Ludmiła Rubleŭskaja. Knižnyja ludzi

Ludmiła Rubleŭskaja 

Knižnyja ludzi

Samym viadomym u historyi litaratury knižnym handlarom byŭ Hierman Hiese. Achviara “knižnaha kompleksu” i stvaralnik “Knižnaha čałavieka”, što isnuje tolki ŭ vyčytanym i tamu nia maje ŭłasnaha tvaru.

Pry kancy XX stahodździa rasiejski kanceptualny litaratar Alaksiej Ćviatkoŭ stvaryŭ “Zabyvalnika knih”, jaki rasčlaniaje vokładki i śvidruje litary da nervaŭ.

U kniharniu prychodziš zusim ź inšym pačućciom, čym u biblijateku. Chacia i tam, i tam prysutničaje azart palaŭničaha. Sapraŭdny Knižny čałaviek śviata vieryć, što dzieści na pylnych palicach, u samym dalokim kutku chavajecca taja samaja Kniha, jakuju jon šukaje ŭsio žyćcio…

Ale tryjumf biblijatečnaha čytača – heta časovy tryjumf zabojcy. Jon pavinien za adviedzieny biblijatečnymi praviłami termin dastać dušu knihi i nazaŭsiody pryŭłaščyć, vysmaktać sa spresavanych staronak, padobna vampiru, duchoŭnuju enerhiju i viarnuć nazad pustuju abałonku…

Jakaja dla nastupnaha spažyŭca znoŭ napoŭnicca kryvioj – mudraściu… Ci erzacam emocyjaŭ, jakija dazvolać čytaču aščadžać ułasnyja.

U kniharniu prychodzić nie čytač, a pakupnik. Biblijatečny čytač padobny da amatara flirtaŭ, pakupnik – prychilnik šlubu. Kniha, jakuju jon nabudzie, zastaniecca ź im… Ad knih nia tak lohka pazbavicca, navat ad nialubych – vykinuć škada, padaryć užyvanuju niajomka… Biblijatečny čytač moža ryzykavać i brać knihi naŭhad. Pakupnik vybiraje napeŭna. Toje, što patrebna.

Vitryny kniharniaŭ lepš, čym palicy biblijatek, adlustroŭvajuć mentalnaść nacyi. Parady haspadyńkam i historyja chałodnaj zbroi z šykoŭnymi ilustracyjami, upieramiežku abrady čornaj mahii i recepty pravasłaŭnaj kuchni…

Samyja cudoŭnyja kniharni – bukinistyčnyja. A ŭ ich ja najbolš lublu antykvarny adździeł. Časam udajecca znajści knihi, jakija doŭha nie kuplali, i pryznačanaja za ich cana za hety čas zrabiłasia zusim nievialikaj. U hetym taksama vypadak i ryzyka – nieviadoma, što patrapiš nabyć.

Jašče bolšuju kaštoŭnaść, čym tekst, u Staroj Knizie majuć marhinalii, askalopki lusterka epochi. Naprykład, na šmuctytule nabytaha ŭ “Vianku”, u Trajeckim pradmieści, padručnika ahulnaj hieahrafii 1907 hodu štamp aptekarskaj kramy i karavyja zapisy ałoŭkam nia vielmi abaznanaha niekaha, kštałtu “Miefołohija – raźličnaja skazanija”, “Rieleft – nierovnosť ziemli”, “Skompromietirovať – značit – objaśniťsia v lubvi”.

Ź Vilni ja pryviezła tom dadatkaŭ da časopisu “Niva” 1913 hodu vydańnia. Nierazborlivy ekślibrys pryvatnaj biblijateki, pobač –
piačatka pierasoŭnaha fondu Leninhradzkaha Domu mastactvaŭ. U artykule “Darahavizna žyćcia” adznačajecca, što dramaturh Astroŭski za svaje cudoŭnyja tvory atrymlivaŭ pa 25 rubloŭ za arkuš, a sučasny aŭtaru artykuła šarahovy litaraturny rabotnik nia budzie pracavać i za 40 rubloŭ za arkuš…

A sučasnyja biełaruskija litaratary nijak nia mohuć źmirycca z dumkaj, što kniha – tavar, a značyć, pavinna padparadkoŭvacca zakonam rynku. Piśmieńniki – idealisty…

Dadatak da “Nivy” ja vykupiła za čatyry lity, što roŭna adnamu dalaru. Knihi nie na litoŭskaj movie ŭ kramie stajali asobna i canilisia tanna.

U sioletni pryjezd u Vilniu prycaniłasia da ścipłaha tamka – knihi pa-eŭrapiejsku stajali nie na palicach, a ŭ žyvapisnych hrudach na fonie staražytnaj zbroi i falšyvaj kitajskaj bronzy. Chalava skončyłasia – mienš čym za sto dalaraŭ mnie ničoha nie prapanavali.

U kniharniu nikoli nie zachodziš jak haspadar. Kali ty pracaŭnik tak zvanaj duchoŭnaj sfery, ty mahutny čytač, ale nikčemny pakupnik. Tvaje patencyjnyja surazmoŭcy, zakavanyja ŭ strakatyja vokładki, nia mohuć prabicca da ciabie, adharodžanyja niedastupnymi tabie ličbami.

U rasiejskich fantastaŭ bratoŭ Struhackich jość takija persanažy – mudryja makracy, jakija rychtujuć Apakalipsys i pieraŭtvareńnie śvietu. Makracy žyviacca čytańniem. Biaz knih jany pamirajuć ad hoładu. Praŭda, jany łysyja, ślizkija i da taho ž impatenty.

Pobač z kniharniaj, što la našaha domu, ścipłaha vyhladu kabieta sprabuje pradać mnie vialikuju, u ćviordaj bliskučaj vokładcy rasiejskamoŭnuju dziciačuju knihu. Akazvajecca, kabieta – aŭtarka hetaj knihi. Doŭha reklamuje svoj tavar, zbaŭlaje canu… Ja nie kuplaju. Mnie strašna, nibyta pierad kryvym lusterkam.