Siarhiej Chareŭski. Ekskursija ŭ niaisny muzej

 Ekskursija ŭ niaisny muzej

Siarhiej Chareŭski

Prachodźcie, prachodźcie, vo ŭ hetyja vieśnički. Dumali, viedajecie, zrabić žaleznyja jakija, ale pakinuli hetyja. Jak biarešsia, dyk zaŭsiody ciopłyja. Bez? Oj, nia viedaju... Kažuć, jamu bolš za paŭsotni hadoŭ. Niby Vitold Białynicki sadziŭ. Jon lubiŭ pisać bez. A sad... Jabłyni hetyja, peŭna, jašče davajennyja. Voś pa hetaj ściažynie — prosta da taje habrejskaje “Jamy”. Siudoju tudy nia chodziać. Chodziać adtul. A heta — tyja samyja skulptury, što stajali na Pałacy Prafsajuzaŭ. A heta — z Pryvakzalnych viežaŭ. Tak, ich tut i vyrablali. Heta pracy Siarhieja Adaškieviča. Ciapier ich zamianili na bolš tryvałyja kopii, a aryhinały — tut. A heta — pracy Akima Kuračkina. Nie ŭśmichajciesia. Takija stajali koliś pa ŭsioj Biełarusi. Vo heta Marks, a heta — pomnik savieckim sałdatam z Pastavaŭ... Nie! Heta sa Słonimu, a hety — z Pastavaŭ, ci z Połacku... Im usim u hetym sadzie dobra. Vo jak hetamu Duninu-Marcinkieviču na łavie. Heta Šaternik zrabiŭ. I Kołas taksama jahony. Kołas tut sam byvaŭ časta. Jaho partret tut pisaŭ Zianon Paŭłoŭski. I jany razam ź Białynickim-Birulem tut utroch, byvała, brali čarku. Nu dyk prachodźcie ŭ dom, prachodźcie... Voś naleva — memaryjalnaja majsternia skulptara Adaškieviča. Jon tut pracavaŭ ad 48-ha da 2000 h. Heta maršał Žukaŭ. Jaho rasfarbavaŭ sam Adaškievič. Hetak pažartavaŭ, kali jamu adłučyli śviatło j aciapleńnie. A heta kolišnija biełaruskija hrošy, na jakich vyjaŭlenyja jahonyja skulptury: Mastacki muzej, vakzał, prafsajuzny pałac. Heta — bajan Adaškieviča. Jon dobra na im hraŭ. Byvała, pa viečaroch źbiralisia susiedzi-mastaki, padpiavali jamu. A heta — jahony Bahuševič, Skaryna, Kalinoŭski. Jak prajšoŭ referendum, dyk zakazčyki admovilisia zabirać. Nu, dyk im samaje miesca tut, dzie j byli stvoranyja. Voś mapa ŭsiaho Tatarskaha pieradmieścia j Zamkavaj vulicy, stvoranaja samim skulptaram u 1950-m. I roznymi kolerami paznačana, što tut niščyli z hodu ŭ hod. Badaj, inšaha takoha dakumentu niama nidzie.

Astatnija majsterni vyrašyli nie persanifikavać, bo tut prajšli adno za adnym pakaleńni j niama jak addać niekamu pieravahu. Voś u hetym pakoi pracavaŭ Zianon Paŭłoŭski, tut jon i pamior. Paśla tut pracavali inšyja mastaki. A tuju majsterniu dzialili Maračkin z Markaŭcom. A tut pracavaŭ sam Jaŭhien Kulik.

Hetaja ekspazycyja pradstaŭlaje nam tvory mastakoŭ Zachodniaje Biełarusi mižvajennaha času, jakija tut źbierahalisia j restaŭravalisia — Drazdoviča, Sierhijeviča, Sieŭruka. Ich tut pierachoŭvali j padnaŭlali. Jak i hetaje raźbiarstva časoŭ baroka. A heta — pokuć abrazoŭ, što pa-źbirali mastaki sa zrujnavanych śviatyniaŭ u 70—80-ja.

A heta sapraŭdy cikavaja reč. Rajal XIX st., niamieckaje raboty, karelskaja biaroza, słanovaja kostka. Na hetym rajali akampanijavali Aleksandroŭskaj i Babiju... Jany byli tut niaredkimi haściami. Voś ichnyja partrety, napisanyja tut: Łarysa Pampiejeŭna, Zinovi Vosipavič... A hety prapił na rajalnaj paliroŭcy zrabiŭ mastactvaznaŭca Jaŭhien Šuniejka. Jon piłavaŭ na hetym rajali pałki dla transparantaŭ na pieršyja apazycyjnyja mitynhi. A voś i tyja transparanty. Ich tut cełaja kalekcyja, razam ź plakatami j charuhvami, što vyrablalisia taksama tut, ad kanca 80-ch. Mastactvaznaŭca Michaś Ramaniuk razam z Šuniejkam pieršymi prydumali kalekcyjanavać hetaje mastactva. Nasamreč, hetuju ahitacyju stvarali ŭ hetych ścienach vydatnyja mastaki: Krukoŭski, Kupava, Maračkin... Usio tut. Praŭda, ahitacyja — nie zusim toje słova. Heta była prapahanda biełaruščyny ŭ vyhladzie mitynhovaha rekvizytu. Raniej trymali heta pa chatach, ale, jak bačycie, maštab zusim nie kvaterny.

A hety stend raspaviadaje pra inšych haściej mastakoŭ. Voś pra filolahaŭ, litaraturaznaŭcaŭ i filozafaŭ: Ściapan Aleksandrovič, Fiodar Jankoŭski, Leŭ Miračycki, Uładzimier Konan, Alaksiej Kaŭka. Zdymki, na jakich my bačym ich na roznych viečarynach u hetych ścienach, ichnyja knihi z aŭtohrafami mastakam-haspadaram, frahmenty dziońnikaŭ. Mastactvaznaŭcy tut byli Michaś Ramaniuk dy Sakałoŭ-Kubaj. Litaratary Hienadź Tumas, Aleś Razanaŭ, Uładzimier Arłoŭ... Nu, litarataraŭ tut bahata, doŭha pieraličać, pahladzicie sami. A voś fatazdymki, zroblenyja tut padčas haściavańnia staršyni Rady BNR Ivonki Surviłły. A voś i Halina Rusak. A voś česki biełarusist Vacłaŭ Žydlicki, a voś — dačka Ferdynanda Ruščyca, Barbara, i malunak jaje słavutaha baćki.

Što da muzykaŭ i tancoraŭ, ja pamaŭču, hladzicie sami. Ad “Pieśniaroŭ” z “Charoškami” da ciapierašnich bardaŭ i rokieraŭ. Kasety, plakaty, hitary. A! Heta j nasamreč vartaja štuka. Hety prajhravalnik prynios Aleś Maračkin admysłova, kab na viečarynie pamiaci Zabejdy-Sumickaha pasłuchać hramzapisy ź jahonymi śpievami. Pačakajcie, zaraz pastaŭlu... Pasłuchajem. A možam i pahladzieć. Voś tut — pakoj dla videaprahladu. Nu, heta tut amatarskich šmat stužak. Markaviec zdymaŭ, Šaternik, amerykanskija biełarusy. Voś zdymki roznych kampanijaŭ 25 sakavika 2000 h., jak tut ładzili performans Razanaŭ z Markaŭcom. A voś unikalnyja videastužki z archivaŭ KHB. A heta ceły film Uładzimiera Kołasa “Damova z Hitleram”. Pamiatajecie, tam mastak Zadoryn pryvodzić u hetyja majsterni, da Siarhieja Mališeŭskaha, halandzkaha halerejščyka. Nu, dyk heta ŭsio tut było.... Nie stamilisia? To projdziem jašče ŭ adnu zalu. Tut pradstaŭlenyja mastackija tvory, na jakich vyjaŭleny hety dom albo jahonaje navakolle. Voś tut tvory Jaŭhiena Cichanoviča i jahonaha syna Hienrycha, niekalki rečaŭ, napisanych Białynickim-Birulem, malunki Jaŭhiena Kulika, eciud Adolfa Huhiela, 50-ch jašče hadoŭ, “Vyhlad z akna”, što napisała Raisa Kudrevič, i akvareli Tkačonka, Šnareviča, Apijoka. Voś heta — tvory Krasoŭskaha, tut — Sułkoŭski. Heta malunki ichnych dziaciej, a heta ichnych vučniaŭ... Usie pierabyvali tut. Zdajecca, zbolšaha ŭsio. Chadziemcie. Tak, mastaki siudy chodziać. Chto tut pracavaŭ, dyk majuć ułasnyja klučy. Heta ž usio jany j stvaryli. Pacichu, voś siudy... i naprava. Biarycie, bez, biarycie. Jaho čym bolej łomiš, dyk jon huściejšy, pyšniejšy paśla raście. Prychodźcie čaściej. U nas viečaryny ładziacca, jak koliś”.