Aŭstralijski skrypač Morhan: «Z usich słavianskich moŭ biełaruskaja — maja ŭlubionaja»
Morhan Marucia — skrypač z Aŭstralii, jaki vyvučaje biełaruskuju movu praź śniadanki, a muzyku — praz nazirańni i słych. Morhan vykładaŭ u Madrydzie, chadziŭ pa rumynskich vioskach sa skrypkaj i ciapier hraje biełaruskuju narodnuju muzyku ŭ Vilni dy pravodzić indyvidualnyja zaniatki z karystalnikami adukacyjnaha asistenta Tłumač. A taksama raskazaŭ hetamu prajektu pra Biełaruś, movu, tvorčaść, znosiny i sakrety efiektyŭnaha navučańnia.
Doŭhaja daroha da Vilni
Ja — Morhan Marucia, skrypač i vykładčyk ź Pierta, Zachodniaja Aŭstralija. U Jeŭropie ja z 2022 hoda — prylacieŭ u Madryd vykładać anhlijskuju movu.
Praź dzieviać miesiacaŭ rušyŭ u bok Rumynii razam sa svajoj skrypkaj: mianie daŭno zachaplała rumynskaja narodnaja muzyka. Ja pavolna pierasoŭvaŭsia pamiž krainami i haradami — urešcie apynuŭsia ŭ paŭnočnaj Rumynii, u Maramurešy. Chadziŭ pa vioskach, sustrakaŭ ludziej stałaha vieku, vučyŭsia tradycyi niepasredna ad ich dy hraŭ razam ź imi. Ja trapiŭ u zachaplalnaje redkaje miesca, dzie tradycyjnaja kultura dahetul žyvie ŭ štodzionnaści!
Niezadoŭha da Rumynii ja ŭpieršyniu pryjechaŭ u Litvu — prosta pabačyć siabroŭ. I tut zrazumieŭ: ja adčuvaju siabie davoli kamfortna ŭ hetaj krainie. 5 studzienia minułaha hoda viarnuŭsia siudy ŭžo na stała. Z taho času ja žyvu ŭ Vilni i zajmajusia pieravažna muzykaj u Kapela Kotra, jakuju my pradstaŭlajem jak biełaruska-aŭstralijski fołk-hurt. Ludzi časta z hetaha ŭśmichajucca.
Ujaŭlajučy Biełaruś
U Aŭstralii pra Biełaruś viedajuć vielmi mała. Da niejkaha času ja viedaŭ chiba tolki słova «Minsk». Minsk — viadomy horad. Pieršy raz, napeŭna, ja pačuŭ pra Biełaruś na školnych zaniatkach pa historyi. Ja zaŭsiody cikaviŭsia historyjaj, i va ŭniviersitecie heta była maja śpiecyjalizacyja. Tam užo ja bolš daviedaŭsia pra historyju Rečy Paspalitaj i krychu bolš staŭ ujaŭlać Biełaruś.
Ja dahetul jaje nie bačyŭ na svaje vočy, ale ŭjaŭlaju roŭnuju miascovaść z redkimi ŭzhorkami, zamkami, jakija čakajuć restaŭracyi, i Minsk, jaki vyhladaje sučasnym u paraŭnańni z rehijanalnymi haradami. Mnie traplałasia videa pra Nacyjanalnuju biblijateku — jana byccam dekaracyja z fantastyčnaha filma.
Što pra ludziej, to zvyčajna starajusia nie rabić lišnich abahulnieńniaŭ.
Ale pakul amal usie biełarusy ci biełaruski, jakich ja sustrakaŭ, — nadzvyčaj pryjemnyja, pavažlivyja, dobryja słuchačy, jakija majuć asabistyja cikavyja historyi.
Na moj pohlad, biełarusy padobnyja ź litoŭcami ŭ sacyjalnym płanie: lubiać cišyniu i časta adčuvajuć siabie niajomka, kali da ich źviartajucca nieznajomcy. Heta, kaniešnie, maje subjektyŭnyja nazirańni.
«Ludzi tancujuć, pakul nie daznajucca, što heta biełaruskaja muzyka»
Što tyčycca litoŭskaj i biełaruskaj narodnaj muzyki, to na paviarchoŭnym uzroŭni jany nadzvyčaj padobnyja. Hetuju častku śvietu mocna razrezali idejaj nacyjanalnaj identyčnaści, ale narodnaja muzyka isnavała zadoŭha da hetych definicyj. I kolki b kamuści ni było niekamfortna heta čuć — heta praŭda.
Naš hurt navat atrymaŭ krychu chejtu z hetaj pryčyny. My hrajem miełodyju — ludziam padabajecca, jany tančać.
A potym my kažam: darečy, heta byŭ biełaruski tvor. I raptam niechta ŭžo nie choča, kab my jaho hrali.
I ja dumaju: ale ž vy tancavali pad jaho piać chvilin tamu! Tak, byvaje, što ludzi tancujuć, pakul nie daznajucca, što heta biełaruskaja muzyka.
Albom z «Padušačkaj»
Našmat bližej ja paznajomiŭsia ź Biełaruśsiu, kali sustreŭsia z Alonaj [Alona Kandyba — biełaruskaja muzykantka-basetlistka, partniorka Morhana]. Tut, u Vilni, nas paznajomiła ahulnaja siabroŭka, jakaja hraje kleźmierskuju muzyku [kleźmier — muzyka ŭschodniejeŭrapiejskich jaŭrejaŭ]. Ja pryjšoŭ z rumynskim kleźmierskim skrypičnym stylem, Alona — ź biełaruskim narodnym. My abjadnali heta, i tak źjaviŭsia hurt.
.jpg)
Nie mahu pramaŭčać pra dasiahnieńnie niadaŭniaha času: my zapisali naš pieršy albom! Nazyvajecca Zialony Haj («Zialony haj»), i adna ź miełodyj u im — stary biełaruski taniec «Padušačka» — nadzvyčaj mnie padabajecca! Z 1 sakavika 2026 hoda albom dastupny na Spotify, Bandcamp, YouTube, Apple Music dy inšych stryminhavych płatformach.
Takim čynam, možna skazać, što muzyka pryviała mianie da Biełarusi, a ŭžo praz muzyku ja zacikaviŭsia kulturaj i movaj.
«Z usich słavianskich moŭ biełaruskaja — maja ŭlubionaja»
Na siońnia anhlijskaja — asnoŭnaja mova, na jakoj ja razmaŭlaju i na pracy, i doma, ale starajusia rehularna praktykavać biełaruskuju. Naprykład, my z Alonaj damovilisia jak minimum padčas śniadankaŭ kožny dzień razmaŭlać na biełaruskaj. Tamu tema ježy ŭ maim biełaruskamoŭnym leksikonie, badaj, prasunułasia bolš za astatnija [śmiajecca].
Ja viedaju pakul niekalki dziasiatkaŭ biełaruskich słoŭ, ale kožnaje ź ich mnie padabajecca. Navat zvykłaje «pryvitańnie» — taki pryhožy, elehantny šlach pavitacca, nieŭłaścivy dla bolšaści inšych słavianskich moŭ.
Mabyć, čaściej za ŭsio kažu słova «dobra», pieradajučy im roznyja sensy praz roznyja intanacyi.
Ahułam biełaruskaja mova nadzvyčaj estetyčnaja! Miarkuju, z usich słavianskich moŭ biełaruskaja — maja ŭlubionaja. Jana nahadvaje ŭkrainskuju, ale zdajecca bolš arnamientalnaj — i hetaja «ŭzornaść», płaŭnaść, rytmičnaść vyrazna adčuvajucca ŭ muzycy.
Pra mietodyku vykładańnia
Jak movu, tak i muzyku ja starajusia vyvučać najpierš na słych i z žyvoha kantekstu, a nie z papiery. I vuču taksama praz słych — śpiavać, słuchać, reahavać.
Kali kažuć: «Muzyka — heta mova», — dyk čamu my adrazu dastajom noty? Što takoje mova? Mova — heta my, jakija znachodzimsia ŭ peŭnych abstavinach, havorym adno z adnym, žestykulujem, reahujem na razdražnialniki. Usio heta mova, kamunikacyja. Na maju dumku, muzyka maje być takoj ža žyvoj, a nie tolki napisanaj na papiery. Tamu ŭ maich zaniatkach šmat słuchańnia, śpievaŭ, sumiesnaj impravizacyi.
«Nie prosta vučyć, a atrymlivać asałodu»
Na majo razumieńnie navučańnia mocna paŭpłyvaŭ mietad Suzuki, raspracavany japonskim skrypačom Šyničy Suzuki paśla vajny. Jon vieryŭ, što praz muzyku možna hadavać dobrych ludziej i hramadzian.
Kali ja pieračytaŭ fiłasofiju hetaha mietadu ŭžo darosłym, to navat rasčuliŭsia. Usio było pra raźvićcio lubovi da instrumienta i muzyki. Nie pra ŭsprymańnie muzyki jak pradmieta, jaki treba vyvučyć, — a pra zadavalnieńnie i asałodu.
Spačatku — zachapleńnie, potym — technika
Kali vučań prychodzić na ŭrok i nie praktykavaŭsia ceły tydzień, ja nie stvaraju jamu adrazu intensiŭ z praktykavańniaŭ. Zamiest hetaha my hrajem niešta viasiołaje — kab uspomnić, čamu nam padabajecca instrumient.
Navučańnie — dvuchbakovy praces: važna, kab i adukataru i navučencu było cikava i ŭ asałodu.
Nastaŭnik ža taksama šmat atrymlivaje ad vykładańnia. Kali, naprykład, ja baču, jak zaharajucca vočy čałavieka, jaki ŭpieršyniu hraje miełodyju, pra jakuju maryŭ, — hetaje adčuvańnie ciažka pieradać słovami!
Ja taksama vykładaju anhlijskuju movu — pieravažna ŭ razmoŭnym farmacie. Z časam ja staŭ mienš farmalnym: mienš padručnikaŭ, bolš žyvoj razmovy. Kali pačynaješ zasvojvać movu, nie treba bajacca havaryć z nula. Dastatkova viedać niekalki bazavych słoŭ — i ŭžo možna budavać skazy.
«Prosta idzi»
Strach ci niaŭpeŭnienaść u novych spravach časta prysutničajuć, ale nie musiać spyniać.
Maja mama pierakazvała mnie historyju, jak u dziacinstvie ja lubiŭ biehać pa pakoi, u jakim urazaŭsia ŭ stoł, biŭsia hałavoj, ale ŭstavaŭ i praciahvaŭ biehać, tamu što napieradzie šmat cikavaha. Mnie zdajecca, ja padobnym čynam žyvu i dahetul: časam byccam urazajusia ŭ ścieny i adčuvaju «oj, heta było nie vielmi», ale ŭstaju i idu dalej, bo jašče šmat što možna pabačyć.
Jość niamała ludziej, jakija daŭno žadajuć pačać vyvučać niešta novaje, ale bajacca niaŭdač. Na moj pohlad, lepš pasprabavać, navat kali paśla zachočacca admovicca ad pačataha, čym žyć usio žyćcio z dumkaj «a što kali?»
Majo žyćciovaje praviła: «prosta idzi».
Kali vy natchnilisia apoviedam Morhana i žadajecie zapisacca ź im na indyvidualnuju kansultacyju pa muzycy ci anhlijskaj movie, zavitvajcie da Bocika — jon dapamahaje z damašnimi zadańniami i prapanoŭvaje cudoŭnych vykładčykaŭ i vykładčyc, ź jakimi možna navučacca novamu ŭ zadavalnieńnie.
Ci patrebnaja biełaruskaja mova tym, chto razmaŭlaje pa-rusku? Azaronak zadaŭsia takim pytańniem na STB, a vypusknik Akademii MUS prapanavaŭ zamianić uroki fakultatyvami
Bialacki: «Treba vydavać knihi na biełaruskaj movie. Pa-rusku knihi treba vydavać u Rasii». Fiaduta aburyŭsia
Biełaruskija abrady, arnamienty i biełaruskaja mova paŭsiul. Jak naščadak pierasialencaŭ zrabiŭ siało kala Bajkała znoŭ biełaruskim, i čamu heta moža chutka skončycca
Biełaruskaja śpiavačka raskruciłasia va Ukrainie. A ciapier śpiavaje pra «luboŭ» Biełarusi i Rasii
U Biełarusi — bum na restarany nacyjanalnaj kuchni i jaje novaje pračytańnie
Ciapier čytajuć
Hałoŭnym śpikieram Žanočaha forumu ŭ Minsku stanie rasijski kryndžovy psichołah, jaki raskazvaŭ pra «pamiać žanočych pałavych hub»4
Kamientary