Pravincyja voźmie revanš

Pravincyja voźmie revanš

Jaŭhien Vapa,
Marcin Rembač

Aleś Bialacki, kaardynatar inicyjatyvy “Niezaležnaje Nazirańnie”, raptam źnijakavieŭ. Praz hadzinu paśla zakryćcia vybarčych učastkaŭ štab Hančaryka padaŭ vyniki vybaraŭ. Pavodle ich, Łukašenka atrymaŭ 46% padtrymki, a Hančaryk — 40,6%.

— Budzie druhi tur, — tryjumfavaŭ Hančaryk pierad piacitysiačnym natoŭpam, jaki sabraŭsia na Kastryčnickaj płoščy.

U toj samy čas aficyjnaja biełaruskaja televizija infarmavała, što ciapierašniamu prezydentu vykazali padtrymku kala 80% vybarščykaŭ.

— Heta jašče nie kančatkovyja vyniki, ale tendencyja ŭžo vidavočnaja, — kazała pradstaŭnica Centravybarkamu, nie chavajučy zadavalnieńnia.

Ci ž mahła jana pavodzić siabie inačaj, kali za niekalki dzion da taho jejnaja načalnica Lidzija Jarmošyna publična śćvierdziła, što mažlivaja vybarčaja paraza Łukašenki była b jejnaj asabistaj niaŭdačaj?

Bialacki, u strukturach jakoha pracavali 13 tys. niezaležnych naziralnikaŭ, byŭ mocna ŭražany. Niezaležnyja naziralniki jašče doŭha nie mahli padać vyniki. Va ŭsich rehijanalnych adździaleńniach ułada adklučyła telefony, elektronnuju poštu, faksy. Naziralnikaŭ nie dapuskali da pratakołaŭ vybarčych kamisijaŭ. Hadzinu paśla vybaraŭ nia dziejničali ani sotavyja, ani spadarožnikavyja telefony. Nichto nia byŭ u stanie dać niezaležnuju acenku vynikaŭ.

— Mała taho, što Jarmošyna duryć nam hałavu, jašče j Hančaryk... — nervavaŭsia Bialacki, telefanujučy ŭ štab niezaležnaha kandydata. Tam jon daznaŭsia, što Hančaryk ukaraniŭ u vybarčyja kamisii 700 svaich hłyboka zakanśpiravanych naziralnikaŭ.

— Zastajecca tolki padziakavać za dapamohu, pra jakuju nichto nia viedaŭ, — iranizavaŭ Bialacki. — Kali nia skažacie ŭciamna, što źviestki pra 46 i 40,6% zychodziać ad vašych naziralnikaŭ, a nie ad niezaležnych, ja padčas presavaj kanferencyi nazavu vas chłusami.

— Heta pahroza? — pačuŭ jon u adkaz.

Tak praz hadzinu paśla vybaraŭ, jakija mielisia złučyć biełaruskuju apazycyju, u jejnym asiarodździ pakazalisia pieršyja raskoliny.

Mit pra abjadnanuju apazycyju

Usie raniejšyja parazy biełaruskaj apazycyi demakratyčny śviet tłumačyŭ jejnym niaŭmieńniem dziejničać supolna. Alaksandar Dabravolski, adzin ź lideraŭ Abjadnanaj Hramadzianskaj Partyi, padčas sustrečy, na jakoj abmiarkoŭvałasia stratehija apazycyjnych siłaŭ pierad vybarami ŭ parlament u 2000 h., kazaŭ:

— Nia tak važna, kab my pryniali mudraje rašeńnie. Nichto z nas nia maje manapolii na mudraść. Važniej, kab my pryniali supolnaje rašeńnie.

Apazycyja źbirałasia bajkatavać tyja vybary, pakolki nie było šancaŭ paźbiehnuć padtasovak. Tolki Mikałaj Statkievič, lider Biełaruskaj Sacyjał-Demakratyčnaj Hramady, ćvierdziŭ, što vybary, jakija b jany ni byli, dajuć partyjam šaniec na isnavańnie ŭ hramadzkaj śviadomaści.

Hramada Statkieviča ŭziała ŭdzieł u vybarach 2000 h., nie atrymała nivodnaha mandatu, zaznała astrakizm z boku demakratyčnych asiarodkaŭ i pačała razvalvacca.

Taki los čakaje ŭsie demakratyčnyja arhanizacyi, jakija navažvajucca iści na vybary, aficyjnyja vyniki jakich zaležać tolki ad aparatu, jaki padličvaje hałasy. Adnak nie takija vysnovy zrabiła z parazy Statkieviča biełaruskaja apazycyja. Pieravažała dumka, što niaŭdały bajkot vybaraŭ i paraza Hramady stalisia vynikam taho, što demakraty nia zdoleli pryniać supolnaha rašeńnia. Nichto nie padumaŭ, što heta nia maje nijakaha značeńnia, bo praciŭnik napierad viedaŭ, što vyjhraje.

Voś ža, pierad prezydenckimi vybarami biełaruskaja apazycyja daviedałasia, što jana staić pierad ścianoj.

— Zładzić jašče adzin bajkot my nia zdolejem, — kazali pradstaŭniki demakratyčnych arhanizacyjaŭ. — Treba ŭziać udzieł u vybarach, padtrymać adnaho kandydata i nie davać uładzie padtasavać hałasy.

Da takich dziejańniaŭ zaachvočvali vyniki daśledavańniaŭ, jakija niaźmienna pakazvali, što rejtynh Łukašenki ŭpaŭ da 30%.

Raspačaŭsia praces vyłučeńnia supolnaha kandydata. Praces, jak vyśvietliłasia, ciažki j bahaty na dzivosnyja pavaroty.

Pravincyja
ci metrapolija?

Užo doŭhi čas u asiarodkach biełaruskaj apazycyi pahłyblaŭsia padzieł na “niedaacenienuju” pravincyju i stalicu, jakaja “dumaje tolki pra siabie j bolš razmaŭlaje z pradstaŭnikami Zachadu, čym z ułasnymi hramadzianami”.

— Tak, tut cicha, spakojna. Niby da vybaraŭ jašče piać hadoŭ, — tak iranizavaŭ nad sanlivaj pieradvybarčaj atmasferaj u Miensku Viktar Sazonaŭ, adzin ź lideraŭ haradzienskaj apazycyi.

Dla Viktara vizyty ŭ Miensk — pryčyna razdražnieńnia j nahoda dla vykazvańnia piakučych słovaŭ na adras mienskaj elity.

— Miensk adno vysmoktvaje z nas soki, ničoha nie dajučy ŭzamien.

Tak dumaje nie adzin Sazonaŭ. U apošnija hady napružanaść pamiž mienskimi palitykami j dziejačami ź biełaruskich rehijonaŭ raście. Pradmiet sprečki — stratehija apazycyi. Sposab vyłučeńnia demakratyčnymi siłami kandydata na pasadu prezydenta padliŭ aleju ŭ ahoń.

Narastańnie kanfliktu pamiž rehijonami j metrapolna-kalanijalnym Mienskam spyniŭ byŭ ambitny palityk Siamion Domaš, čyj ruch “Rehijanalnaja Biełaruś” abjadnoŭvaŭ pradstaŭnictvy palityčnych partyj i niaŭradavych arhanizacyj u rehijonach. Sa źjaŭleńniem “Rehijanalnaj Biełarusi” Domaš staŭsia pavažnaj palityčnaj fihuraj, jakuju ŭ Biełarusi nielha było ihnaravać. Haradzienski palityk moh pamiryć apazycyjnyja elity, što svarylisia za pasady ŭ svaich strukturach, uzmacnić mienskija arhanizacyi rehijanalnaj padtrymkaj.

Domaš, adnak, uśviedamlaŭ, što atajasamleńnie z adnoj hrupoŭkaj pryviadzie jaho da straty samastojnaści. I jon vyrašyŭ iści na vybary ŭ jakaści lidera kaalicyi hramadzianskaha supracivu. Adnačasova niezadavolenyja dziejačy rehijanalnych strukturaŭ ubačyli ŭ Domašu kiraŭnika, hołas jakoha raniej ci paźniej budzie zapatrabavany ŭ Miensku.

Kryzys u suviaziach pamiž peryferyjaj i centram uzmacniaŭsia razam z rostam cisku na asiarodki apazycyi ŭ rehijonach z boku łukašenkaŭskaj vertykali. Siońnia ŭžo nichto nia maje sumnievaŭ, što abjektam ataki prezydenckich strukturaŭ u apošnija hady byli pieradusim rehijanalnyja demakratyčnyja asiarodki. Zatoje represii ŭ Miensku nie ŭzmacnialisia. Viadoma ž, aproč žorstkich dziejańniaŭ, nakiravanych pieravažna (dla pieraściarohi) suprać raniejšych chaŭruśnikaŭ Łukašenki. Takich, jak Hančar, Zacharanka, Staravojtaŭ, Lavonaŭ.

Represii suprać pravincyi ŭzmacnilisia ŭ apošnija tydni vybarčaj kampanii. Tak, u susiedniaj z Polščaj Haradzienščynie ŭłady napiaredadni vybaraŭ spynili vychad adzinaj biełaruskamoŭnaj rehijanalnaj hazety “Pahonia”, pieratreśli haradzienskuju siadzibu BNF, a Siarhieja Malčyka, kaardynatara “Niezaležnaha Nazirańnia”, prasłuchoŭvaŭ KDB.

Razam z uzmacnieńniem represijaŭ rasła nadzieja miascovych dziejačoŭ na Miensk. U pravincyi zadumvalisia, na jakuju dapamohu z boku centru moža raźličvać čałaviek, pazbaŭleny ŭładaj mažlivaści pracavać, utrymlivać siabie j siamju. Dla pryblizna 13 tys. hramadzianaŭ, što ŭziali ŭdzieł u “Niezaležnym Nazirańni”, siońnia heta žyćciova važnaje pytańnie. Ci abaroniać ich ad represijaŭ dziaržavy? Heta, moža być, najvažniejšaje pytańnie dla ŭsioj biełaruskaj apazycyi, jakaja nie pašyryć svajho ŭpłyvu, kali nia voźmie na siabie adkaznaści za los svaich prychilnikaŭ na miescach.

Viktar Sazonaŭ z Horadni nastrojeny skieptyčna:

— Miensk pakinie nas na volu losu. Pryhadaje pra nas tolki pierad nastupnymi vybarami.

Kompleks Łukašenki

Za hady svajho kiravańnia Łukašenka dabiŭsia niekalkich efektnych unutrypalityčnych pieramoh. Jon sarvaŭ sprobu impičmentu, jaki rychtavali Siamion Šarecki i deputaty parlamentu CHIII sklikańnia, lohka padoŭžyŭ sabie termin paŭnamoctvaŭ na dva hady, a sprobu Viktara Hančara arhanizavać prezydenckija vybary ŭ 1999 h. pieratvaryŭ u hratesk. Łukašenka pavodle ŭłasnych zakonaŭ pravioŭ vybary novaha parlamentu, deputaty jakoha, vidać, chutka stanucca adzinymi pradstaŭnikami biełaruskaha parlamentaryzmu ŭ eŭrapiejskich strukturach. Siamion Šarecki, staršynia Viarchoŭnaha Savietu CHIII sklikańnia, tym časam pakinuŭ vilenskuju emihracyju dy źjechaŭ u Złučanyja Štaty.

Dośvied prezydenckich vybaraŭ 1994-ha vymušaŭ apazycyju ŭ 2001-m šukać novych asobaŭ, adpaviednych ujaŭleńniam biełaruskaha hramadztva pra svajho prezydenta. U 1994 h. biełarusy padtrymali kandydata pravincyi (Łukašenka padčas vybarčaj kampanii ŭsimi siłami padkreślivaŭ svajo pachodžańnie z Mahiloŭščyny). Akramia taho, jon abviaščaŭ siabie pravasłaŭnym ateistam, tady jak jahonyja kankurenty — Kiebič, Paźniak i Šuškievič — byli katalikami ź Miensku.

Relihijny i cyvilizacyjny čyńniki značna ŭpłyvajuć na vyniki vybaraŭ u Biełarusi. Adnak lidery biełaruskaj apazycyi hetaha nia ŭličvajuć. Tady jak Łukašenka padčas prezydenckaj kampanii paśladoŭna vykarystoŭvaŭ aŭtarytet pravasłaŭnaj carkvy. U dadatak, biełarusy i ŭ 1994 h., i ciapier chacieli mieć prezydenta maładoha, enerhičnaha j nie źviazanaha z peŭnaj palityčnaj partyjaj. Tamu Siamion Domaš byŭ surjoznym pretendentam na prezydenckaje kresła. Kali b jon pajšoŭ na vybary, my stalisia b śviedkami zmahańnia nie aby-jakich spartoŭcaŭ — Łukašenki, jaki parušaje praviły hulni nia tolki ŭ palitycy, ale i na ladovym katku, i Domaša, što zajmaŭsia boksam u maładości j śmieła adkazvaje ŭdarami na ŭdary, navat kali praciŭnik nanosić ich nižej pojasu. Tre było tolki kinuć palčatku i vyznačyć praviły hulni.

Miensk kontratakuje

Dla biełaruskaj demakratyčnaj apazycyi, uvasoblenaj u BNF, AHP i jašče piaciorcy partyjaŭ, nievykanalnaj zadačaj stała vyłučeńnie sa svaich šerahaŭ kandydata ŭ prezydenty. Usie razumieli patrebu kansalidacyi j jednaści apazycyi. Źjaŭleńnie Kaardynacyjnaj Rady Demakratyčnych Siłaŭ davała palityčna zaanhažavanym hramadzianam nadzieju na toje, što padziei možna budzie prymusić raźvivacca pa svaim scenary.

Adsutnaść ułasnaha kandydata, atajasamleńnie z demakratyčnaj apazycyjaj ludziej z łukašenkaŭskaj namenklatury, jakija trapili ŭ jahonuju niałasku, pryviało da razmyvańnia vyraznaści paniatku “demakratyčnyja siły” ŭ hramadzkim ujaŭleńni. Takaja sytuacyja spryjała Domašu, jaki pachodziŭ z administracyjnaj namenklatury i adnačasova mieŭ status apazycyjnaha palityka. Dziakujučy niezaležnym medyjam jaho pačali paznavać va ŭsioj Biełarusi. Padarožničajučy na ŭschod i zachad Eŭropy, jon vučyŭsia salonnych maneraŭ j zavajoŭvaŭ davier roznych palityčnych kołaŭ.

Uzrovień papularnaści Łukašenki marudna, ale stabilna padaŭ. Biełaruskaja postsavieckaja namenklatura, adsunutaja prezydentam ad ułady, zaŭvažyła hetyja pracesy i vyrašyła ŭłučycca ŭ vybarčuju hulniu. Pry hetym jaje nie zadavalniała pazycyja pamočnikaŭ u hetaj hulni, jaje pradstaŭniki pretendavali na rolu hałoŭnych chaŭbekaŭ. Źjaŭleńnie siarod patencyjnych kandydataŭ u prezydenty byłoha premjera Michaiła Čyhira, šefa aficyjnych prafsajuzaŭ Uładzimiera Hančaryka, byłoha ministra abarony Paŭła Kazłoŭskaha, pasła Biełarusi ŭ Łatvii Michaiła Maryniča śviedčyła, što namenklaturny isteblišment nia mieŭ namieru ŭ hetaj hulni davać pasaŭ haradzienskamu deputatu Viarchoŭnaha Savietu CHIII sklikańnia Siamionu Domašu.

Pačałasia namenklaturnaja honka za tytuł adzinaha kandydata ad abjadnanaj demakratyčnaj apazycyi.

Alaksandar Łukašenka plaskaŭ u dałoni ad takoha raźvićcia padziejaŭ i spakojna rychtavaŭ vybarčy vynik, jaki jon mieŭsia abviaścić 9 vieraśnia.

Varyjant biełaruski, serbski...?

Praces vyłučeńnia niezaležnaha kandydata byŭ adpracavany padčas adchileńnia ad ułady ŭ Serbii Słabadana Miłošaviča. Dla biełaruskaj namenklatury jaki-kolviek revalucyjny varyjant byŭ nieprymalny. A voś niekatoryja ŭpłyvovyja apazycyjnyja asiarodki pačali spekulavać na temu mahčymaści realizacyi ŭ Biełarusi serbskaha varyjantu. Hetyja zajavy, biezumoŭna, skarystaŭ prapahandyscki aparat Łukašenki. Apazycyjnyja akcyi pratestu, Maršy Svabody davali režymu mahčymaść lakać hramadztva, jakoje dahetul adčuvaje bol druhoj suśvietnaj, vidziežaj hramadzianskaj vajny. Apazycyja ž nia mieła dostupu da srodkaŭ masavaj infarmacyi, a tamu nie mahła vykazacca nakont hetaha.

Sumnym dośviedam dla biełarusaŭ, jakija brali ŭdzieł u apošnim Čarnobylskim Šlachu, było toje, što na čale kalony nie było patencyjnych kandydataŭ u prezydenty, lideraŭ palityčnych partyjaŭ. Hałavu kalony skłali školniki i studenty. Pierad tym anivodzin z kandydataŭ nia ŭziaŭ udziełu ŭ śviatkavańni 83-ch uhodkaŭ abviaščeńnia biełaruskaj dziaržaŭnaści ŭ Miensku.

Častka biełaruskich demakratyčnych palitykaŭ zrazumieła, što ich vykarystoŭvajuć u namenklaturnych hulniach. Pačali źjaŭlacca rospačnyja scenary. Była navat ideja prasić Vasila Bykava, jaki znachodzicca ŭ emihracyi, viarnucca ŭ krainu i vystavić svaju kandydaturu. Ale takija zadumy ŭžo nia mieli anijakich šancaŭ na realizacyju. Vybarčaja mašyna apazycyi pačała pracavać na stvareńnie palityčnaha tandemu: Hančaryk — prezydent, Domaš — premjer. Heta mieła być sproba kansensusu pamiž ambicyjami nameklatury j spadziavańniami biełaruskaha hramadztva.

Ździŭlaje, što Siamion Domaš, jaki zajmieŭ najbolšuju padtrymku rehijanalnych strukturaŭ i hramadzkaj dumki, źniaŭ kandydaturu na karyść Hančaryka. Hetaje jahonaje rašeńnie mieła nehatyŭny ŭpłyŭ na i biez taho karotkuju vybarčuju kampaniju.

Mnohija spadziavalisia, što Hančaryk jak šef miljonnych aficyjnych prafsajuzaŭ ułučyć ich u aktyŭnuju vybarčuju kampaniju, a 9 vieraśnia vyviedzie sto tysiačaŭ rabočych na płošču pierad Pałacam Respubliki. Ale nierazvarotlivyja dy abyjakavyja prafsajuznyja struktury nie achviaravali na karyść svajho lidera ničym, aproč manumentalnaha pałacu. Heta stałasia najbolšaj dramaj Uładzimiera Hančaryka j katastrofaj kancepcyi, zhodna ź jakoj biełaruskaja apazycyja na vybarach musiła padparadkavacca byłoj namenklatury.

Vybarčyja roli

Adsutnaść u asiarodkach apazycyi lidera, jaki moh by ŭziać na siabie ciažar kandydactva, vyjaviła, što padzieł vybarčych rolaŭ u źviazie “namenklatura-apazycyja” vyhladaŭ hetak: pradstaŭnik byłoj namenklatury vystaŭlaje svaju kandydaturu i pravodzić kampaniju, a apazycyja dbaje, kab nie było falsyfikacyjaŭ z boku ŭłady.

13 tys. naziralnikaŭ musili ličyć, kolki hramadzianaŭ naviedali ŭčastki jak u čas daterminovaha hałasavańnia (4—8 vieraśnia), tak i ŭ dzień vybaraŭ (9 vieraśnia). Tre było pravieryć, ci nie prymušaje ŭłada vybarcaŭ da zaŭčasnaha hałasavańnia, bo jakraz miž 4 i 8 vieraśnia kamisijam, padkantrolnym aparatu Łukašenki, najzručniej było padmianić hałasy ŭ skryniach, jakich unačy nichto nie pilnavaŭ. Kab falsyfikacyi dasiahnuli patrebnaha abjomu, ułada ŭsialak zaachvočvała ludziej da daterminovaha hałasavańnia.

Druhoj zadačaj niezaležnych naziralnikaŭ byŭ zbor źviestak z vynikovych pratakołaŭ kamisijaŭ (užo paśla vierahodnaha falšavańnia) i pieradača ich vyšej — u rajonnyja, abłasnyja j staličnyja kamitety. Takim čynam “Niezaležnaje Nazirańnie” mieła praduchilić padtasoŭki vynikaŭ u rajonnych, abłasnych i centralnaj vybarčych kamisijach.

Dziejańni administracyi pakazali, jakija naiŭnyja byli mierkavańni stvaralnikaŭ systemy niezaležnaha nazirańnia. Užo na druhi dzień daterminovaha hałasavańnia ŭ vybarčyja kamisii trapiła instrukcyja, jakim čynam neŭtralizavać dziejańni naziralnikaŭ. Naležała, miž inšym, sadzić naziralnikaŭ na miesca, ź jakoha nie vidać vybarčych skryniaŭ, i nie dapuskać ich da pratakołaŭ. Kamisii ŭ administracyjnym paradku padparadkoŭvalisia hetym rekamendacyjam, a naziralnikam zastałosia padavać u prakuraturu infarmacyju pra pavalnyja vypadki parušeńnia vybarčaha prava.

Šyroka reklamavanaja ŭ hramadztvie systema niezaležnaha kantrolu za vybarami spryčyniłasia da stvareńnia ŭ vybarcaŭ uražańnia, što vyniki, jakija abvieścić Centravybarkam, buduć bolš-mienš vierahodnymi.

U dzień vybaraŭ ciažka było spatkać u Miensku čałavieka, pierakananaha, što Łukašenka vyjhraje ŭžo ŭ pieršym tury. Praha źmieny ŭłady była ŭ biełaruskim hramadztvie vielmi mocnaja. Hramadztva pavieryła, što hetaje źmieny možna dasiahnuć z dapamohaj vybarčaha biuletenia. Takoha samaha, jak toj, što siem hadoŭ tamu daŭ Łukašenku ŭładu.

Taksist tłumačyŭ nam u Miensku 9 vieraśnia: Łukašenka nia moža pieramahčy.

— Ja hałasuju za Hančaryka, maja žonka, svajaki, usie znajomcy, — kazaŭ jon z zapałam.

Mienskija lidery apazycyi prajektavali varyjanty dziejnaści na vypadki, kali CVK abvieścić vynik Łukašenki na ŭzroŭni 48% ci 52%. Usie byli pierakananyja, što hramadzki cisk strymaje Łukašenku ad abviaščeńnia niepraŭdzivych vynikaŭ.

Tym časam užo praz hadzinu paśla zakryćcia vybarčych učastkaŭ centralnyja medyi Biełarusi pačali kazać pra 80%-ju pieramohu prezydenta. U čarhovy raz vyjaviłasia, što Łukašenka — šachmatyst, jaki pierakulvaje došku ŭžo pry najmienšaj pahrozie.

Źviestki, padadzienyja CVK, šakavali mienskuju intelihiencyju.

— Jak heta moža być? 80%? Ale jakim čynam jon heta sfalšavaŭ? Jość ža ŭ skryniach hałasy, niechta ž ich ličyć, pieradaje vyšej, heta niemažliva, — kazaŭ nam adzin pierakładčyk polskaj litaratury.

Stvarałasia ŭražańnie, niby za adnu chvilinu abrynułasia ŭsio jahonaje ŭjaŭleńnie pra biełaruskuju palityku.

Try čverci hramadztva. Navošta jamu
heta było?

Usie analityki pahadžajucca, što hetyja vybary Łukašenka moh vyjhrać, navat niaznačna sfalšavaŭšy vyniki. Moža, navat biez falšavańnia. Jon abraŭ, adnak, varyjant razhromnaj pieramohi, u jakuju nichto ŭ Biełarusi nia vieryŭ. Jon pryniziŭ tym samym i apazycyju, i Hančarykavu namenklaturu, i taksista, i intelihienta. Jon stvaryŭ u hramadztvie ahresiŭny nastroj, jaki moža pryvieści da stvareńnia šyrokaha frontu hramadzianskaha supracivu. Navošta jamu heta było?

Paradaksalna, ale dla Łukašenki mienš važny jahony asabisty vynik. Najvažniej, kab apazycyjny kandydat atrymaŭ padtrymku na tym samym uzroŭni, jak siem hadoŭ tamu Zianon Paźniak. Heta pavinna stvaryć uražańnie, što siła apazycyi nie raście. Łukašenka šmatkroć abviaščaŭ, što całkam prymaje apazycyju na roŭni 15%. Takaja apazycyja nie zaškodzić jamu źmianić kanstytucyju, kab padoŭžyć termin kiravańnia.

Ale jość jašče adzin aspekt, što patrabavaŭ pierakanaŭčaj pieramohi Łukašenki. U dzień biełaruskich vybaraŭ Uładzimier Pucin raspačaŭ dyjaloh z čačenskimi partyzanami. Za dva hady da taho, zmahajučysia za ŭładu, jon padaravaŭ Rasiei najdaražejšuju vybarčuju kampaniju ŭ historyi demakratyi — vajnu. Dziakujučy joj i vyjhraŭ u pieršym tury prezydenckich vybaraŭ. Atrymaŭ 52% padtrymki. Łukašenka ž, zhodna sa źviestkami Centravybarkamu, atrymaŭ bolš za 75% hałasoŭ, nia streliŭšy pa-za palihonam navat z cacačnaha pistaleta.

Praz try hady prezydenckija vybary ŭ Rasiei. Moža być — užo źjadnanaj ź Biełarusiaj. Siońnia zanadta rana prarokavać, chto atrymaje na ich 15%. Tym časam Pucinu, jaki adrazu ž zrazumieŭ značnaść vybaraŭ u Biełarusi, nie zastavałasia ničoha inšaha, jak pavinšavać Łukašenku.

Vosień patryjarcha

“Naša Niva”, upłyvovy štotydniovik biełaruskaj intelihiencyi, u paślavybarny paniadziełak pobač ź lahatypam lakanična śćvierdziła: Hančaryk prajhraŭ. Na staronkach vydańnia źjavilisia dva teksty, nazovy jakich u svaich biespasiarednich asacyjacyjach źviartajucca da łacinaamerykanskaj madeli ŭłady. Heta tekst Valerki Bułhakava “Prezydent usich kreołaŭ”, jaki analizuje biełaruskuju palityčnuju scenu, i ese Siarhieja Paŭłoŭskaha “Vosień patryjarcha” — pra biełaruskuju litaraturu, Habryela Markiesa j jahony tvor. Kala hetaha tekstu źmieščany maleńki zdymak Alaksandra Łukašenki ŭ novapašytaj da dnia naradžeńnia formie hieneralisimusa. Partret hanarystaha ibera-amerykana-biełaruskaha aŭtakrata moh by stać azdableńniem čynoŭnickich kabinetaŭ, škołaŭ, teatraŭ i stancyj metro. Prablema palahaje tolki ŭ tym, što prajekcyi samoha Łukašenki nakont budučyni niepradkazalnyja, aproč aksijomy, što jamu chočacca mieć i pašyrać uładu. Chiba tolki piśmieńniki, a nie palitolahi j analityki, mohuć prahnazavać pavodziny Łukašenki ŭ budučyni. Pra toje, što aznačaje prezydenctva Łukašenki dla Biełarusi j Eŭropy, razmaŭlali 9 vieraśnia ŭ Praskim Hradzie česki prezydent, piśmieńnik Vacłaŭ Havał i Vasil Bykaŭ — sumleńnie biełaruskaje nacyi.

Tym časam Łukašenka na vybarčym učastku, dadajučy jašče adzin hołas da svajoj pieramohi, zaśviedčyŭ pry nahodzie, što jaho nie cikavić, pryznaje Zachad vyniki vybaraŭ ci nie. U takim samym duchu adkazaŭ šmat čym abaviazany jamu Pavał Baradzin, a palityčny daradca prezydenta Siarhiej Posachaŭ u interviju Biełorusskoj Diełovoj Hazietie na adras ABSE vykazaŭ tolki hrubyja vulharyzmy. A eŭrapiejskija naziralniki na nastupny dzień paśla vybaraŭ, aproč ćvierdžańnia, što vybary ŭ Biełarusi byli niedemakratyčnyja, pryznali, što palityka izalacyi taksama nie pryniesła anijakich vynikaŭ i jaje treba źmianić.

Dla Michaiła Chvastova, ministra zamiežnych spravaŭ Biełarusi, heta najlepšy padarunak. Jon adździačyŭ padčas svajoj presavaj kanferencyi ćvierdžańniem, što metaj biełaruskaj zamiežnaj palityki budzie imklivaje zbližeńnie z eŭrapiejskimi strukturami, a moža być — navat udzieł u Eŭrapiejskim Źviazie.

Entuzijazm ža šarahovych dziejačoŭ apazycyi źmianiŭsia čarhovym rasčaravańniem. Va ŭsprymańni mnohich aktyvistaŭ pavodziny palitykaŭ prypadabnili apazycyjnyja elity da postsavieckaj namenklatury. Heta moža vyklikać vialikija pieratasoŭki na apazycyjnaj palityčnaj scenie Biełarusi ŭžo ŭ najbližejšy čas.

Pierakład z polskaj. Nazva artykułu ŭ aryhinale: Białoruskie warcaby wyborcze.