Fin, što kiravaŭ Namibijaj

U suviazi z apošnimi padziejami vakoł Kosava časta davodzicca čuć imia byłoha prezydenta Finlandyi Marci Achtysaary. Chto hety čałaviek? Čamu mienavita jamu daručyli zaniacca kosaŭskaj prablemaj?

Marci Ojva Kalevi Achtysaary naradziŭsia 23 červienia 1937 h. i sioleta budzie adznačać siamidziesiacihodździe. Baćka budučaha prezydenta byŭ aficeram finskaj armii. Tamu paśla vajny siamji Achtysaary daviałosia pierabracca z Vybarhu, dzie naradziŭsia Marci i jaki adyšoŭ SSSR, u horad Oŭle. Tam jon zakančvaje pedahahičnaje adździaleńnie miascovaha ŭniversytetu. Adnak praca ŭ rodnym Suomi jaho nie pryvabiła. Nieŭzabavie nastaŭnik robicca dyplamatam.

Jon pradstaŭlaje radzimu ŭ krainach Afryki, pracuje ŭ AAN. Viadomaść jamu pryniesła misija ŭ Namibiju. Nazva hetaj krainy była dobra viadomaja savieckim ludziam. «Terytoryja, niezakonna akupavanaja rasistami z PAR» zhadvałasia stolki ž, kolki i słova «aparteid» i imia Mandeły.

Jašče Namibiju nazyvali «samaj staroj prablemaj» AAN. Z 1946 h. jana damahałasia niezaležnaści. Pretoryja, adnak, nie chacieła admaŭlacca ad bahataj na ałmazy terytoryi. SSSR padtrymlivaŭ namibijskich partyzanaŭ, ZŠA — PAR. Usio heta pieraplatałasia z kubinskaj prysutnaściu ŭ susiedniaj Anhole. U takich umovach specyjalny pasłańnik AAN vymušany byŭ uziać na siabie faktyčnaje kiravańnie krainaj dziela zabieśpiačeńnia mirnaha pierachodu da niezaležnaści i praviadzieńnia pieršych usieahulnych vybaraŭ. Zadača była niaprostaja jašče i tamu, što abodva baki vinavacili finskaha dyplamata ŭ paturańni vorahu. Tym nia mienš, vybary adbylisia, i nichto ich vynikaŭ nie asprečyŭ. Dvaccacihadovaja vajna zaviaršyłasia, «apošniaja kalonija Afryki» atrymała niezaležnaść 21 sakavika 1990 h.

Za svaje zasłuhi ŭ stvareńni novaj dziaržavy Achtysaary atrymlivaje zvańnie jaje hanarovaha hramadzianina.

Tolki krytyčnaje staŭleńnie Achtysaary da amerykanskaj aperacyi «Bura ŭ pustyni» pieraškodziła jamu zaniać pasadu hieneralnaha sakratara AAN. Jon viartajecca na radzimu.

U historyju Finlandyi Achtysaary ŭvajšoŭ jak pieršy ŭsienarodna abrany prezydent. Pieršyja ŭsienarodnyja vybary lidera krainy ŭ Finlandyi adbylisia ŭ 1995 h. Dahetul kiraŭnika dziaržavy abirała kalehija vybarcaŭ.

Dla Finlandyi heta byŭ pierałomny čas. Uvieś paślavajenny peryjad jaje palityku vyznačali asablivyja adnosiny z SSSR. Tamu i staŭleńnie da jaje na Zachadzie było naściarožanym. Isnavaŭ termin «finlandyzacyja», heta značyć cichaje pašyreńnie savieckaha ŭpłyvu, jakim pałochali Eŭropu. Alaksandar Sałžanicyn pisaŭ, što Finlandyja «ŭžo stračanaja» dla Zachadu. Finy sapraŭdy byli, mahčyma, apošnimi chaŭruśnikami SSSR i navat nie chacieli pryznavać niezaležnaść bratniaj Estonii, pakul Sajuz nie pierastaŭ isnavać.

Raspad SSSR pastaviŭ krainu ŭ ciažkaje ekanamičnaje stanovišča i prymusiŭ nanoŭ vyznačać svajo miesca ŭ śviecie. Novamu prezydentu ŭdajecca arhanizavać ekanamičnyja investycyi dla krainy i, nie paryvajučy suviaziaŭ z Uschodam, arhanizavać ustup Finlandyi ŭ Eŭraźviaz. Paśla hetaha pačali kazać, što na źmienu «finlandyzacyi» Eŭropy pryjšła «eŭrapieizacyja» Finlandyi. U pieradvybarnuju prahramu Achtysaary ŭvachodziŭ aktyŭny ŭdzieł krainy ŭ mižnarodnych spravach. Užo tady jon adyhryvaŭ nie apošniuju rolu ŭ vyrašeńni prablemaŭ byłoj Juhasłavii. Praŭda, pazycyja Achtysaary pa Bośnii nie vyklikaje padtrymki ŭ jaho tavaryšaŭ pa sacyjał‑demakratyčnaj partyi, i na čarhovych prezydenckich vybarach kandydatam ad partyi prachodzić Tarja Chałonen.

Achtysaary praciahvaje zajmacca miratvorčaj dziejnaściu. Siarod abjektaŭ jaho ŭvahi — Siaredniaja Azija, Indanezija. Za dasiahnieńnie prymireńnia pamiž indanezijskim uradam i separatystami Ačecha jaho letaś vyłučyli na Nobeleŭskaju premiju miru.

Dziejnaść Achtysaary vyklikaje roznyja acenki. Rasieja i Serbija vinavaciać jaho ŭ paturańni kosaŭskim separatystam. Turkmenskija dysydenty — u paturańni režymu Turkmenbašy. Biassprečna adno: Achtysaary, jak nichto ŭ apošnija hady, spryjaŭ stanaŭleńniu svajoj krainy jak aktyŭnaha čyńnika mižnarodnaj palityki.

Usiasłaŭ Šaternik

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0