Kali Biełaruś nia stanie častkaj Eŭropy, to jana nia zmoža zastavacca Biełaruśsiu

Svaim pohladam na asablivaści palityčnaj sytuacyi ŭ Biełarusi, perspektyvy režymu Łukašenki j apazycyjnych sił, a taksama na los krainy ŭ cełym z «Vovriemia.info» padzialiŭsia biełaruski palitolah Siarhiej Nikaluk.

Spadar Nikaluk, nadzvyčajny i paŭnamocny pasoł Francyi ŭ Biełarusi Mirej Miuso na presavaj kanferencyi ŭ Miensku zajaviła: «My spadziajemsia, što 2008 hod budzie hodam, jaki pryniasie nadziei na raźvićcio demakratyčnaj Biełarusi». Vy taksama aptymistyčna nastrojeny što da raźvićcia demakratyi ŭ Biełarusi ŭ 2008 hodzie?

Miarkuju, što 2008 hod stanie ŭ pieršuju čarhu hodam dalejšaha asłableńnia kantrolu za ekanomikaj z boku dziaržavy, vyklikanaha skaračeńniem rasiejskich datacyj. Tamu nia vyklučanaja vierahodnaść taho, što dziaržava pasprabuje «adyhracca» na palityčnym poli. Čarhovyja parlamenckija vybary, pryznačanyja na vierasień, najchutčej, projduć pavodle tradycyjnaha scenaru, i nivodny z kandydataŭ ad apazycyi ŭ parlament nia trapić.

Adzin ź biełaruskich ekspertaŭ niadaŭna skazaŭ, što dla praviadzieńnia česnych vybaraŭ u Biełarusi nieabchodna źmianić nia stolki zakanadaŭstva, kolki staŭleńnie da jaho. Jak Vy dumajecie, usio nasamreč zvodzicca da adnaho tolki zakanadaŭstva?

U Biełarusi ŭ poŭnym abjomie sfarmavaŭsia režym imitacyjnaj demakratyi.

U Biełarusi ŭ poŭnym abjomie sfarmavaŭsia režym imitacyjnaj demakratyi. Adnosiny miž dziaržavaj i hramadztvam jak, zrešty, i ŭsiaredzinie dziaržavy i ŭsiaredzinie hramadztva vybudoŭvajucca z aporaj na niefarmalnyja praviły. Tamu ja całkam padzialaju mierkavańnie «adnaho ź biełaruskich ekspertaŭ».

Prezydent Biełarusi Alaksandar Łukašenka vyzvaliŭ ad pasady hieneralnaha prakurora Piatra Mikłaševiča. Ciapier užo były hienprakuror pryznačany sudździom i staršyniom Kanstytucyjnaha sudu Biełarusi. Novym hieneralnym prakuroram Biełarusi ŭ adpaviednaści z ukazam Alaksandra Łukašenki staŭ Ryhor Vasilevič, jaki da 11 studzienia 2008 hodu zajmaŭ pasadu staršyni Kanstytucyjnaha sudu. Što, z Vašaha punktu hledžańnia, moža značyć takaja kadravaja rakiroŭka? Čaho choča damahčysia Łukašenka hetym kartavańniem kałody svaich paplečnikaŭ?

«Pierabor ludzišak» (terminalohija Ivana Žachlivaha) — asnoŭnaja funkcyja persanalisckaj ułady. Ani stratehičnych, ani taktyčnych nastupstvaŭ praviedzienaja Łukašenkam kadravaja rakiroŭka dla dziaržavy i hramadztva mieć nia budzie. Abumoŭleny zakonam termin znachodžańnia Vasileviča na poście staršyni Kanstytucyjnaha sudu skončyŭsia. Jaho pieramiaścili. Va ŭmovach karotkaj kadravaj łavy pryniataje Łukašenkam rašeńnie vyhladaje dastatkova lahičnym.

Prychilnikaŭ u režymu nia tak užo i bahata, u asnoŭnym jany stałaha vieku. Ale čamu ŭvieś čas Łukašenku ŭdajecca nakidać svaju volu biełaruskamu narodu?

Adkul vynikaje, što «prychilnikaŭ u režymu nia tak užo i bahata»? Stvoranaja ŭ Biełarusi ekanamičnaja madel dastatkova paśpiachova daje rady zadačam kancentracyi resursaŭ i ich nastupnaha raźmierkavańnia, a dola «raźmierkavalnaha» socyjumu ŭ Biełarusi nijak nia mieniej za 70%. Siońnia mahčymaść kancentravać resursy źmienšyłasia, i elektaralny rejtynh Łukašenki pačaŭ źnižacca. Ale palityčnym aptymistam nieabchodna pamiatać nastupnaje:

Ale, mahčyma, jašče i tamu, što ŭ Biełarusi jašče niama krytyčnaj masy ludziej, zdolnych vyrazna adroźnivać svaje asabistyja intaresy ad intaresaŭ hramadztva?

U Biełarusi adstunaja krytyčnaja masa ludziej, zdolnych da samaarhanizacyi. «Śviadomyja» praciŭniki ŭłady, a dola takich — u miežach 25‑30%, kali j abjadnanyja, to jak telehledačy. U mabilizacyjnych palityčnych kampanijach (referendumach, prezydenckich i parlamenckich vybarach) udzielničaje 2‑3% nasielnictva. Aktyŭnaść astatnich — čysta elektaralnaja: zapoŭniŭ biuleteń, apuściŭ jaho ŭ skryniu j svabodny da nastupnych vybaraŭ.

Spadar Nikaluk, vy niejak skazali, što ŭ vypadku źmieny ŭłady ŭ Biełarusi isnuje vialikaja vierahodnaść prasoŭvańnia ŭ krainie eŭrapiejskich kaštoŭnaściaŭ. «Chacia eŭrapiejskich prychilnikaŭ u Biełarusi mieniej, ale heta tyja ludzi, jakija vałodajuć bolšymi ŭ paraŭnańni ź inšymi hrupami nasielnictva kulturnymi j intelektualnymi resursami». Ci nie mahli b Vy bolš padrabiazna raskazać, na čym hruntujecca Vašaja ŭpeŭnienaść u hetym?

Na apošnich parlamenckich vybarach u Rasiei demakratyčnyja partyi nabrali krychu bolš za 2%. U Biełarusi takoje niemahčyma ŭ pryncypie.

Ja ŭžo pryvodziŭ klučavyja dla biełaruskaha hramadztva suadnosiny —7/3. Jany atrymanyja na padstavie šmathadovych daśledavańniaŭ niezalełžnych sacyjolahaŭ (NISEPI, Labaratoryja «NOVAK»). Paraŭnajcie: na apošnich parlamenckich vybarach u Rasiei demakratyčnyja partyi nabrali krychu bolš za 2%. U Biełarusi takoje niemahčyma ŭ pryncypie. Na prezydenckich vybarach 2006 hodu, paśla trochhadovaha rostu realnych dachodaŭ nasielnictva, jakoje vymiarałasia dvuchznačnymi ličbami, demakratyčnyja kandydaty atrymlivajuć 26% hałasoŭ. Zhodna z sacyjalahičnymi daśledavańniami — heta hałasy pieravažna maładych, adukavanych vybarščykaŭ, jakija žyvuć u vialikich haradach, heta značyć tych, jakija vałodajuć asabovymi resursami. Z uvahi na svaje sacyjalna‑demahrafičnyja charaktarystyki jany nia majuć patreby ŭ apiekavańni aŭtarytarnaj dziaržavy. Na žal, z hadami adbyvajecca «usuška» j «utruska» ich resursaŭ, tamu suadnosiny 7/3 ustojlivyja ŭ časie.

Z ulikam resursnych mahčymaściaŭ rasiejcaŭ, miaža biełaruskaj nacyjanalnaj identyčnaści, jakaja vybudoŭvajecca biurakratyjaj, stanovicca raspłyvistaj, i miljony biełarusaŭ užo siońnia hatovyja jaje pierastupić. Ci mahčyma hetaha paźbiehnuć?

U ramkach aŭtarytarnaje dziaržavy — nie. Dy i ŭ ramkach dziaržavy demakratyčnaj zrabić heta budzie nia prosta. Dastatkova zirnuć na prablemy, ź jakimi sutyknulisia Bałtyjskija respubliki paśla svajho ŭstupleńnia ŭ EZ. Sučasnyja miežy prazrystyja, pierš za ŭsio, dla ludziej z asabovymi resursami. Preces hety ŭ Biełarusi moža stać niezvarotnym. Zhadajma Kubu, dzie kožny achvotny ŭ stanie znajści prydatnuju došku j pakinuć «Vostraŭ Svabody». Dziakujučy takoj sacyjalnaj mabilnaści režym Kastra isnuje pad nosam u Ameryki ŭžo bolš za 40 hadoŭ.

Zhadajma Kubu, dzie kožny achvotny ŭ stanie znajści prydatnuju došku j pakinuć «Vostraŭ Svabody». Dziakujučy takoj sacyjalnaj mabilnaści režym Kastra isnuje pad nosam u Ameryki ŭžo bolš za 40 hadoŭ.

U adnym z svaich artykułaŭ Vy pišacie, što, kali biełaruskamoŭnyja piśmieńniki śćviardžajuć, što mova — heta «naša ŭsio», to z punktu hledžańnia ich karparataŭnych kaštoŭnaściaŭ takija zajavy zrazumiełyja. Ale nacyjanalnaja kultura — tolki adzin z kubikaŭ, nieabchodnych dla budaŭnictva sučasnaj nacyi. Rolu movy nia varta pierabolšvać. A što tady hałoŭnaje, z Vašaha hledžańnia?

Kali ja čuju vykazvańni pra «naša ŭsio», to aŭtamatyčna ŭzhadvaju Turkmeniju. Tam z movaj, nakolki ja infarmavany, prablemaŭ niama. I što? Sučasnyja nacyi — heta hramadzianskija nacyi. A voś z farmavańniem krytyčnaj masy hramadzian u Biełarusi — vialikija prablemy. Siońnia ž uzrovień padtrymki Łukašenki siarod tych, chto razmaŭlaje ŭ pobycie na biełaruskaj movie, vyšej, čym siarod rasiejskamoŭnych. Palityčnaje pole ŭ Biełarusi razarvanaje nie pa moŭnaj prykmiecie, a pa resursnaj. Na biełaruskaj movie ŭ respublicy razmaŭlajuć najpierš stałyja ludzi, jakija žyvuć u sielskaj miascovaści. Jany ž i składajuć asnovu elektaratu Łukašenki.

Łukašenka viadzie baraćbu ź biełaruskaj nacyjanalnaj idejaj i jejnymi nośbitami. A jašče bolš jon baicca luboha niezaležnaha ad dziaržavy hramadzkaha abjadnańnia ci inicyjatyvy. Ci mahčyma ŭ takich umovach supraćstajać uładzie, jakaja ŭsimi siłami namahajecca vykaranić u Biełarusi ŭsio nacyjanalnaje?

Palityka jak supraćstajańnie ŭłady j apazcyi — heta zachodniaja schiema. Na našych uschodniesłavianskich prastorach palityčnaje pole abmiažoŭvajecca ramkami ŭładnaj vertykali, što nie vyklučaje buntaŭ, «biaźlitasnych i biessensoŭnych». U sučasnaj Biełarusi vysokaja vierahodnaść taho, što palityčnaje «paciapleńnie» pačniecca źvierchu. Ale hetamu musić papiaredničać hłyboki ekanamičny kryzys, kali ŭłada stracić zdolnaść kancentravać resursy. Dastatkova ŭzhadać prykład z raspadam SSSR paśla padzieńnia suśvietnych cen na naftu ŭ 6,2 razy ŭ 1985 hodzie.

Ale navat u vypadku paŭtareńnia varyjantu namenklaturnaj pierabudovy ŭ asobna ŭziataj byłoj savieckaj respublicy novym lideram daviadziecca ličycca z strukturaj biełaruskaha hramadztva, što pryviadzie da rezkaha rostu «kursu akcyj» apazycyjnych partyj.

Namahańniami aŭtarytarnaha režymu apazycyja zahnanaja ŭ palityčnaje hieta, abkružanaje vysokim płotam. Ułady vykinuli ŭsich apanentaŭ z palityčnaj systemy (parlamentu, miascovych savietaŭ), pierakryli mahčymaści ich kamunikacyj z nasielnictvam. Lubyja sproby apazycyi vyjści z hieta žorstka spyniajucca ŭładami. Ci možna jakimści čynam razarvać hetaje zahannaje koła?

U kožnaha, chto choča atrymlivać alternatyŭnuju infarmacyju, takaja mahčymaść u Biełarusi siońnia jość. Inšaja sprava, što dla hetaha treba prykłaści peŭnyja vysiłki. U krainie isnuje palityčnaje hieta, ale infarmacyjnaha hieta niama. Indeks davieru apazycyjnych ŚMI ŭ traŭni 2007 hodu pieravysiŭ indeks davieru ŚMI dziaržaŭnych, i roźnica praciahvaje pavialičvacca. Ale va ŭmovach raskołataha hramadztva apazycyja nia moža ŭpłyvać na aŭtarytarnuju častku biełaruskaha elektaratu. Kolkaść i jakaść infarmacyjnych resursaŭ asablivaj roli tut nia majuć. Užo jaki hod sacyjolaham nie ŭdajecca vyjavić upłyŭ praprezydenckich ŚMI na demakratyčnuju častku hramadztva. I heta pry amal poŭnaj manapolii na telebačańnie!

Za šmat hadoŭ adstunaści ŭ realnaj palitycy apazycyjnyja lidery razvučylisia pa‑sapraŭdnamu zmahacca za ŭładu Kali sparcmena šmat hadoŭ nie dapuskajuć da spabornictvaŭ, jahonaja spartovaja forma stračvajecca. Ci nia hetak atrymlivajecca siońnia z apazycyjnymi liderami?

Uładu nidzie j nikoli nie zavajoŭvajuć — uładu stračvajuć.

Uładu nidzie j nikoli nie zavajoŭvajuć — uładu stračvajuć. Palityčnaja karjera moža pačynacca ź pieramohi (Saakašvili), a moža i z šmathadovych parazaŭ (Havał). Heta druhasna. U Łukašenki jość cudoŭnaje vykzavańnie pra toje, što ŭ 1994 hodzie ŭłada ŭ Biełarusi «valałasia ŭ hrazi» i jon jaje «padniaŭ». Usim nam znajomaha Ŭładzimiera Iljiča nie dapuskali da spabornictvaŭ amal 20 hadoŭ, ale ŭ patrebny momant jahonaja spartovaja forma akazałasia vyšejšaj, čym u kankurentaŭ, i jon «padniaŭ uładu» z «hrazi» 17‑ha hodu.

Ci dastatkova prainfarmavanaje biełaruskaje hramadztva pra represii ŭ Biełarusi?

Pra heta ja ŭžo kazaŭ. Tut usio jak va ŭspaminach byłoha ministra pramysłovaści fašysckaj Niamieččyny Špejera: «stupień svajho niaviedańnia, u rešcie rešt, vyznačaŭ ja sam». Prychilniki ŭłady ličać, što jany žyvuć u demakratyčnaj dziaržavie, a tamu nie razumiejuć, pra jakija, ułasna kažučy, represii viadziecca.

Jakoj, na Vaš połhlad, musić być pazycyja biełaruskich intelektuałaŭ va ŭmovach aŭtarytarnaha kiravańnia Łukašenki?

U hramadzkaj dumcy niama ničoha, aproč taho, što prysutničaje ŭ dyskursie elit. U biełaruskich intelektuałaŭ jość svoj sehment hramadztva. Popyt jość, a voś ź jakasnaj prapanovaj — prablemy. Pracy ŭ hetym kirunku — niepačaty kraj.

Jakoj vam bačycca budučynia Biełarusi?

Vybar nievialiki. Kali Biełaruś nia stanie častkaj Eŭropy, to jana nia zmoža zastavacca Biełaruśsiu.

Padrychtavaŭ Viktar Kaspruk, Vovriemia.info

Siarhiej Nikaluk naradziŭsia ŭ 1952 h. u Kastramie, Rasieja. Palityčny analityk, siabra hrupy prafesara A. Manajeva. Ad 1974 h. paśla zakančeńnia chimičnaha fakultetu BDU pracavaŭ u elektronnaj pramysłovaści. Na pačatku 90-ch pierajšoŭ u niedziaržaŭnyja ŚMI. Byŭ dyrektaram hazet «Svaboda», «BDH» i «Imia». U ciapierašni momant viadzie rubryku «Azbuka palitalohii» ŭ hazecie «Narodnaja Vola». Pastajanna publikuje analityčnyja materyjały na sajcie «Našie mnienije».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0