Što adbyvajecca ciapier u Piščałaŭskim zamku i jak jon vyhladaje FOTY
Ścien, suroviejšych za hetyja, u Minsku naŭrad ci znojdzieš. Na praciahu amal dvuch stahodździaŭ Piščałaŭski zamak byŭ astroham. I ničym inšym. Ciomnym, chałodnym, pałochajučym. Voś užo jak dva hady niekali režymny abjekt pustuje. Onlíner pabyvaŭ na adnoj z samych maštabnych budplacovak Minska.
Piščałaŭski zamak usio jašče akružany nieprystupnym płotam. Jak i ŭ 1825 hodzie, u 2026‑m na terytoryju astroha tak prosta nie trapić: achova. Tolki ciapier za vysokaj aharodžaj praciakaje zusim inšaje, nieviadomaje hetaj łakacyi žyćcio.
— Ideja viarnuć Piščałaŭski zamak horadu łunała dastatkova daŭno, — raspaviadaje načalnik vytvorčaha adździeła «Minskaj spadčyny» Aleh Piłat. — Pa sutnaści, pytańnie było tolki ŭ adsialeńni papiaredniaj ustanovy. Pakolki heta byŭ režymny abjekt, zahadzia pačać pravodzić niejkija raboty my nie mahli. Pieršyja śpiecyjalisty, jakija daśledavali stan zamka i inšych budynkaŭ, źjavilisia tut tolki paśla taho, jak usie pamiaškańni apuścieli.
Terytoryja byłoha SIZA №1 (jano ž «Vaładarka») nie takaja i vialikaja, jak moža padacca: usiaho 1,85 ha. Niekalki pabudoŭ, jakija adnosiacca da savieckaha pieryjadu i nie majuć histaryčnaj kaštoŭnaści, źnieśli jašče minułaj vosieńniu. Zaraz za vysokim płotam chavajucca čatyry efiektnyja budynki. Jašče adzin budaŭnikam treba budzie adnavić z nula.
Ale hałoŭnaja cikavaść, viadoma ž, zasiarodžana vakoł zamka. Tynkoŭka, jakaja advaliłasia cełymi płastami, vyvietranaja da švoŭ cehła, hłybokija raskoliny, što raźbiahajucca pa ŭsim fasadzie… Budynak, jaki pačali ŭzvodzić jašče ŭ 1822 hodzie pad kiraŭnictvam «hienpadradčyka» Rudolfa Piščały, vyhladaje sumna.
— Zadavalniajuča, — papraŭlaje Aleh Uładzimiravič, jaki za hady pracy ŭ «Minskaj spadčynie» bačyŭ mnohaje i jakoha nie pałochajuć pabudovy ŭ avaryjnym stanie. — Viadoma, bieź mierapryjemstvaŭ pa ŭzmacnieńni fundamientaŭ, pierakryćciaŭ i inšaha nie abyścisia. Praca čakaje surjoznaja, pracajomistaja i vielmi krapatlivaja: uzmacnieńnie budzie vieścisia zachvatkami — mietr praz dva. Ale niama ničoha niemahčymaha.
Rekanstrukcyja Piščałaŭskaha zamka — zadača z zoračkaj. Pieršyja surjoznyja ramontnyja raboty byli praviedzieny ŭ im užo praź niekalki hadoŭ paśla zakančeńnia budaŭnictva.
Bolš za toje, kali ŭ 1890‑m zamku nadbudoŭvali treci pavierch (miescaŭ dla źniavolenych nie chapała), vyśvietliłasia, što ścieny ŭžo tady znachodzilisia ŭ avaryjnym stanie.
I heta ŭsiaho za 68 hadoŭ ekspłuatacyi.
«Minski turemny zamak», mahčyma, i nie dažyŭ by da našych dzion, kali b u savieckija hady jaho nie «sšyli» mietaličnymi «nitkami». Voś hety zialony pojas na fasadzie — nie što inšaje, jak ściažka, jakaja pranizvaje (i zmacoŭvaje) toŭstyja zamkavyja ścieny naskroź.
Unutry budynka atosy vyhladajuć tak. U bolšaści vypadkaŭ jany «prycisnutyja» da ścien pamiaškańniaŭ, ale časam prachodziać ci ledź nie pasiaredzinie.
Budaŭniki XXI stahodździa ŭžo paśpieli padchapić estafietu supraćavaryjnych rabot. Aleh Uładzimiravič pakazvaje «kłasičny prykład uzmacnieńnia fundamienta»: z dvuch bakoŭ hałoŭnuju aporu budynka «abdymajuć» mahutnyja mietaličnyja švielery. Jany pamiž saboj ściahvajucca «špilkami». Nižej, užo z sučasnaha mocnaha bietonu, zality novy fundamient.
A tak, taksama «špilkami», umacavali adzin z avaryjnych kutoŭ: surjoznaja viertykalnaja raskolina nie davała śpiecyjalistam mahčymaści adkłaści raboty.
Ale nie varta chvalavacca: usie hetyja «manstruoznyja» kanstrukcyi (jak staryja, tak i novyja) u vyniku źniknuć z fasada. Paśla piśmienna praviedzienaha ŭzmacnieńnia i zamieny pierakryćciaŭ usie kanstrukcyi pačnuć pracavać samastojna, biez «mylic». U vyniku budynak budzie maksimalna nabližany da jaho histaryčnaha abličča, jak architektar Kazimir Chrščanovič zaviaščaŭ.
Unutry ž zamka pakul usio vyhladaje pa-raniejšamu: nidzie nie adbitaja typovaja plitka, nie demantavanaja štukaturka, pra pierapłaniroŭku pamiaškańniaŭ i zaikacca niama čaho. Niaŭžo budaŭnikam samim nie chočacca chutčej pačać źmianiać hetaje miesca? Moža, i chočacca, ale dušeŭnyja paryvy ŭpirajucca ŭ zdarovy sens: lubaja vibracyja — nie na karyść zamku. Tamu spačatku — tatalnaje ŭzmacnieńnie ŭsich kanstrukcyj, i tolki potym — unutranyja raboty.
Jak usio budzie prachodzić?
Kali havorka zachodzić pra rekanstrukcyju historyka-kulturnych kaštoŭnaściej, biez dapamohi navukoŭcaŭ nie abyścisia. Mienavita jany padymajuć usie dakumienty, supastaŭlajuć vyjavy roznych hadoŭ i ŭ cełym adnaŭlajuć architekturnuju spraviadlivaść. Hledziačy na fasad zamka, navat nieprafiesijanału zrazumieła, što jak minimum «pierapisvaŭsia» malunak voknaŭ. A što jašče moža być, kali kapnuć u hłybiniu stahodździaŭ?..
— Za dakładnaść budučaha abličča Piščałaŭskaha zamka adkazvaje navukovy kiraŭnik prajekta Alaksandr Vaškievič. Tak što možna być upeŭnienym, što ŭsio budzie zroblena na najvyšejšym uzroŭni. My ź im adnavili ŭžo nie adzin abjekt. A ŭ cełym prajekt rekanstrukcyi raspracoŭvaje UP «Minskprajekt». Jak tolki dakumientacyja budzie hatovaja, my prystupim da rabot.
Kab vy razumieli: uvaha nadajecca najmienšym detalam, až da taho, što navat adcieńnie fasada budzie dakładna takim ža, jak 200 hadoŭ tamu. Taksama buduć viernuty na miesca ŭsie dekaratyŭnyja pajaski i karnizy: užo vyrablajucca šabłony (na asnovie zachavanych uzoraŭ), dziakujučy jakim z restaŭracyjnych materyjałaŭ stvorać adsutnyja elemienty, — tłumačyć Aleh Piłat.
Viartańnie Piščałaŭskaha zamka da «śvieckaha» žyćcia raźbita na try etapy. Pieršy ŭžo adbyŭsia: heta byŭ znos niepryvabnych sučasnych pabudoŭ. Druhi kudy bolš cikavy. Jon uklučaje ŭ siabie budaŭnictva stračanaha budynka pobač z zamkam i rekanstrukcyju byłoha administracyjnaha budynka.
Treci etap — što nazyvajecca, toj samy: praduhledžvaje restaŭracyju samoha zamka, vonkavych sietak i dobraŭparadkavańnie terytoryi. Budaŭnikam u tym liku treba budzie viarnuć zamku čaćviortuju viežu, jakaja razburyłasia ŭ 2008 hodzie.
— Užo zrazumieła, što raboty pa nulavym cykle čakajuć kałasalnyja, — adznačaje Aleh Uładzimiravič. — Pa maich padlikach, tolki na ŭzmacnieńnie fundamienta zamka spatrebicca nie mienš za paŭhoda. Uskryćcio padłohi, panižeńnie jaje ŭzroŭniu — usie hetyja etapy buduć vykonvacca ŭručnuju, ekskavatar na cokalny pavierch nie zahoniš… Nie skazać, što heta vielmi ekskluziŭnaja zadača, ale pracajomistaja dakładna.
— Kala zamka ŭžo vyryty katłavan dla budučaha budaŭnictva budynka №3 pa hienpłanie. Moža, byli niejkija dziŭnyja znachodki?
— Tolki try słai asfaltu, — uśmichajecca śpiecyjalist. — Jašče da pačatku rabot navukoŭcy papiaredzili nas, što nijakich artefaktaŭ možna nie čakać. Za papiarednija hady tut usio tak pierakapali, što kaštoŭnaściej nie zastałosia. Chiba što budaŭničaje śmiećcie sustreniecca. Tak i akazałasia.
Z turmy — u centr pryciahnieńnia?
Piščałaŭski zamak — heta ni mnoha ni mała 4646 kvadratnych mietraŭ, jakija patrabujuć nie tolki rekanstrukcyi, ale i poŭnaha pieraasensavańnia.
Kancepcyja raźvićcia zamka i źviazanych ź im budynkaŭ jašče budzie dapracoŭvacca, ale ŭžo zaraz viadoma, što muzieja turemnaha pobytu ci čahości ŭ hetym duchu ŭ histaryčnych ścienach nie źjavicca. Heta budzie «śvieckaje» miesca. «Mnie zdajecca, vielmi pravilnaje rašeńnie — nadać novy sens hetamu miescu», — razvažaje Aleh Piłat.
Kali vysoki kamienny płot upadzie (heta adbudziecca ŭ samym kancy rekanstrukcyi), Minsku adkryjecca novaja placoŭka dla masavych hulańniaŭ, prahułačnaja terytoryja i maštabny šmatfunkcyjanalny kompleks.
Čaho čakać? Ciapierašniaja ŭvachodnaja hrupa, jakaja ŭklučaje dva budynki, budzie pieratvorana. Pabudovam viernuć histaryčnuju vyšyniu, a ŭnutry raźmieściać ustanovy hramadskaha charčavańnia, infarmacyjna-turystyčny centr, asobny hramadski sanvuzieł.
Zamak taksama budzie adkryty i dastupny dla ŭsich. Na cokalnym i pieršym pavierchach «pasielacca» abjekty hramadskaha charčavańnia. Na druhim i trecim — administracyjnyja pamiaškańni. Vierahodna, tam adkryjucca vystavačnaja halereja, muziej, turystyčnaje biuro.
Za zamkam adnoviać budynak byłoj stajni. Jaho prystasujuć pad jašče adzin abjekt hramadskaha charčavańnia. U dvuchpaviarchovaj pabudovie, raźmieščanaj na maksimalnaj adlehłaści ad vulicy Vaładarskaha, uładkujucca administracyjnyja pamiaškańni i, mahčyma, kłub histaryčnaj rekanstrukcyi.
— Viadoma, heta vielmi składany abjekt. Ale realny. Isnujuć mietady i pryjomy, jakija dazvalajuć jaho adnavić. Tak, abydziecca heta niatanna, ale zatoje horad atrymaje novuju znakavuju słavutaść, — kaža načalnik vytvorčaha adździeła «Minskaj spadčyny».
Kamientary
Enierhietyka tam kapiec jakaja žudasnaja.
Vaniučy pach turmy budzie prabivacca skroź ziamlu novuju štukaturku.
Za hetyja hrošy lepš by restaŭrvavali zamki i chramy časoŭ VKŁ.
A nie ablizvali kožny kirpičyk rasiejskaj turmy.
Pry hetym turmu vykarystoŭvali ŭsie akupacyjnyja ŭłady. Pierapoŭnienyja kamiery byli i ŭ 1941-44 h.h. pry nacysckaj akupacyi. A kolki tysiačaŭ palitviaźniaŭ siadzieła na Vaładarcy da łukašenkaŭskich "sudoŭ", to my jašče i nia viedajem. Jak nia viedajem, kolki ŭsiaho biełarusaŭ prajšli praz pakuty hetaj, jak Vy słušna napisali, brydkaj akupacyjnaj turmy za dva stahodździa.