Siłaviki nakryli sietku arhanizacyj «tajemnych pakupnikoŭ». Naličyli 40 tysiač paciarpiełych rabotnikaŭ handlu

Pra što havorka

Raniej stała viadoma pra iłžekantraloraŭ, jakija prychodzili ŭ kramy i šukali parušeńni, čaściej za ŭsio praterminoŭku. Zatym pradaŭcoŭ prymušali padpisvać dahavory dy apłačvać sumnieŭnyja lekcyi.

Pavodle infarmacyi Onlíner, apošnim časam pad padazreńnie trapili dziasiatki kampanij, čyje supracoŭniki prychodzili ŭ kramy, a niadaŭna pra iłžekantraloraŭ papiaredziła Ministerstva antymanapolnaha rehulavańnia i handlu. Što heta nasamreč za kampanii? 

— Dyk chto stajaŭ za hetymi pravierkami — baraćbity za pravy pakupnikoŭ, jak jany siabie nazyvali, ci nie?

— Letaś Śledčy kamitet razam z orhanami ŭnutranych spraŭ vyjaviŭ i spyniŭ schiemu ŭ śfiery abarony pravoŭ spažyŭcoŭ, jakaja pracavała pa ŭsioj krainie bolš za 10 hadoŭ. Pavodle našych źviestak, u Biełarusi dziejničała niekalki arhanizavanych hrup, jakija vykarystoŭvali jaje dla zarobku.

Sutnaść u tym, što stvaralisia TAA, pry rehistracyi zajaŭlaŭsia šyroki nabor metaŭ: abarona pravoŭ spažyŭcoŭ, praviadzieńnie sieminaraŭ i lekcyj i hetak dalej. Ale, jak ustanoŭlena padčas papiaredniaha śledstva, adzinaj metaj hetaha było niezakonnaje atrymańnie hrošaj ad pradstaŭnikoŭ handlu.

Dla hetaha pry rehistracyi ŭ statuty ŭklučali kvazikantrolnyja funkcyi: manitorynh zachavańnia pravoŭ spažyŭcoŭ i praviłaŭ handlu, pošuk parušeńniaŭ pravoŭ spažyŭcoŭ i tamu padobnaje, — kab ich dziejańni vyhladali lehalnymi.

Złačynnaja schiema była pastaŭlena na patok: kali stvarałasia čarhovaje TAA, jaho zasnavalniki najmali supracoŭnikaŭ, jakija pavinny byli naviedvać kramy pad vyhladam zvyčajnych pakupnikoŭ. Pracavali pa dvuch scenaryjach: pieršy — vyšukvali realnyja parušeńni praviłaŭ handlu, druhi — mahli biescyrymonna padkidvać praterminavanuju pradukcyju. Jak praviła, prychodzili ŭ kramy pa dva-try čałavieki, časam pa adnym.

Potym jany padychodzili da supracoŭnikaŭ i prapanoŭvali zaklučyć dahavor na navučańnie: sieminary, lekcyi pa praviłach handlu i abaronie pravoŭ spažyŭcoŭ. I pry hetym davali zrazumieć: albo zaklučajecca dahavor, albo pra parušeńni paviedamiać u kantralujučyja orhany.

Hrošy pa takich dahavorach išli na rachunki hetych kampanij, sumy varjiravalisia ad 50 da 170—200 rubloŭ za adzin dahavor. Lekcyi albo byli farmalnymi, albo naohuł nie pravodzilisia.

Prykład z adnoj spravy, jak heta pracavała: supracoŭnica takoj kampanii pad vyhladam zvyčajnaha pakupnika zajšła ŭ kramu adnoj z handlovych sietak u Minsku, padkinuła na palicu butelku piva z praterminavanym terminam prydatnaści, a zatym sama ž jaje «vyjaviła». Paśla hetaha padyšła da pradavački i zapatrabavała zaklučyć dahavor na 170 rublej. Taja pahadziłasia.

— Što možna skazać pra maštaby hetaj schiemy?

— U 2025 hodzie pa takich faktach zaviali 14 kryminalnych spraŭ, usiaho bolš za 40 tys. paciarpiełych rabotnikaŭ handlu. Škoda pa hetych spravach — zvyš 8 młn rubloŭ.

Pavodle źviestak śledstva, za apošnija 10 hadoŭ u Biełarusi zarehistravali nie mienš za 20 takich kampanij: TAA «TorhProdkonsultant», TAA «TriejdKonsałdinh», TAA «Potriebitielskij partnier», TAA «Śfiera potriebitiela», TAA «Status potriebitiela», TAA «Infoprod», TAA «Opyt potriebitiela», TAA «Potriebitielskij Ekspriess», TAA «Śfiera vnimanija», TAA «Potriebitielskij šans», TAA «Potriebitielskaja poddieržka», TAA «Potriebitielskaja opora», TAA «ProdSieminar», TAA «Žantitorh», TAA «Vizitiertorh», TAA «Orion Cientr», TAA «Pravlekpotriebitiel», TAA «Soviet potriebitielu», TAA «Sodružiestvo potriebitielej», TAA «Altiernativnaja korzina».

Zaraz ustanoŭlena kala 60 čałaviek, jakija ŭdzielničali ŭ hetaj schiemie. Rola kožnaha jašče ŭdakładniajecca, ale ŭžo bolš za 40 ź ich pryznanyja padazravanymi. Bolšaść ź ich supracoŭničajuć sa śledstvam, dajuć pryznalnyja pakazańni, padrabiazna raspaviadajuć, jak była arhanizavana hetaja dziejnaść.

Arhanizatary znojdzienyja i zatrymanyja. 13 čałaviekam vystaŭlena abvinavačańnie pa artykule ab vymahalnictvie, učynienym u składzie arhanizavanaj hrupy.

Spravy rasśledujucca, rabić niejkija vysnovy i stavić kropku ŭ hetym pytańni jašče rana.

— Jak hetaja schiema zmahła isnavać tak doŭha i ŭ takich maštabach?

— Uraźlivaść dla vymahalnictvaŭ uźnikała tam, dzie parušalisia praviły handlu. Pa hetych faktach užo ŭniesiena 12 pradstaŭleńniaŭ u orhany ŭłady i kiraŭnictva handlovych abjektaŭ dla likvidacyi parušeńniaŭ.

Što tyčycca rehistracyi takich jurydyčnych asob: u krainie dziejničaje zajaŭny pryncyp, i adkaznaść za padaču dakumientaŭ niasuć sami zasnavalniki. U hetym vypadku jany ŭklučali ŭ statuty funkcyi, jakija stvarali bačnaść kantrolnaj dziejnaści, — i vykarystoŭvali heta jak ščylinu dla złačynstvaŭ.

Kantralavać pravierki i pravodzić ich mohuć tolki dziaržaŭnyja orhany. Nijakija jurydyčnyja asoby takimi paŭnamoctvami nie nadzieleny.

Pry hetym važna danieści da rabotnikaŭ handlu: navat niahledziačy na toje što zaraz usie arhanizatary zatrymany, kali chtości sutykniecca z padobnymi situacyjami, treba adrazu źviartacca ŭ milicyju i Śledčy kamitet.

— Čamu hetaj temaj pačali zajmacca mienavita zaraz?

— Nasamreč pieršyja sihnały źjavilisia niekalki hadoŭ tamu, kali pačali pastupać zvaroty i zavodzilisia asobnyja kryminalnyja spravy. Naprykancy 2023 hoda ŭžo byŭ pieršy prysud kiraŭniku adnaho z takich tavarystvaŭ. Jon atrymaŭ realny termin za vymahalnictva. A zatym stała zrazumieła, što heta nie adzinkavy vypadak, a cełaja sistema.

U 2023 hodzie kiraŭnika TAA «PotriebitielHarantijaPravo» prysudzili da 3 hadoŭ kałonii za vymahalnictva (častka 2 artykuła 208 UK) u kram pad vyhladam abarony pravoŭ spažyŭcoŭ i akazańnia adukacyjnych pasłuh. Paciarpieli 60 čałaviek, škoda skłała amal 12 tys. rubloŭ.

Treba patłumačyć, što, pa-pieršaje, doŭhi čas takija fakty chavalisia, tamu što handlovyja sietki sami nie chacieli ahučvać ich z-za strachu reputacyjnych strat — naprykład, z-za znojdzienaj u ich praterminoŭki. Pa-druhoje, usio heta adbyvałasia razroźniena pa ŭsioj krainie, pradstaŭniki handlu nie źviartalisia ŭ Śledčy kamitet.

Jak tolki my zaŭvažyli sistemnaść, stali źbirać hetyja fakty i pačali maštabnaje rasśledavańnie.

Tut jašče spracavała psichałohija cisku. Złačyncy znajšli dosyć udałuju hlebu: handlovaj sietcy abo pradaŭcu było niavyhadna, kab paśla skarhi iłžekantraloraŭ pryjšła sapraŭdnaja pravierka, jakaja moža pryvieści navat da časovaha zakryćcia kramy. Tamu kiraŭniki kram viedali pra hetuju schiemu, a časam hrošy źbirali litaralna ŭ składčynu sami supracoŭniki kramy.

Treba razumieć, jak naohuł raźvivajecca złačynnaja dziejnaść. Spačatku złačyncy ŭžyvajuć kanśpiracyju, heta była łatentnaja schiema, jakuju składana było vyjavić.

Na pieršych etapach jany sapraŭdy šukali realnyja parušeńni, ale z časam pačali prynosić i padkładać praterminoŭku, stracili pilnaść.

Dziejničali jak rekiet ź dzievianostych. Mienavita hetaja nachabnaść u mnohim i stała apošniaj kroplaj — pradstaŭniki handlovych sietak pačali źviartacca ŭ pravaachoŭnyja orhany.

— Čamu hetyja dziejańni kvalifikavali mienavita jak vymahalnictva?

— Heta typovaje vymahalnictva: atrymańnie hrošaj pad pahrozaj razhałošvańnia źviestak, jakija inšaja asoba chacieła b zachavać u tajamnicy. U hetym vypadku ludzi patrabavali zaklučyć dahavor i zapłacić pad pahrozaj paviedamleńnia ŭ kantralujučyja orhany.

Kali adzin bok patrabuje ad inšaha padpisać dahavor, kožny razumieje, što tut niešta nie tak. Dahavory ŭ nas zaklučajucca dobraachvotna, a tut vykarystoŭvaŭsia prymus.

Jany kazali: albo vy padpisvajecie dahavor i płacicie za navučańnie, albo my źviartajemsia ŭ centr hihijeny i epidemijałohii, pišam skarhi, raspaŭsiudžvajem infarmacyju pra parušeńni. Heta i jość pahroza razhałošvańnia źviestak.

Tamu dziejańni kvalifikavanyja jak vymahalnictva pa artykule 208 KK. A apoviedy pra toje, što heta byŭ ahresiŭny markietynh abo prodaž pasłuh, — heta ŭžo abarončaja pazicyja abvinavačanych.

«Pradaŭcy telefanavali ŭ susiedniuju viosku: začyniajsia, pryjechali»

— Jak usio było ŭładkavana ŭ takich kampanijach? Ci praŭda, što admysłova šukali rabotnikaŭ handlu, jakija viedali ŭsie słabyja miescy kram?

— Była svajho rodu «vierchavina» — adzin, dva, maksimum try čałavieki, jakija stvarali firmy śpiecyjalna pad hetuju dziejnaść. Jany stanavilisia zasnavalnikami, pryznačali adzin adnaho dyrektarami i faktyčna kiravali ŭsioj schiemaj. Dalej nabirali supracoŭnikaŭ, jakija jeździli pa kramach i handlovych centrach, takija vakansii raźmiaščali ŭ internecie.

Z časam niekatoryja z tych, chto pracavaŭ u takich strukturach jašče ŭ 2015—2016 hadach, sami pačynali stvarać novyja firmy i stanavilisia kiraŭnikami.

Tak, sapraŭdy, niaredka ŭ takich kampanijach pracavali byłyja supracoŭniki handlu. Jany dobra viedali ŭnutranuju kuchniu kram: jak vykładajecca tavar, jak ruchajecca pradukcyja na palicach, dzie praściej schavać praterminoŭku. Časam jany vykarystoŭvali tavar samoj kramy: chavali jaho hłybiej na palicy, a praź niekatory čas dastavali i zajaŭlali pra parušeńnie.

Byli kankretnyja instrukcyi, svajho rodu skrypty: jak siabie pavodzić, što kazać, jak dabivacca patrebnaha vyniku. Kali supracoŭniki kramy admaŭlalisia padpisvać dahavory na sieminary, pačynaŭsia cisk. Mahli pakinuć zapis u knizie zaŭvah i prapanoŭ jak zvyčajnyja pakupniki, napisać skarhu ŭ sanstancyju, pahražać pravierkami abo ahałoskaj.

Bližej da taho momantu, kali ich dziejnaść užo pačali spyniać, iłžekantralory dziejničali dosyć dziorzka i biescyrymonna. Jany zahadzia padkidvali praterminavany tavar, a potym prychodzili i stavili ŭltymatum: albo apłata nieisnujučych lekcyj, albo pra parušeńni paviedamiać u kantralujučyja orhany i buduć sankcyi až da zakryćcia.

— Ci byŭ u hetaj schiemy adziny centr i chto stajaŭ na viaršyni ŭsioj sistemy?

— Pakul kazać pra toje, što za ŭsimi hetymi kampanijami stajała adna struktura, rana. Rasśledavańnie jašče praciahvajecca. Zaraz havorka idzie pra niekalki arhanizavanych hrup. Niekatoryja fihuranty mahli viedać adzin adnaho, ale padstaŭ śćviardžać, što heta była adzinaja złačynnaja arhanizacyja, pakul niama.

Śledstva zaraz pastupova sychodzić usio hłybiej — na dadzieny momant my dajšli prykładna da 2015 hoda, ale nie vyklučana, što schiema pracavała jašče raniej. Abjom materyjałaŭ vielmi vialiki.

— Jak vybirali hetyja kramy i chto bolš paciarpieŭ — bujnyja sietki ci drobnyja kramy?

— Usio pačałosia ŭ Minsku — mienavita tut byli zarehistravanyja złačynnyja tavarystvy. A potym schiema pačała razrastacca, jak čuma, va ŭsie baki. U rehijonach, viadoma, im było praściej pracavać, pradaŭcy mahli nie tak dobra viedać zakanadaŭstva.

Pry hetym paciarpieli i maleńkija kramy, i zapraŭki, i bujnyja handlovyja sietki, jakija ŭva ŭsich na słychu. To-bok ad hetaj schiemy nie byŭ abaronieny nichto.

Dachodziła da taho, što ŭ rajcentrach, kali iłžekantralory prychodzili ŭ kramu, pradaŭcy adrazu telefanavali ŭ susiednija vioski i papiaredžvali: «Začyniajciesia, da vas jeduć». Tyja prosta začyniali kramu da ich pryjezdu.

— Čamu pradaŭcy ŭsio ž taki płacili hrošy?

— Prablema była ŭ tym, što pradaŭcy i supracoŭniki kram časta ŭsprymali hetych ludziej jak pradstaŭnikoŭ ułady. Jany prychodzili ŭpeŭniena, spasyłalisia na zakanadaŭstva, pakazvali paśviedčańni, spasyłalisia na statuty, dzie byli prapisanyja kvazikantrolnyja funkcyi, i faktyčna dziejničali jak kantralory.

U kramach bajalisia pravierak i mahčymych nastupstvaŭ: skarhaŭ u sanstancyju, zvarotaŭ u kantralujučyja orhany, zakryćcia kropki. Tamu ludzi pahadžalisia na prapanovy, kab paźbiehnuć jašče bolš surjoznych prablem.

Pa spravie prachodzić bolš za 40 tysiač paciarpiełych, i heta tolki ŭstanoŭlenyja fakty za 10 hadoŭ. Pryčym havorka nie pra toje, što ŭ kramu mahli pryjści adzin raz: niekatoryja handlovyja abjekty sutykalisia z takimi nibyta pravierkami znoŭ i znoŭ.

«Pracavali za pracent»

— Supracoŭniki hetych kampanij mahli nie razumieć, što ŭdzielničajuć u niezakonnaj schiemie? U vakansijach ich časta nazyvali prosta «tajnymi pakupnikami».

— Vymahalnictva — heta naŭmysnaje złačynstva. Čałaviek razumieje, što robić, i ŭśviedamlaje nastupstvy svaich dziejańniaŭ.

Pavodle našych źviestak, supracoŭniki vydatna ŭśviedamlali, što ŭdzielničajuć u niezakonnaj dziejnaści, asabliva ŭ tych vypadkach, kali havorka idzie ŭžo nie prosta pra pošuk parušeńniaŭ, a pra pramy cisk, kab pradaviec padpisaŭ dahavor i ŭnios hrošy.

Ludzi prychodzili padrychtavanymi, mnohija byli jurydyčna padkavanyja, dobra viedali praviły handlu, razumieli, jak uładkavana praca kram. Niekatoryja zahadzia vyvučali abjekt: prychodzili ŭ kramu, hladzieli, jak arhanizavana vykładka tavaru, dzie što zachoŭvajecca. Potym viartalisia znoŭ — niešta pierakładali, niedzie fiksavali parušeńni, a ŭžo paśla pačynali akazvać cisk. Ich dziejańni byli paśladoŭnymi i vidavočna zahadzia spłanavanymi.

I važna adznačyć, što buduć ustanoŭleny ŭsie rabotniki takich kampanij: kanfiskavany zapisy, mabilnyja telefony, technika, čornaja buchhałteryja, jość źviestki pra supracoŭnikaŭ z FSAN. My ŭ lubym vypadku dojdziem da kožnaha, navat byłoha kantralora ci mieniedžara, jaki tam pracavaŭ, i damo ich dziejańniam pravavuju acenku — prykłady takoj śledčaj praktyki jość.

Tych, chto pakul nie patrapiŭ u pole zroku śledstva, taksama ŭstanoviać.

— Terminy daŭnaści dla pryciahnieńnia jašče nie minuli?

— Nie, u hetym vypadku terminy daŭnaści nie minuli. Havorka idzie pra arhanizavanuju hrupu, dzie, jak praviła, užyvajecca častka 3 artykuła 208 KK — da 15 hadoŭ pazbaŭleńnia voli, heta asabliva ciažki artykuł.

Pa takich składach termin daŭnaści składaje 15 hadoŭ. To-bok terminy daŭnaści tut jašče navat blizka nie minuli.

— Kudy išli miljony, jakija płacili pradaŭcy?

— Hrošami rasparadžałasia kiraŭnictva kampanij, ich vydatkoŭvali na ŭłasnyja patreby i vypłaty rabotnikam.

Faktaŭ prymusu da pracoŭnaj dziejnaści ŭ nas niama, ludzi dobraachvotna išli ŭ takija arhanizacyi. Ich zarobak zaležaŭ ad kolkaści zaklučanych dahavoraŭ, jany atrymlivali pracent ad sum, jakija pastupali. Tak što sami mieniedžary byli zacikaŭlenyja vymušać kramy padpisvać dahavory.

Pamier zarobkaŭ u ich byŭ blizki da siarednich pa krainie.

— Što ŭ hetaj historyi bolš za ŭsio ździviła śledčych?

— Pierš za ŭsio maštaby. Heta pieršy vypadak minimum z 40 tysiač paciarpiełych — heta ŭ tysiačy razoŭ bolš, čym zvyčajna pa takich spravach. Maštab sam pa sabie ŭražvaje.

Druhi momant — praciahłaść złačynnych dziejańniaŭ.

I treciaje — peŭnaja dziorzkaść dziejańniaŭ fihurantaŭ.

U astatnim z punktu hledžańnia kryminalnaha prava heta razhladajecca jak typovaje vymahalnictva. Tak, sposab byŭ nietryvijalny, zamaskiravany pad nibyta lehalnuju dziejnaść, ale, pa sutnaści, heta vymahalnictva ŭ čystym vyhladzie.

Z punktu hledžańnia rasśledavańnia niejkich pryncypova nievyrašalnych składanaściej nie ŭźnikła.

Asnoŭnaja składanaść — heta mienavita maštab. Havorka idzie pra prykładna 8 młn rubloŭ, pry hetym hrošy źbiralisia nievialikimi sumami — kala 100 rubloŭ z kožnaha vypadku, što ŭ pieraliku daje dziasiatki tysiač epizodaŭ.

Padčas rasśledavańnia kryminalnaj spravy Śledčym kamitetam vyjaŭleny pryčyny i ŭmovy, jakija spryjali ŭčynieńniu złačynstva. Zacikaŭlenym orhanam ukazana na vyjaŭlenyja prabieły i niedachopy dla ich likvidacyi.

Hetyja pytańni patrabujuć manitorynhu — kab mahčymaści teraryzavać rynak pad vyhladam spažyvieckaha kantrolu bolš nie było.

• 1
• 0
• 3
• 6
• 1
• 0
• 0
• 0