Čamu amal usie ludzi — praŭšuny? Navukoŭcy narešcie razhadali tajamnicu

Daśledčyki pryjšli da vysnovy, što hetaja asablivaść sfarmavałasia pad upłyvam dvuch najvažniejšych etapaŭ čałaviečaj evalucyi: pierachodu da viertykalnaj chady i pastupovaha pavieličeńnia abjomu hałaŭnoha mozhu.

Navukoŭcy adznačajuć, što prykładna 10—12% nasielnictva Ziamli naradžajucca leŭšunami, i hetaja praporcyja amal nie źmianiajecca ŭ roznych narodach i kulturach. Doŭhi čas daśledčyki nie mahli zrazumieć, čamu evalucyja pryviała mienavita da takoj niaroŭnaści pamiž pravaj i levaj rukoj.

Kab razabracca ŭ hetym, mižnarodnaja hrupa daśledčykaŭ praanalizavała danyja pra 2025 asobin z 41 vidu małpaŭ i čałaviekapadobnych prymataŭ. Z padrabiaznaściami daśledavańnia, apublikavanaha ŭ časopisie PLOS Biology, znajomić Daily Mail.

U chodzie pracy daśledčyki praviarali ŭpłyŭ samych roznych faktaraŭ: ad racyjonu charčavańnia i asiarodździa pražyvańnia da vykarystańnia pryład pracy, sacyjalnaj struktury hrup, masy cieła i sposabu pieramiaščeńnia. Pieršapačatkovy analiz pakazaŭ, što ludzi vyrazna vybivajucca z ahulnych bijałahičnych zakanamiernaściaŭ, charakternych dla inšych prymataŭ.

Čałaviek vyhladaŭ amal vyklučeńniem z evalucyjnaha praviła, pakul navukoŭcy nie dadali ŭ madel dva dadatkovyja paramietry — abjom mozhu i praporcyi kancavin, jakija adlustroŭvajuć zdolnaść da chadžeńnia na dźviuch nahach. Jak tolki hetyja źviestki byli ŭličanyja, asablivy status čałavieka faktyčna źnik: stała vidavočna, što čałaviečaja pravarukaść ciesna źviazanaja ź fizičnym i nieŭrałahičnym raźvićciom vidu.

Hetaja madel dazvoliła zazirnuć i ŭ dalokaje minułaje, rekanstrujavaŭšy mahčymyja pavodziny našych vymierłych prodkaŭ. Vyśvietliłasia, što rannija vidy, takija jak ardypiteki (Ardipithecus) i aŭstrałapiteki, jašče nie mieli vyraznaj schilnaści da vykarystańnia adnoj ruki — ich pieravahi byli adnosna słabymi, padobna tamu, jak heta nazirajecca ŭ sučasnych šympanze ci harył.

Adnak źjaŭleńnie Homo erectus (čałavieka pramachadziačaha) i nieandertalcaŭ stała važnym etapam u hetaj historyi: mienavita ŭ hety pieryjad pravarukaść pačała vyjaŭlacca značna macniej i pastupova zamacoŭvacca jak daminantnaja rysa.

Adzinym prykmietnym vyklučeńniem u hetym evalucyjnym łancužku staŭ «chobit» ź Indaniezii — Homo floresiensis. Pavodle daśledčykaŭ, z-za adnosna nievialikaha mozhu i śpiecyfičnaha sposabu pieramiaščeńnia, jaki sumiaščaŭ chadu z łazańniem pa drevach, hety vid zachavaŭ značna słabiejšuju schilnaść da daminavańnia pravaj ruki.

Vynikovaja teoryja oksfardskich navukoŭcaŭ maluje dvuchetapnuju historyju raźvićcia čałaviečaj pravarukaści. Na pieršym etapie viertykalnaja chada vyzvaliła vierchnija kancaviny ad nieabchodnaści padtrymlivać cieła pry ruchu.

Heta adkryła prastoru dla manipulacyj z pradmietami, vykarystańnia instrumientaŭ, žestykulacyi i raźvićcia tonkaj matoryki. Mienavita tady śpiecyjalizacyja adnoj z ruk mahła pačać davać evalucyjnuju pieravahu, robiačy dziejańni dakładnymi, chutkimi i efiektyŭnymi.

Na druhim etapie klučavuju rolu, mahčyma, adyhrała raźvićcio mozhu. Pa miery pavieličeńnia jaho abjomu i rearhanizacyi kary pačała ŭzmacniacca śpiecyjalizacyja paŭšarjaŭ. Pavodle daśledčykaŭ, heta mahło pavysić efiektyŭnaść apracoŭki infarmacyi i kiravańnia składanymi ruchami.

U vyniku pravarukaść, imavierna, pastupova zamacavałasia jak adna z fundamientalnych asablivaściaŭ čałaviečaha vidu — u ciesnaj suviazi z raźvićciom bujnoha mozhu i vyprastanaha cieła.

• 2
• 3
• 0
• 1
• 1
• 0
• 0
• 0