Ludmiła Rubleŭskaja. Chram abarončaha typu

Ludmiła Rubleŭskaja

Chram abarončaha typu

U biełaruskaha Chramu zaŭsiody namahalisia zabrać imia, jak i ŭ biełarusaŭ. Budynki pierachodzili ad adnoj kanfesii da druhoj, sa stanu schovišča ŭhnajeńniaŭ — u stan Boskaha domu… Tradycyjny biełaruski Chram — “abarončaha typu”. Carkva-krepaść — heta pra nas. Asabliva kali za murami — śvinarnik.

Chramam jość i čałaviek, bo ŭ im žyvie Boh… Ale ž u čałavieku žyvie i źvier. Chram i źviaryniec — spałučeńnie, jakoje nie abiacaje spakojnaha žyćcia.

U čałavieku hienetyčna zakładzienaja “praha Boha”. Nablizicca da Jaho, zrazumieć, što Jon ad ciabie choča, i vykanać heta… Samaje peŭnaje — zbudavać Chram. Pa darozie na Ivianiec mnie pakazali draŭlanuju cerkaŭku, zroblenuju adnym umielcam-viernikam. Padčas pracy toj zvaliŭsia z ryštavańniaŭ, pałamaŭsia... I ŭsio adno, jašče ŭ hipsie, budavaŭ dalej.

U carkvie na berlinskaj Kurfiurstendam la ŭvachodu — talerka ź vializnymi čyrvonymi jabłykami. Chto achviaruje na Chram paru marak, va ŭznaharodu moža ŭziać jabłyk. I, napeŭna, spažyvajučy jaho, adčuć pieramohu nad tym hrešnym płodam dy nablizicca da stračanaha Edemu.

Kaniec 80-ch. Jedu pa Maskvie na tralejbusie. Źleva — kłuby biełaha dymu, byccam adkryłasia piekła. Mieścičy tłumačać: heta basejn na miescy ŭzarvanaha Chramu Chrysta Zbaŭcy.

Adnakurśnica pa Litinstytucie, taŭsmataja čarniavaja maskvička, chvalicca, što płavaje ŭ tym basejnie štotydnia... Vada, kaža, hniłavataja.

Mnie šasnaccać. Śpiakotny červień. U nas praktyka pa malunku. My raźmiaścilisia na zialonym pahorku la Mienskaha katedralnaha saboru i robim akvarelnyja nakidy. Vada ŭ słoikach chutka mutnieje. Vykładčyk raić nam iści pa vadu… u carkvu. Samyja śmiełyja iduć i chutka viartajucca z poŭnymi słoikami i humarystyčnymi kamentarami nakont ubačanaha. Narešcie i my ź siabroŭkaj, uziaŭšysia za ruki, niaśmieła zachodzim u prachałodu. Nabirajem u prytvory vady sa zvyčajnaha łatunnaha kranu, ale sychodzić nie śpiašajemsia — cikava. Prychadžanaŭ mała — čałaviek dziesiać razam sa śviatarami. Ciśniemsia da marmurovaj kalony sa svaimi słoikami, u dekaltavanych sarafanach. Kryžykaŭ na nas niama. Čarniavaja ciotka z vusami, jakaja basam śpiavaje malitvu, zirkaje na nas usio pilniej i zamiest malitvy pačynaje apantana paŭtarać: “Hospadzie, pazbaŭ ad spakusy!” Ciotka paziraje na nas tak strašna, jana chistajecca, hołas jaje hrymić usio hučniej, i my vybiahajem z Chramu, jak handlary ad Chrystovaha bizuna.

Malunki, vykananyja na śviatoj vadzie, asiadajuć dzieści ŭ labaranckaj, kab paśla pasłužyć palitrami dla nastupnych navučencaŭ.

Chram pavinien być vyšejšy za inšyja budynki. Acalełyja ŭ savieckim Miensku Chramy ŭmuroŭvali ŭ betonnyja šerahi kvadratnych damoŭ, śsiakali kryžy i kupały, i pobač abaviazkova ŭzvodzili vyšejšaje, idealahična pravieranaje zbudavańnie.

U Rasiei kaliści isnavaŭ zakon “prazoraŭ” — kala Chramu naležała pakidać niezabudavanyja miescy, kab jaho možna było bačyć zdalok i z usich bakoŭ. A pieršyja chryścijanskija Chramy byli ŭ katakombach, hłyboka pad ziamloj. Tamsama chavali pamierłych śviataroŭ i prychadžanaŭ. Ale, moža być, adtul, ad ciomnych syrych piačoraŭ, było bližej da nieba, čym ad hihanckich razzałočanych kupałaŭ, zbudavanych na srodki vysokapastaŭlenych zładziejaŭ…

Praktyka pa malunku ŭ Vilni. Viečarami my błukali pa vuzkich brukavanych vułkach, zachodzili ŭ Chramy… Pravasłaŭnyja cerkvy byli zbolšaha zaniadbanyja, z pabitymi voknami, razmalavanyja ździeklivymi nadpisami. U adnym z takich Chramaŭ ja ŭpieršyniu pastaviła śviečku. I ŭpieršyniu pierachryściłasia, uschvalavana razumiejučy, što stała na bok pakryŭdžanych i źniavažanych.

U hety čas u vilenskim kaściole naša adnakurśnica Śvietka, najlepšaja siabroŭka technikumaŭskich murynaŭ, “źniała” maładoha pryhožaha litoŭca. Pryjšła da nas u pakoj pachvalicca… I niečakana vyśvietliła, što padčas ciopłaha raźvitańnia kavaler vyciahnuŭ z zadniaj kišeni jejnych nahavicaŭ-štroksaŭ (murynskaha padarunku) sorak rubloŭ.

Ślady Śvietki hublajucca ŭ Partuhalii, kudy jana, paśla karjery valutnaj prastytutki, patrapiła, akruciŭšy dzieści ŭ Rasiei supracoŭnika pasolstva krainy pirataŭ i rybakoŭ, dzie jość masiŭnyja Chramy vesthotaŭ i Chramy “manuelina” z maŭrytanskimi kamiennymi karunkami.

Da Chramu treba iści. I navat nie zaŭsiody pa ziamli. Chramy Novaj Hvinei, plecienyja z prutoŭ, budujucca prosta ŭ mory. Šlach da ich — pa vadzie.

Zazvyčaj usie darohi krainy sychodzilisia da jaje hałoŭnaha Chramu — i ŭ Rymskaj imperyi, i ŭ dziaržavie inkaŭ. Našy darohi sychodziacca da jakohaś administracyjnaha budynku. Jon najčaściej kvadratny i šery, jak achviarny kamień.

Z akna tralejbusa dobra vidać na bierazie Śvisłačy, dzie ŭ jaje ŭpadaje pałanianka Niamiha, bieły kamień na miescy staražytnaha Chramu. Darožki, zasypanyja bitaj cehłaj, paznačajuć kontur ścienaŭ. Padmurak — hłyboka ŭ ziamli… Heta — naš Chram i serca horadu, ale nichto nie źviartaje na jaho ŭvahi. A jon staić, tolki niabačny — bo Chram zrujnavać nielha. Možna zrujnavać jahonaje cieła ź ziamnoha prachu, a duchoŭnaja sutnaść Chramu — nieśmiarotnaja.

A pobač, u padziemnym pierachodzie metro, bieźlič kvietak i viankoŭ achviaram, što zahinuli na Trojcu. Ci zajšli ichnyja dušy ŭ niabačny nam Chram?