«Зноў смяюся і жартую». Гісторыя Ганны Скрыган, якая вярнулася ў прафесію эколага пасля турмы

Беларуска Ганна Скрыган тры разы эмігравала праз палітыку. Пасля 2020 года яна звольнілася з Магілёўскага ўніверсітэта, дзе была дацэнткай і загадчыцай кафедры. А ў 2021 годзе КДБ зацікавіўся міжнародным праектам, якім яна кіравала, таму Ганна з'ехала ў Расію. Пасля пачатку паўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны пераехала ў Польшчу.

А затрымалі Ганну ў 2023 годзе, калі яна прыехала ў Беларусь у адпачынак. Чаму яна туды паехала? Такое няпростае рашэнне Ганна прыняла пасля размовы з мамай, якая патэлефанавала ёй з магілы бацькі і расказала пра сваю адзіноту. Той эмацыйны парыў і жаданне абняць маму крута змянілі жыццё гераіні.

За пасты ў сацсетцы суд РБ абвінаваціў яе па артыкуле Крымінальнага кодэкса ў «распальванні сацыяльнай варожасці». Ганну асудзілі на два гады пазбаўлення волі. Яна была выпушчаная ў верасні 2024 года і пакінула Беларусь пасля шаснаццаці месяцаў зняволення і атрыманага статусу «тэрарысткі». Сёння Ганне Скрыган 50 гадоў і яна амаль прыйшла да прытомнасці.

Павялічыць

Вяртанне смеху

Гэта другое лета Ганны на свабодзе. Яна кажа, што толькі гэтай вясной адчула сапраўдныя змены.

— Як кажуць палякі, ja doszłam do siebie, гэта значыць, прыйшла да прытомнасці.

«Толькі зараз я заўважыла, што стала больш расслабленая, перастала быць пастаянна напружанай. Я зноў шмат смяюся і жартую».

Смех — гэта лакмусавая паперка стану. Паводле слоў Ганны, у яе заўсёды было добрае пачуццё гумару, яна абажала каламбуры і анекдоты, але пасля вызвалення смех нібы кудысьці знік. Вяртанне да сябе заняло пэўны час.

«Год таму я разумела, што нібыта ўсё нармальна, ты функцыянуеш. Але ўнутры… штосьці нібы было зламана».

За апошні год Ганна вырашыла пытанні з дакументамі і легалізацыяй. Яна атрымала міжнародную абарону, скончыла тэрміновае лячэнне і знайшла працу па спецыяльнасці. Але галоўным дасягненнем яна называе менавіта тое самае вяртанне да сябе. І тое, што ў яе зноў з'явіліся «прыступы» беспрычыннага аптымізму.

Павялічыць

Турма адбірае не толькі час

Калі Ганна выйшла на свабоду, ёй было сорак дзевяць. У гэтым узросце пачынаць жыццё нанова цяжка, прызнаецца яна.

«Прыйшлося прызнаць, што турма падзяліла ўсё на «да» і «пасля».

Я забараніла сабе думаць пра тое, якім магло б быць жыццё, калі б усяго гэтага не здарылася».

Ганна кажа, што турма адбірае не толькі час. Турма рушыць адчуванне бесперапыннасці ўласнага жыцця, пазбаўляе звыклай будучыні і прымушае адмовіцца ад мінулага.

«Ты разумееш, што больш не можаш апірацца на ранейшае жыццё. Усё засталося там. Я не хацела аддаваць сістэме сваю годнасць, хоць турма і спрабавала мяне зламаць. Супраціўленне сістэме стала тым механізмам, які дапамог мне выжыць».

Павялічыць

Жаданне вярнуцца ў навуку з'явілася не адразу

Пасля вызвалення Ганна апынулася ў Польшчы. Краіна прыняла яе, але эміграцыя ўсё адно аказалася даволі балючым вопытам.

«Аб'ектыўна імігрант — гэта чалавек, які рызыкнуў прыехаць. І гэта яго праблемы. А я да таго ж яшчэ так і не вырашыла, кім стану, калі «вырасту».

У Беларусі Ганна займалася навукай. Але пасля зняволення ёй здавалася, што да любімай справы яна ўжо ніколі не зможа вярнуцца.

«Толькі гэтай вясной з'явіліся ідэі, жаданне штосьці даследаваць і пісаць. У нейкі момант я зноў адчула смак да гэтага».

Гераіня захапляльна расказвае пра доўгі працэс: як яе мозг аднаўляўся — вельмі павольна, амаль незаўважна. Спачатку вярнулася здольнасць радавацца дробязям. Пасля — здольнасць марыць. І толькі пасля гэтага — жаданне ствараць штосьці новае.

Павялічыць

«Не магу паплакаць па сабе»

У першы год свабоды спачатку ёсць такі перыяд, які можна ўмоўна назваць: «я ляжала». Ганна прызнаецца:

«Мне было вельмі цяжка знайсці прычыну для таго, каб проста ўстаць з ложка».

Ганна жыла ў сваёй дачкі. Менавіта дачка настаяла на тым, каб былая палітзняволеная пачала хадзіць да псіхатэрапеўта.

Паволі з'явіліся сілы выходзіць на прагулкі, на паходы ў музеі і паркі. Пасля Ганна заказала сабе новыя акуляры, бо зрок у турме значна пагоршыўся.

Праз паўгода Ганна змагла жыць самастойна.

«Да гэтага ў мяне не было жадання нават гатаваць для сябе. А пасля пачалося тое, што я называю «гнездаваннем»: пераезд, уладкаванне кватэры, купля рэчаў, стварэнне ўласнай прасторы. З'явіліся заняткі: курсы польскай мовы, складанне рэзюмэ, пасля я стала шукаць працу.

Тое, што ў мяне з'явіліся кветкі, значыць, што цяпер тут мой дом», — прызнаецца Ганна Скрыган.

Павялічыць

Фота: Politzek.me

Праз восем-дзевяць месяцаў псіхатэрапіі Ганна зразумела, што ўжо можа жыць далей самастойна. Хоць некаторыя наступствы пасля перажытага вопыту яшчэ застаюцца.

«Я дагэтуль вельмі трывожны чалавек і п'ю мелатанін, каб спаць. Я дагэтуль не магу паплакаць па сабе. Толькі па кімсьці іншым».

«Проста я — не мясцовая»

Па прафесіі Ганна — эколаг, кандыдатка геаграфічных навук. Яна была ў Беларусі дацэнткай і загадчыцай кафедры ўніверсітэта, кіравала рэгіянальным аддзяленнем «Экапраекта». Яна любіць сферу экалогіі і ўрбаністыкі і прыклала шмат сіл для таго, каб застацца ў прафесіі. Сёння яна працуе ў невялікай польскай кампаніі, якая дапамагае бізнэсу выконваць еўрапейскія экалагічныя патрабаванні. Ганна зараз на выпрабавальным тэрміне. Яна расказвае, што знайсці гэтую працу было зусім няпроста.

«Былі сітуацыі, калі табе даюць зразумець: справа не ў тым, што ты кепскі спецыяліст. Проста ты — імігрант».

Ганна нікога не абвінавачвае. Яна прызнае, што канкурэнцыя на польскім рынку працы вялікая, і працадаўцу часта прасцей узяць мясцовага кандыдата.

«Пошук працы па спецыяльнасці стаў доўгім і балючым працэсам, асабліва пасля турмы, калі кожная твая новая параза ўспрымаецца значна вастрэй».

Дом там, дзе любімыя кветкі

Калісьці Ганна Скрыган спрабавала зрабіць родны Магілёў больш зялёным і экалагічным. Яна марыла, каб Магілёў стаў цюльпанавай сталіцай Беларусі, каб у горадзе з'явіўся дэндрарый, дзе школьнікі маглі б навучыцца адрозніваць клён ад бярозы. Але, на жаль, паводле слоў эколага, пакуль што плітка значна таннейшая за газон.

Павялічыць

Гэтай вясной Ганна з'ездзіла на варшаўскае Поле Макатоўскае, каб пафатаграфаваць паляны крокусаў.

«Я лічу кветкі адным з самых дасканалых біялагічных відаў. А яшчэ ў гэтым годзе ў мяне з'явіўся свой «агарод».

У кватэры, дзе яна жыве, расстаўленыя пакаёвыя расліны. А на балконе асталяваліся лаванда і самшыт.

«Самшыт у Польшчы звычайна купляюць на Вялікдзень. Дома ён пачаў загінацца, але я яго вырашыла не выкідаць, а высадзіць на балконе, і глядзіце, ён ужо прыйшоў да прытомнасці. А лаванда паперла нават без падкормкі!

Але наогул, тое, што ў мяне з'явіліся кветкі тут, у Варшаве, азначае для мяне адно — гэты горад стаў маім домам».

Павялічыць

Ганна прызнаецца, што не сумуе па Беларусі. Аказалася, што цяжка настальгіраваць па дзяржаве, якая запісала яе ў так званыя «тэрарысты» за тое, што яна не падтрымлівае вайну.

Але Ганна вельмі сумуе па людзях. Па блізкіх. Па тым жыцці, якое немагчыма вярнуць.

«Уяўляла, як гладжу маю котку»

Котка па мянушцы Фрося з'явілася ў Ганны ў лістападзе 2020‑га года. Цяпер гэтай мордачцы 6 гадоў. Яе вывезла з Беларусі дачка гераіні, і ўжо ў Польшчы котка вельмі чакала Ганну.

Павялічыць

Падчас зняволення менавіта ўспаміны пра Фросю дапамагалі перажыць цяжкія моманты, яны сталі псіхалагічнай апорай для палітзняволенай.

«Ведаеце, калі там станавілася зусім кепска, я ўяўляла, як гладжу маю Фросю, якая ў яе мяккая поўсць…»

Пасля вызвалення Фрося пазнала гаспадыню адразу. Але два тыдні моцна «крыўдзілася». Ганна смяецца:

«Але пасля я была прабачаная! А першы час Фрося страшна не любіла, калі я сыходзіла. І зараз таксама не любіць, але ўжо звыклася і трохі расслабілася».

Ганна ласкава называе котку «багіняй з незадаволеным тварам» і падзяляе любыя засцярогі Фросі і яе нежаданне паказваць пузік незнаёмым людзям.

Павялічыць

Турма агаляе тое, што ўнутры

Ганна кажа, што змянілася. Яна стала больш асцярожнай і менш давярае людзям.

«Дабрэйшай я дакладна не стала! Я была чалавекам, які імкнуўся ўсім дапамагаць. Цяпер я больш не ўмешваюся, пакуль мяне пра гэта не папросяць».

Турма вучыць пралічваць наступствы, быць больш цвёрдай і больш думаць пра ўласныя інтарэсы. Але пры гэтым Ганна не верыць, што само па сабе зняволенне здольнае зрабіць чалавека кепскім.

«Турэмны вопыт проста агаляе і ўзмацняе тое, што ўжо ёсць унутры кожнага чалавека».

Павялічыць

Па яе словах, многія палітзняволеныя нават у самых цяжкіх умовах заставаліся неверагодна добрымі людзьмі. Ганна сумна ўсміхаецца:

«У іх проста не было злосці! Ёй не было з чаго вырасці!»

У зняволенні з'яўляецца асаблівая блізкасць між людзьмі. Калі з'яўляецца давер і падтрымка, то і самая звычайная размова пра кнігі, фільмы ці мары становіцца для зняволеных сапраўдным ратаваннем.

«О, гэта была ўнутраная эміграцыя! Нават маленькая і нібы нязначная дапамога, цукерка ці зубная паста набываюць велізарную каштоўнасць для чалавека, якому нічога не перадалі».

Такая дружба бывае мацнейшай, чым тая, якая зарадзілася на свабодзе. У калоніі ў Ганны з'явілася сяброўка — Каця Бахвалава (Андрэева), з якой можна было пагаварыць пра кнігі і падарожжы. У палітзняволеных з'явілася агульная мара: як на свабодзе яны абдымуцца на прыступках сабора Святога Стэфана ў Будапешце. Ганна спадзяецца, што аднойчы гэта мара споўніцца.

Каб намаляваць святло, трэба маляваць і цень

Ганна малюе — пакуль для сябе. Яна паказвае свае работы і расказвае, што вельмі шкадуе, калі не трапляе на нейкія майстар-класы па маляванні.

Павялічыць

«А дачка мне кажа, што пара ўжо прадаваць свае карціны. Наогул, гэта неверагодна захапляльны занятак і працэс. Акварэль працуе сама! І ты не малюеш па факце. Тут трэба даць сабе волю і не прапісваць вельмі дакладна ўсё.

«А каб намаляваць святло, трэба таксама намаляваць і цень!»

Ганна паказвае малюнкі: рыбкі, кветкі, галінка магноліі, якую яна намалявала зусім нядаўна. А яшчэ яна вельмі любіць маляваць архітэктуру.

«У мяне тут цэлая падборка, я малюю Харватыю. Калі змагу, я паеду ў адпачынак вось сюды. Хачу ў такі вось які-небудзь белы дворык, з кветкамі. І каб дзесьці ўдалечыні было мора».

Павялічыць

Калі вы хочаце набыць працу Ганны Скрыган, то вось яе акаўнт у Інстаграме — instagram.com/skryhan.

Свабода пахне ліпай

На пытанне, чым пахне свабода, Ганна адказвае, практычна не раздумваючы:

«Ліпай! Квітнеючай ліпай!»

Гэта быў адзін з першых пахаў, якія Ганна адчула пасля вызвалення.

Павялічыць

«Цяпер я спецыяльна будую маршруты прагулак так, каб праходзіць пад квітнеючымі духмянымі ліпамі».

А які ў свабоды смак? Ганна ўсміхаецца:

«Для мяне смак свабоды — гэта смак піцы! З сырам, салямі і вяндлінай.

Ведаеце, праз некалькі тыдняў пасля прыезду ў Варшаву мы з дачкой доўга гулялі па горадзе, размаўлялі, а пасля зайшлі ў кавярню і заказалі піцу. І менавіта гэты смак назаўсёды звязаўся ў мяне са свабодай.

Пасля шаснаццаці месяцаў зняволення, статусу «тэрарыста», страчанага часу, свабода аказалася дзіўна простай.

Свабода пахне квітнеючымі дрэвамі. І на смак нагадвае піцу, якую ясі разам з блізкім чалавекам, ведаючы, што больш ніхто не зможа адабраць гэты вечар.

Павялічыць

На патрэбы Ганны Скрыган на платформе «Байсол» абвясцілі збор. Падтрымаць яе можна па спасылцы.

• 0
• 0
• 0
• 1
• 0
• 1
• 0
• 2