24 červienia na Rynkavaj płoščy nasuprać Uvaskrasienskaj carkvy byŭ ustalavany pomnik kniaziu Viciebskamu (1320 – 1345 hady), Vialikamu kniaziu Litoŭskamu (1345 – 1377 hady) Alhierdu.
Konny pomnik kniaziu stvorany minskim skulptaram Siarhiejem Bandarenkam i adlity na połackim pradpryjemstvie «Technalit». U Viciebsk jaho pryvieźli 24 červienia kala 9:00, paśla čaho pačaŭsia praces mantažu, što ciahnuŭsia amal da 21:00.
Pusty pastamient, jaki viciebskija čynoŭniki saramliva nazyvali «Pomnikam viciebskim zamkam», daviałosia pašyryć pad novuju skulpturu — dla hetaha napieradzie ŭstalavali dadatkovy hranitny błok.
Kniaź Alhierd u Viciebsk pryjechaŭ asobna ad svajho kania: dźvie častki skulptury vieźli ŭ roznych mašynach. Na miescy ŭstaloŭki ich spačatku vyhruzili, a potym kniazia ŭssadzili viercham i zamacavali. Asobnymi častkami byli taksama mieč i lejcy — ich prymacoŭvali apošnimi.
Najbolš raściahnutaj akazałasia pracedura padrychtoŭki pastamienta. Spačatku na jaho ŭźniali mietaličnuju ramu, jakaja budzie padtrymlivać pomnik pad čas bietaniravańnia. Potym kranam uźniali skulpturu i pačali navarvać da kapytoŭ kania toŭstyja mietaličnyja stryžni — unutry skulptury znachodzicca siłavy karkas, da jakoha i dałučany toŭstyja stalovyja pruty, jakija prachodziać praz try nahi. Hetyja stryžni apuścili ŭ nišy pastamienta, jakija zalili bietonam.
Siarhiej Sierabro, Narodnyja naviny Viciebska
Pra historyju stvareńnia i simvoliku vobrazu raskazvaje skulptar Siarhiej Bandarenka.
«Naša Niva»: Historyja z hetym pomnikam doŭhaja. Jašče hod tamu źjaŭlałasia infarmacyja, što ŭ Viciebsku budzie ŭstalavany pomnik Alhierdu aŭtarstva skulptara Valeryja Mahučaha. Paśla toj prajekt zaviarnuli. Vy, nakolki razumieju, dapracoŭvali pomnik, pieršy varyjant jakoha nie byŭ zaćvierdžany?
Siarhiej Bandarenka: Nie, ja rabiŭ pomnik ad pačatku, pa ŭłasnym eskizie. Choć takoha ŭžo pryncypovaha tam niama adroźnieńnia ad pieršaha varyjanta.
«NN»: Kali paraŭnać «raniejšaha» i «ciapierašniaha» Alhierda, vaš vyhladaje bolš dynamičnym: koń u ruchu, žest ruki napierad…
SB: Tak, koń idzie aluram, heta takaja dadanaja ryś.
«NN»: Na čym vy hruntavalisia, stvarajučy vobraz?
SB: Na žal, ikanahrafičnaha materyjału tych časoŭ niama. Jość hraviury XVII stahodździa.
«NN»: Majecie na ŭvazie Hvańjini?
SB: Tak. Tam Alhierd — u italjanskich daśpiechach XVI stahodździa. Ja adšturchoŭvaŭsia ad Hvańjini, ale ŭ kančatkovym vyniku hruntavaŭsia na svaich ujaŭleńniach pra toje, jakim kniaź moh by być. I liču, što ŭrešcie vobraz skłaŭsia.
«NN»: A čamu abrali taki siužet — palavańnie z sokałam?
SB: Jakoje ž heta palavańnie? Chto jeździć palavać u bajavych daśpiechach? Tut inšaja simvolika: sokał — znak kniažaj ułady. Dynamika žesta adlustroŭvaje taki dziaržaŭnicki pasył. Z žestam, darečy, byli prablemy: spačatku jon byŭ krychu inšy, ale kamuści nie spadabałasia, pabačyli asacyjacyi jakijaści… Tamu ja žest źmiakčyŭ, ruku padviarnuŭ trochi. I ŭvohule, tak mała było času — ja zrabiŭ by pomnik našmat lepšy.
«NN»: U internecie vaš pomnik krytykujuć za nieadpaviednaść histaryčnym realijam: kniaź biez hałaŭnoha ŭbora — maŭlaŭ, nie chadzili tak kniazi.
SB: Isnuje mnostva pomnikaŭ kniaziam u šlemach. Ja chacieŭ nadać vobrazu novaje hučańnie: pakazać pramiežkavy stan, pakazać, što kniaź jedzie nie na vajnu.
«NN»: Jašče ŭ internecie pišuć, što hety pomnik nahadvaje skulpturu Usiasłava Čaradzieja, jaki staić u Połacku.
SB: Usiasłava rabiŭ nie ja, choć padčas konkursu prajekt nabraŭ 60% hałasoŭ. Ale były połacki mer Tačyła byŭ suprać taho, kab pomnik rabiŭ ja.
«NN»: Dzie adlivali pomnik Alhierdu?
SB: Na połackim zavodzie «Technalit». Heta pieršaja takaja bujnaja praca dla ich. I im mocna pašancavała, što ich skulptar — jašče i liciejščyk (śmiajecca). Ja ažyćciaŭlaŭ aŭtarskaje kiraŭnictva adliŭkaj, bo niedachop dośviedu adčuvajecca nastolki, što spačatku ja navat byŭ u nieŭrazumieńni. Ale jany vielmi adkazna pastavilisia, staralisia.
«NN»: Kolki skulptura budzie važyć?
SB: Try — try z pałovaj tony niedzie. Zaležyć ad taŭščyni ścienki. Čym tančejšaja — tym lepš, tym dakładniej možna prapracavać detali. Ja ž, možna skazać, rodapačynalnik dakładnaha lićcia ŭ Biełarusi. Voś kala minskaha cyrka maje fihury — himnastka na kani i kłoŭny. Ruki kłoŭnaŭ prapracavanyja ŭ technicy dakładnaha lićcia.
«NN»: A što vy jašče rabili dla Minska?
SB: Kampazicyju «Tryumf» kala Minsk-Areny i aleju alimpijskich pamiatnych znakaŭ.
«NN»: A jakoj vyšyni budzie pomnik Alhierdu?
SB: Dajcie ŭzhadać… Sama skulptura — 3,6 mietra, i pastamient — 2,8 mietra.
«NN»: Z dvuchpaviarchovy dom. Choć heta i nie pieršy — paśla Usiasłava Połackaha, — ale, biezumoŭna, najbolšy konny pomnik u krainie.
SB: Jaho možna było jašče bolšym rabić — tam takaja adkrytaja prastora. Kab jamu jašče mietr vyšyni dadać, jon idealna b u jaje sieŭ. Ale tut była prablema: davodziłasia stavić pomnik na ŭžo hatovy pastamient. Dyj pastamient pryjšłosia padaŭžać: u papiarednim varyjancie pomnika fihura była bolš kampaktnaja.
«NN»: Kolki kaštuje stvareńnie takoha pomnika?
SB: Ja nie viedaju, kolki kaštuje ŭvieś cykł pracaŭ, adzinaje mahu skazać — razoŭ u 10 mienš, čym u Rasii.
«NN»: Čamu takaja roźnica?
SB: Bo ŭ nas praca skulptara kaštuje ŭ razy mieniej. Ale pra kankretnyja sumy ja nie chacieŭ by havaryć, davajcie znojdziem dla našaj razmovy bolš cikavyja, tvorčyja temy.
«NN»: Kolki času vy pracavali z pomnikam?
SB: Ahułam miesiacaŭ siem. Heta rekordnyja terminy dla takoha prajekta. Ja byŭ vyklikany jak «antykryzisny skulptar», možna skazać, davodziłasia pracavać pa 18 hadzin u sutki. My byli abmiežavanyja dataj adkryćcia, pryviazanaj da Dnia horada. Na žal, u nas časta tak byvaje.
«NN»: Ci praŭda, što ŭsie pomniki histaryčnym asobam zaćviardžaje asabista kiraŭnik dziaržavy?
SB: Tak, pavodle zakanadaŭstva, heta robić prezident. I, nakolki mnie viadoma, Łukašenka moj prajekt uchvaliŭ. Heta norma isnuje jašče z savieckich časoŭ: raniej Saviet ministraŭ zaćviardžaŭ takoha ŭzroŭniu pomniki.
«NN»: Nastupny konny pomnik, jaki moža paŭstać u Biełarusi, — heta Mindoŭh u Navahradku.
SB: Tak, konkurs na jaho stvareńnie jašče paśpieŭ pravieści Pavieł Łatuška — u apošnija dni svajho znachodžańnia na pasadzie ministra kultury. Konkurs vyjhrali razam ja i Pavieł Łuk.
«NN»: Kali Mindoŭha daviadziecca rabić vam — jakaja simvolika budzie ŭ jaho vobrazie?
SB: Ja chacieŭ by vyjavić Mindoŭha na ŭzdyblenym kani. Na hałavie ŭ jaho budzie karona, u ruce — šałom. Praz heta ja chaču pakazać supiarečlivaść jaho asoby, jaho kidańni — nibyta ŭ jaho dźvie hałavy.
«NN»: Byŭ taki ci to aniekdot, ci to praŭda pra pomnik Leninu ź dźviuma kiepkami.
SB: Heta praŭda. Nakolki ja viedaju, pomnik nie źmiaščaŭsia ŭ majsterni skulptara, rabiŭsia dźviuma častkami asobna, voś skulptar i pamyliŭsia.
«NN»: A vam jašče daviałosia rabić Leninaŭ dla haradoŭ i miastečak?
SB: Kaniečnie, ja zaśpieŭ toj čas. Ja navat vyjhraŭ konkurs na pomnik Leninu ŭ Karmie, ale paśla zdaryŭsia Čarnobyl, horad pajšoŭ na adsialeńnie… Lenina mastaki nazyvali «karmilec», bo, padchałturyŭšy na stvareńni jaho vobrazu, možna było zarabić i zajmacca sapraŭdnym mastactvam. Inšaja sprava, što mnohija tak i nie navučylisia ničoha rabić, aproč Lenina. I jany, kali ruchnuŭ SSSR, zastalisia ni z čym.
Hutaryŭ Siarhiej Mikulevič
«My dajom Štatam toje, što jany chočuć». Rasijski kanał apublikavaŭ videa, jakoje nazyvajuć zapisam Ryžankova schavanaj kamieraj u mašynie14
Kamientary