Слова wellness сустракаецца на шыльдах спа-цэнтраў, у назвах фітнэс-праграм, у артыкулах пра здаровы лад жыцця. Гэта не проста «здароўе» і не проста «камфорт» ці «дабрабыт», а нешта паміж імі — стан, у якім цела, розум і лад жыцця знаходзяцца ў суладдзі. Таму адным словам у іншых мовах яго перадаць складана. Якое слова выберам для беларускай?
Ці можна знайсці беларускі эквівалент слову wellness, каб выказваць тую самую ідэю адным словам і не англіцызмам?
Украінская мова: велнес
Ва ўкраінскай мове сітуацыя падобная да беларускай. Замацавалася простая калька — велнес. Сустракаецца і сэнсавы пераклад: благополуччя, добробут, здоровий спосіб життя.
Літоўская мова: gera savijauta
Літоўцы вядомыя сваім імкненнем пазбягаць англіцызмаў. Бургер у Літве — «месайніс», ад «меса» (мяса), а фішбургер — «жувайніс», ад «жувіс» (рыба). Гэта нешта падобнае, калі б мы казалі «мясень» і «рыбень». Новыя словы ў Літве фіксуе і замацоўвае спецыяльны інстытут — аналаг нашага колішняга Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук. Літоўцы лічаць самабытнае развіццё ўласнай мовы важнай нацыянальнай задачай, зарукай нацыянальнага існавання.
Што да wellness, то найбольш дакладны афіцыйны літоўскі эквівалент — gera savijauta (літаральна: добрае самаадчуванне). Менавіта гэтым словазлучэннем перакладаюць wellness у кантэксце здароўя, спорту і ладу жыцця.
Для сферы паслуг і спа часцей ужываецца sveikatingumas (аздараўленне) — адсюль і назвы кшталту «sveikatingumo centras» (wellness-цэнтр).
А калі гаворка пра філасофскі кантэкст, то выкарыстоўваюцца словы gerovė ці gerbūvis (добраякаснасць, добрасць; дабрабыт). Сустракаецца і слова velnesas, але рэдка — пераважна як слэнг.
Польская мова: dobrostan
У польскай мове прыжылося і запазычанне wellness (вымаўляецца як «вэлнэс»). Выразы кшталту strefa wellness (велнес-зона) ці spa & wellness сустракаюцца літаральна паўсюль. Але ёсць і сэнсавы пераклад — dobrostan. Гэты польскі адпаведнік, які выкарыстоўваецца ў псіхалогіі, медыцыне і навуковых артыкулах для апісання стану гармоніі, здароўя і камфорту. Ужываюцца таксама zdrowy styl życia (здаровы лад жыцця) і pomyślność (дабрабыт).
Што выберам для беларускай мовы?
Слова велнес трывала ўвайшло ў маркетынг, спа-індустрыю і фітнес-сферу: велнес-цэнтр, велнес-індустрыя, велнес-архітэктура. Гэта зразумела кожнаму, хто ведае англійскую мову.
Маем таксама і дабрабыт — але гэтае слова традыцыйна азначала «заможнасць», «багацце», «камфорт», «утульнасць».
Да слова «дабрабыт» напрошваецца дадаць «фізічны і ментальны дабрабыт», каб яго не блыталі з матэрыяльным багаццем.
Ёсць «здаровы лад жыцця» — але гэта ў нас хутчэй пра спорт, фізічныя нагрузкі і некурэнне, незлоўжыванне алкаголем.
Ёсць «суладдзе», «лад», «гармонія», «утульнасць», «прытульнасць», «зацішнасць», але яны маюць іншыя значэнні.
Можа быць, «добрасць», «даброцце», «дабрызнасць»? «Душэўнасць», «жыццё з толкам»?
Можа вы ў сям'і ўжываеце трапнае слова? Ці чулі ад людзей, асабліва ад старых людзей, натуральных носьбітаў мовы? Ці бачылі прыдатныя і для беларускай мовы ідэі ў іншых мовах? Пішыце ў каментах, а таксама абмяркоўвайце між сабой.
Каментары