŭ čym pryčyna depresiŭnaha nastroju?
— Viadoma, što markota abumoŭlena nizkim utrymańniem sierataninu — rečyva, z dapamohaj jakoha niejrony hałaŭnoha mozha ŭzajemadziejničajuć pamiž saboj. Pakul niajasna, pa jakoj pryčynie znižajecca ŭzrovień hetaha rečyva. Časam heta zdarajecca pry niekatorych chvarobach, a taksama ŭ vyniku praciahłaha stresu, praźmiernaj tryvohi, strachu, jakija supravadžajuć nas doŭhi čas. Jak i lubaja inšaja chvaroba, markotny stan, depresija mohuć być ciažkija. U zaležnasci ad ciažkasci psichičnych parušeńniaŭ psichijatr vybiraje miedykamient (antydepresant), z dapamohaj jakoha možna pavysić uzrovień sierataninu ŭ peŭnych strukturach hałaŭnoha mozha, a značyć, palepšyć nastroj, viarnuć stračanyja radaść žyćcia, fizičnuju i psichičnuju aktyŭnaść, pracazdolnaść, aptymizm, narmalny apietyt, son, palepšyć fizičnaje samaadčuvańnie.
— A kali prymać antydepresant strašnavata? Naprykład, jość mierkavańnie, što jany vyklikajuć pryvykańnie…
— Treba pamiatać, što adnačasova z vami ŭ hety samy momant prachodziać takoje ž lačeńnie miljony ludziej va ŭsim śviecie i adčuvajuć ad jaho palohku. Antydepresanty nie vyklikajuć pryvykańnia i zaležnasci. Luby miedykamient, aproč lačebnaha efiektu, maje i pabočnyja. Pra ich vam moža paviedamić vaš doktar ci vy sami pračytajecie ŭ instrukcyi. Zvyčajna niepažadanyja efiekty prajaŭlajucca ŭ lohkaj formie i nieŭzabavie znikajuć. Kali ž pabočnyja efiekty značnyja, varta źviarnucca da ŭrača, jon moža źmianić preparat.
Varta pamiatać, što vychad z chvaravitaha stanu adbyvajecca nie adrazu. Zvyčajna patrabujecca ad 7 da 14 dzion, kab pacyjent zaŭvažyŭ pieršyja źmieny da lepšaha. Poŭny vychad adbyvajecca ŭ niekalki etapaŭ, i praciahłaść kožnaha z ich abumoŭlena faktarami, jakija ŭpłyvali na ŭzniknieńnie depresiŭnych parušeńniaŭ.
— Što možacie paraić tym, chto pakul nie znajšoŭ u sabie prykmiet depresii, ale chacieŭ by, kab markotny stan da jaho bolej nie viartaŭsia?
— Pastarajciesia strukturavać svoj čas, prytrymlivacca režymu dnia, inšymi słovami, važna, kab kožnaja chvilina vašaha žyćcia była źmiastoŭnaja. Nieabchodna, kab vy viedali, što čakaje vas kožnuju nastupnuju hadzinu, kali vy skončycie zajmacca tym, što robicie ciapier. Naohuł, najlepšym srodkam ad depresii źjaŭlajecca praca. Kali ŭ viaskovych babul spytać, ci była ŭ ich depresija, jany adkažuć, što im nie było času markocicca. Važna kłascisia spać i ŭstavać z łožka ŭ adzin i toj ža čas štodzień. Nie dazvalajcie sabie valacca ŭ łožku navat u vychadnyja. Starajciesia spać 7-8 hadzin u sutki.
Čas ad času dazvalajcie sabie maleńkija radasci ŭ vyhladzie nabyćcia mahčyma tannaj, ale ž subjektyŭna žadanaj rečy — šalika, chustki, kremu, naviedvajcie vystaŭki ci śpiektakli.
— Kali ž niepryjemnasci nie vychodziać z hałavy?
— Nie varta zasiarodžvać uvahu na niehatyŭnych rečach. Vučyciesia bačyć pazityŭnaje navat tam, dzie napačatku ničoha dobraha nie vidać. U kožnaha z nas u žycci byli momanty, kali my adčuvali sapraŭdnaje zadavalnieńnie. Čaściej zhadvajcie pra ich, štoranicy heta rabić asabliva karysna, bo ŭ taki momant my zadajom sabie nastroj na ŭvieś dzień.
Cudoŭna dapamahajuć zamacavańniu dobraha nastroju efirnyja alei ružy, čajnaha dreva, vanili, hierani, ramonka, miaty. Možna kapnuć dźvie-try kropli na papierku i prymacavać jaje nad śviacilnikam. Hetaha budzie dastatkova dla aramatyzacyi pakoja ŭ viečerni čas, kali zapalena śviatło.
Varta pamiatać i ab vykarystanni jarkaha śviatła dziela palapšeńnia ŭłasnaha nastroju — heta, darečy, jašče adna padstava nie dazvalać sabie valacca ŭ łožku paśla taho, jak pračnulisia ranicaj. Raniej depresiju navat lačyli z dapamohaj jarkaha śviatła. Jano ŭ spałučenni sa štodzionnaj fizičnaj i psichičnaj aktyŭnaściu dapamoža zachavać dobry nastroj.
Kamientary