На Кальварыі адшукалі магілу аднаго з кіраўнікоў першай беларускай партыі, які нават з ссылкі дасылаў матэрыялы ў «Нашу Ніву»

У самым пачатку ХХ стагоддзя ў Мінску беларускі рух толькі зараджаўся ў паўпадпольных гуртках і на канспіратыўных кватэрах. У 1903 годзе паўстае першая нацыянальная палітычная сіла — Беларуская рэвалюцыйная грамада (пазней перайменаваная ў Беларускую сацыялістычную грамаду). І Віктар Зелязей, бібліятэкар мінскай публічнай бібліятэкі імя Пушкіна, стаў адным з першых і найбольш актыўных яе сяброў, поруч з братамі Луцкевічамі, Вацлавам Іваноўскім і Карусём Каганцом.

Яго роля ў гэтым руху была далёка не другаснай. Яго кватэра ў студзені 1906 года стала месцам правядзення гістарычнага другога з'езда БСГ. Менавіта Зелязею даверылі захоўванне партыйнай пячаткі. Ён жа адказваў за распаўсюд нелегальнай літаратуры, карыстаўся падробленым пашпартам — словам, быў на перадавой тагачаснай рэвалюцыйнай барацьбы.

Лёс яго склаўся па класічным для таго пакалення сцэнарыі: у пачатку 1908 года — арышт царскімі ўладамі, а ў 1910‑м — ссылка ў Кірэнскі павет Іркуцкай губерні. Але нават з Сібіры ён працягваў дасылаць лісты ў «Нашу Ніву». Вярнуўшыся на радзіму пасля рэвалюцыі, Зелязей працаваў у Інбелкульце і быў сябрам Таварыства паліткатаржан.

Павялічыць

Як ён перажыў перыяд сталінскіх рэпрэсій пакуль невядома — далейшая біяграфія гэтага чалавека ўсё яшчэ патрабуе дэталёвага вывучэння архіваў.

Да апошняга часу біяграфія Віктара Зелязея абрывалася на 1951 годзе, было толькі вядома, што ён пражываў у Ратамцы пад Мінскам. Лагічна было меркаваць, што і месца яго апошняга спачыну трэба шукаць на навакольных могілках.

Аднак мінскія краязнаўцы выявілі, што чалавек з такім прозвішчам пахаваны на мінскіх Кальварыйскіх могілках. Сярод занядбаных пахаванняў, па правы бок ад касцёла, знайшлася сціплая бетонная пліта побач з простым металічным крыжам.

Павялічыць

Павялічыць

Надпіс, выведзены па-руску, не пакідае сумневаў: «Революционер ЗЕЛЕЗЕЙ ВИКТОР АДАМОВИЧ. 18 11/XI 81 — 19 1/IV 52». Гэтая знаходка не толькі дазволіла дакладна ўсталяваць дату смерці беларускага дзеяча — 1 красавіка 1952 года, але і паставіла новае пытанне. 

Кальварыя — сімвалічнае месца. Гэта найстарэйшы захаваны каталіцкі некропаль Мінска, які захоўвае памяць пра многія пакаленні жыхароў горада. Тут ужо спачываюць Янка Лучына, бацька братоў Луцкевічаў і адзін з лідараў БСГ Вацлаў Іваноўскі, забіты ў 1943 годзе. Цяпер гэты пантэон беларускага Адраджэння папоўніўся яшчэ адным імем.

• 22
• 0
• 1
• 0
• 0
• 2
• 0
• 8