Zvarot navukoŭcaŭ-vieteranaŭ: Davajcie ŭsioj hramadoj zrobim 2019 hod Hodam Biełaruskaj Movy!

Ličanyja dni zastajucca da pačatku 2019 hoda. Na našyja zvaroty na praciahu 2018 hoda da ŭładaŭ abviaścić 2019 hod Hodam biełaruskaj movy nie atrymana zhoda, što śviedčyć pra ich abyjakavaje staŭleńnie da našaha nieacennaha nacyjanalnaha skarbu. My prosim ciabie, darahi biełaruski narod, samomu ŭziać hetuju vysokarodnuju, vyratavalnuju inicyjatyvu ŭ svaje ruki i pravieści ŭvieś 2019 hod pad devizam Hoda biełaruskaj movy, kab zatarmazić naviazany nam ułasnaj dziaržavaj pahibielny praces rusifikacyi.

Chacia ŭ absalutnaj svajoj balšyni biełarusy pravilna ŭjaŭlajuć histaryčnaje značeńnie svajoj rodnaj movy ŭ ich losie, viedajuć, što treba kožnamu i ŭsim rabić, abviaściŭšy 2019 hod Hodam biełaruskaj movy, my dazvolim sabie niekalki parazvažać nad hetymi niaprostymi pytańniami.

U śviecie pryniata ličyć i zusim słušna, što ludzi, jakija pa roznych pryčynach vyraklisia, nie karystajucca rodnaj movaj svajoj ziamli — heta ŭžo nie narod, nie nacyja. My ž nie budziem takimi surovymi sudździami ŭ vyznačeńni nazvy dla adrynutych ad matčynaj movy biełarusaŭ, dobra viedajučy, jakuju konskuju dozu rusifikacyi jany nie pa svajoj voli hłynuli za carskim i savieckim časami, i što za hady funkcyjanavańnia ŭ Respublicy Biełaruś prezidenckaj sistemy kiravańnia hetaja doza nabyła niečuvanyja raniej pamiery. I kali siońnia tolki adzin ź piaci biełarusaŭ aktyŭna ŭžyvaje rodnuju movu, samyja haniebnyja aznačeńni možna ŭžyć u dačynieńni da tych, chto i siońnia zajmajecca rusifikacyjaj biełarusaŭ.

Davajcie hanarycca tymi, chto niekali žyŭ i siońnia žyvie ź biełaruskaj movaj u sercy i robić tak, kab kolkasna raśli šerahi takich sapraŭdnych nacyjanalnych patryjotaŭ Baćkaŭščyny. Ustupić ža ŭ šerahi takich hanarovych ludziej dosyć prosta: biez kamandy źvierchu pačynać pakrysie dałučać siabie ź pieršych dzion 2019 hoda da biełaruskaha słova.

Vielmi pažadana, kab takoje praviła pryniali dla siabie ŭsie členy siamji, pačynajučy i ad taho, chto tolki vučycca razmaŭlać. Vialikuju karyść daść, kali vy aformicie padpisku na adno ź biełaruskamoŭnych pieryjadyčnych vydańniaŭ, pačniecie nabyvać biełaruskamoŭnyja knižki. Starajciesia pa-biełarusku zapaŭniać usie błanki na adras aficyjnych ustanoŭ i arhanizacyj, afarmlajcie zvaroty da ich na biełaruskaj movie.

Heta tolki minimum rekamiendacyj pa ŭvachodžańni ŭ rodnuju movu dla tych, chto pakul žyvie pa-za joju. Dadać štości da ich jość mahčymaść u kožnaha. Historyi viadoma navat i takoje: kali ŭ załaty čas češskaha adradžeńnia, vyratavańnia ad niamieckaj asimilacyi chtości da čecha źviartaŭsia pa-niamiecku, jon na heta reahavaŭ zvyčajnym maŭčańniem. Takoha pryjomu my nie raim zapazyčvać, lepš zastaniomsia maksimalna spahadlivymi da ŭsich, chto pa roznych pryčynach (a ich proćma) apynuŭsia pa-za rodnym słovam źniaviečanaj dziaržaŭnaj rusifikatarskaj palitykaj biełaruskaj ziamli. U našym nacyjanalnym adradžeńni łaskaj, spahadaj da moŭna pakalečanych biełarusaŭ bolš dasiahnieš, čym z dapamohaj prymusu, hvałtu.

U praciah našaj havorki dadadzim i nastupnaje:

a) va Ŭsiebiełaruski hod rodnaj movy chadzicie ŭ tyja śviatyni, dzie nabaženstva viadziecca pa-biełarusku;

b) usialak sadziejničajcie svaim dzieciam daškolnaha i školnaha ŭzrostu pa dałučeńni ich da aktyŭnaha ŭdziełu ŭ mierapryjemstvach nacyjanalna-biełaruskaha charaktaru, nastojliva damahajciesia adkryćcia ŭ čarhovym 2019/20 navučalnym hodzie biełaruskamoŭnych hrup, kłasaŭ;

v) jak i va ŭsie papiarednija hady, nam i ŭ 2019 hodzie daviadziecca pravieści ŭ zamahilny śviet niamała ludziej. Rabicie nadpisy na pomnikach pa-biełarusku;

h) adzin adnamu pišycie listy, paštoŭki pa-biełarusku. Takim čynam staŭciesia da biełaruskaj movy, kali Vy prymajecie ŭdzieł u jubilejnych mierapryjemstvach, śviatach.

Kali ŭsio prapanavanaje Vam i jašče štości ŭ dadatak da jaho budzie ŭ masavym maštabie ździajśniacca, prynosić vialikuju radaść, tady ništo nie pieraškodzić nam, kab cełyja dziesiacihodździ, usio našaje dalejšaje žyćcio na złość unutranym i znadvornym niadobrazyčliŭcam biełaruskaści prachodziła pad znakam rodnaj Biełaruskaj Movy.

Prosim ćviorda zapomnić: jašče nivodnamu narodu nie ŭdałosia zachavać siabie jak samabytnuju etničnuju supolnaść, straciŭšy rodnuju movu. Bieź jaje taki narod słužyć pažyvaj dla taho naroda, čyjoj movaj jon staŭ karystacca. Šmatlikija prykłady takoj trahičnaj etničnaj pahibieli znachodzim my na nieabsiažnaj terytoryi Rasijskaj Fiederacyi. Za apošnija sto hadoŭ jaje isnavańnia tut źvialisia dziasiatki samabytnych, z admietnymi kulturaj i movami narodaŭ. I hety śmiarotny praces, na vialikuju biadu, praciahvajecca i pa siońnia. Davajcie zrobim usio, kab nam nie stać takoj achviaraj

Praciahnuć našu razmovu prapanujem z uvažlivaha pračytańnia i asensavańnia pravieranyja časam i pryniatyja ahulnym čałaviečym rozumam vykazvańni myślicielaŭ pa archivažnaj dla biełaruskaha naroda prablemie.

Kohda isčieźniet narodnyj jazyk, naroda niet boleje … Poka živ jazyk narodnyj v ustach naroda, do tiech por živ i narod.
(ruski piedahoh Kanstancin Ušynski, 1824 — 1870)

Tam, hdie každyj vładiejet dvumia jazykami, vsiehda v koncie koncov obŝieje priedpočtienije po tiem ili inym pričinam budiet otdano odnomu iz nich … nacija isčieźniet nie iz-za vymiranija i nie iz-za priekraŝienija jeje kulturnoj obŝnosti, a prosto potomu, čto ona pieriestajet hovoriť na svojem jazykie.
(tearetyk u halinie nacyjanalnaha pytańnia Karł Kaŭcki (1854 — 1938).

Vviedienije vtoroho hosudarstviennoho jazyka uhrožajet nacionalnoj biezopasnosti, samobytnosti, unitarnosti hosudarstva, intiehrirujuŝiej roli jazyka i kultury (koriennoho naroda) i nie v pośledniuju očieried́, osnovnym ekonomičieskim pravam čiełovieka.
(prafiesar Makiedonskaha ŭniviersiteta Čeda Ćvietanoŭski).

Kohda my razučimsia hovoriť na biełorusskom jazykie, my pieriestaniem byť nacijej.
(Prezident Respubliki Biełaruś Alaksandr Łukašenka).

Da hetaj cytaty prosicca pytańnie: «A čamu ž Vy, šanoŭny Prezident, pryludna nie karystajeciesia biełaruskaj movaj? 

Suśvietnaja historyja cyvilizacyj zafiksavała sotni narodaŭ (etnasaŭ), jakija źnikli, adyšli ŭ niabyt. Blizki dla nas biełarusaŭ prykład. Isnavała kaliści vialikaja słavianskaja nacyja prusy na ŭźbiarežžy Bałtyjskaha mora. Viadoma ž, była ŭ ich i svaja rodnaja mova. Kali ž źnikli prusy jak samabytny narod? Heta adbyłosia paśla taho, jak kryžak zabiŭ u Kionihśbierhu (sučasnym Kalininhradzie) apošniaha prusa, jaki razmaŭlaŭ na svajoj rodnaj movie.

Niama žyvoha nośbita movy — niama i samabytnaha naroda.

U sukviećci narodaŭ śvietu kožny narod moža žyć tolki ŭ svajoj Boham (historyjaj) daravanaj jamu rodnaj movie. Miortvyja adyšli ŭ niaźviedanuju viečnaść, a žyvyja rastvarajucca ŭ asiarodździ inšych narodaŭ, zvyčajna ŭ zavajoŭnikach, akupantach. Intelekt, talent tych, chto zastaŭsia ŭ žyvych, pracujuć užo tolki na raźvićcio kultur zavajoŭnikaŭ. Takija horkija realii žyćcia narodaŭ, adarvanych ad rodnych kulturna-moŭnych tradycyj.

U biaskoncym histaryčnym časie biełaruskaja mova źviedała bahata sprob jaje źniščeńnia. Dabivalisia hetaha ŭłady Rečy Paspalitaj, Rasijskaj Impieryi, SSSR. Na ščaście i honar dla kožnaha biełarusa, ich mova i ŭ samyja ciažkija pieryjady svajoj historyi praciahvała žyć u maŭleńni ludziej, falkłory i litaraturnych tvorach.

Mova jość kulturnaj skarbonkaj kožnaha naroda, samaj nadziejnaj achoŭnicaj jaho. Tamu dla źniščeńnia paniavolenaha narodu zavajoŭniki zaŭsiody stavili metaj stvarać umovy dla niemahčymaści jaho isnavańnia ŭ rodnamoŭnym asiarodździ. Takoje my i siońnia nazirajem na płaniecie Ziamla. Sučasnyja srodki masavaj infarmacyi (telebačańnie, radyjo, internet i inš) u rukach rusifikataraŭ-asimilataraŭ dazvalajuć heta rabić imhnienna ŭ samyja karotkija terminy i nadzvyčaj efiektyŭna.

Miortvyja movy tolki napaminajuć sučaśnikam pra narody, jakich siońnia niama, bo ŭ svoj čas u ich nie było mahčymaści raźvivacca ŭ svajoj rodnaj movie. Zaraz takoj mahčymaści praktyčna i my całkam pazbaŭleny. Siahońniašni stan biełaruskaj movy nikolki nie adpaviadaje ŭniviersalnamu statusnamu stanovišču biełaruskaj nacyi ŭ svajoj krainie, samoj naźvie dziaržavy Respublika Biełaruś z pryčyny tatalnaj rusifikacyi. Z hetaj biadoj treba rašuča zmahacca nam usioj Hramadoj!

Mižnarodnaja arhanizacyja JUNESKA kolki hadoŭ tamu nie biez padstaŭ ŭniesła biełaruskuju movu ŭ čyrvony śpis movaŭ, jakim pahražaje vymirańnie. Dla luboha naroda heta ŭ najvyšejšaj stupieni haniebny fakt. Adnak nichto z našaha vysokaha dziaržaŭnaha kiraŭnictva nie vykazaŭsia pa hetaj balučaj prablemie, A jak viadoma, maŭčańnie jość zhoda.

Trahiedyja!

Narod Biełarusi! Łaskava zaprašajem ciabie da aktyŭnaha ŭdziełu ŭ dyskusii pa hetaj prablemie na ŭsich uzroŭniach našaha hramadskaha žyćcia. Mo tady i prezident z usioj svajoj viertykallu prysłuchajecca da hołasu naroda. Nie darujuć nam naščadki, kali budziem maŭčać, biaździejničać.

Davaj, šanoŭny narodzie, usioj Hramadoj praviadziom 2019 hod pad devizam Hoda Biełaruskaj Movy. Biełaruś — nie Rasija! Žyćmie Biełaruś!

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0