Z usich staron

Z usich staron

Hrant ad Kadafi?

Biełaruś maje naviedać lider Libijskaj Džamachiryi (u pierakładzie z arabskaj — “narodnaj demakratyi”) Muamar Kadafi. Pres-sakratar MZS Pavał Łatuška paviedamiŭ, što vizyt adbudziecca ŭžo ŭ hetym miesiacy, udakładniajecca tolki data.

Damova pra vizyt Kadafi ŭ Biełaruś była dasiahnutaja jašče ŭ listapadzie 2000 h., kali Łukašenka haściavaŭ u Libii. Kadafi tady paabiacaŭ investavać hrošy ŭ biełaruskuju ekanomiku. Paśla viartańnia z Trypali Łukašenka horača dzialiŭsia ŭražańniami ad pajezdki: “Z Kadafi było prosta damaŭlacca, bo abiedźvie krainy miralubnyja i hladziać adnolkava na asnoŭnyja ekanamičnyja i palityčnyja prablemy”.

Miralubnaść dapamahaje Kadafi finansavać dyktatarskija režymy Centralna-Afrykanskaj Respubliki, Toha, Hambii. Spansaravaŭ jon, pa niekatorych źviestkach, i Miłošaviča. Libija zajmieła aŭtarytet krainy-terarysta paśla vybuchu ŭ zachodnieberlinskaj dyskatecy ŭ 1985 h. i padkładańnia bomby ŭ samalot, što ŭpaŭ na Łokierbi ŭ Šatlandyi ŭ 1986 h.

Što jaho viadzie ŭ Biełaruś pierad samymi vybarami? Łukašenka naŭrad ci prymaŭ by takoha adyjoznaha hościa pa svajoj voli. Jość padstavy mierkavać, što hety pryjom Kadafi moža być adździakaj kiraŭnictva Biełarusi za vydzielenyja na pieradvybarnuju kampaniju hrošy. Kali heta praŭda, tady stanovicca jasna, adkul u nas 100-dalaravyja zarobki. Łukašenka, u takim razie, vybraŭ chitry šlach: jon uziaŭ hrošy ad taho, ad kaho nijak nia moža trapić u zaležnaść.

Libija lubić kuplać sabie prestyž za hrošy. Ale ž Biełaruś — heta nia CAR i nia Toha, a eŭrapiejskaja kraina. Praŭda, takoje abstraktnaje paniaćcie, jak reputacyja dziaržavy, zaŭždy cikaviła našy ŭłady mienš, čym rečy materyjalnyja.

Edvard Ludovič

1 vieraśnia 1969 h. hrupa vajskoŭcaŭ na čale z 27-hadovym lejtenantam-beduinam Muamaram Kadafi ździejśniła ŭ Libii dziaržaŭny pieravarot i zrynuła manarchiju. U toj čas kraina (jaje terytoryja — 1728 tys. kv. km, u 8 razoŭ bolšaja za biełaruskuju, a nasielnictva — 4,6 młn. čałaviek, u 2 razy mienšaje, čym biełaruskaje) mieła dobryja startavyja mažlivaści. Bahatyja radoviščy nafty mahli ŭźniać jaje da ŭzroŭniu siońniašnich Arabskich Emirataŭ. Ale sacyjalistyčny šlach raźvićcia zrabiŭ ź Libii bahatuju biadniačku. Da hetaha času tam niama čyhunak, naprykład. U 1977 h. u Livii byŭ abvieščany Režym Narodnaj Demakratyi — farmalna krainaj kiruje Ŭsielibijski narodny schod. A Kadafi ŭznačaliŭ Revalucyjnaje Kiraŭnictva krainy, jakoje tolki “pravodzić u žyćcio” rašeńni Schodu. Ad 1977 h. Kadafi pakinuŭ Trypali i pasialiŭsia ŭ šatry siarod pustyni.

Miaža

MZS Rasiei nie pahadžajecca ź planam demarkacyi rasiejska-ŭkrainskaje miažy. Ukrainski bok choča, kab paśla delimitacyi miažy pačałasia jaje demarkacyja. (Časam delimitacyi miažu vyznačajuć na mapie i ŭzhadniajuć na miescy, a pry demarkacyi abaznačajuć jaje na miascovaści słupami, pałasoj i h.d.) Rasiejcy chočuć, kab miaža “družby i ŭzajemarazumieńnia” zastałasia niedemarkavanaja, bo “heta zaminała b raźvićciu haspadarčych suviaziaŭ miž pamiežnymi rehijonami”. Kijeŭ maje inšaje mierkavańnie, bo demarkacyja dazvolić jamu patrabavać źmiakčeńnia ci skasavańnia vizavaha režymu miž Ukrainaj i krainami Šenhienskaj zony. Dyj demarkavanaja miaža moža zaścierahčy ad patencyjnych terytaryjalnych kanfliktaŭ u budučyni.

Rasstreł
za narkotyki

Ukrainskuju studentku Viktoryju Mamantavu ŭ Banhkoku prysudzili da śmiarotnaha pakarańnia za pieravozku narkotykaŭ. Dziaŭčyna była aryštavanaja letaś u vieraśni, kali tajlandzkaja palicyja znajšła ŭ jejnym pakoi 1,3 kh hierainu. Sama jana kaža, što hierain nia jejny, a znajomaha muryna, jaki skazaŭ joj, što heta ziołki, i paprasiŭ zavieźci ich jahonaj stryječnaj siastry ŭ Indaneziju. Šancaŭ na pamiłavańnie vobmal.

Biełarusy
na 1% lepšyja

Tydniovik Veidas nadrukavaŭ vyniki apytańnia litoŭcaŭ ab ich staŭleńni da susiedziaŭ. Svaimi najlepšymi susiedziami, akazałasia, letuvisy ličać łatyšoŭ (37,2%). Na druhim miescy — palaki (27,6%). Nas za dobrych susiedziaŭ uvažajuć tolki 6% apytanych. Praŭda, u rasiejcaŭ rejtynh jašče mienšy — 5%.

Sterylizacyja bajcovych sabak

Usie bajcovyja sabaki i ich miašancy da 1 vieraśnia 2002 h. pavinny być sterylizavanyja — takuju pastanovu pryniaŭ łatyski ŭrad. Krychu raniej jon zabaraniŭ kuplać, hadavać i ŭvozić u Łatviju bajcovych sabakaŭ, nakštałt pitbulterjeraŭ albo arhientynskich dohaŭ. Tym “bajcam”, jakija ŭžo jość u Łatvii, dazvolać dažyć svaje dni, ale tolki paśla lahčańnia.

Naviny padrychtavaŭ S. R.

Śmierć akvalanhistaŭ

Charvacki brakańjer zabiŭ dynamitam dvuch niamieckich akvalanhistaŭ. Vidać, biedaki padalisia jamu kasiakom ryby. Ź miesca zdareńnia jon źbieh. Ciapier jaho šukajuć.

Pradali apošnija źniščalniki

Małdova pradała apošnija svaje 6 źniščalnikaŭ Mih-29 i 13 rakietnych ustanovak “ziamla-ziamla”. Tamtejšy ministar abarony kaža, što vojsku nie patrebnyja ani avijacyja, ani artyleryja. Nasamreč Kišyneŭ paprostu nia maje hrošaj, kab utrymlivać hetuju techniku.

Śmiełyja leśbijcy dy małasolnyja ahurki

Žychary Lesbasu vyhnali z vostravu ŭsich albanskich imihrantaŭ, paśla taho, jak la načnoha klubu ŭ vioscy Łutra čaćviora albancaŭ pabilisia z hrekami i paranili tych nažami. Miascovy sud daŭ chulihanam 37 miesiacaŭ turmy z adterminoŭkaj i zahadam nieadkładna pakinuć vyspu. Adnak miascovych žycharoŭ razzłavaŭ taki lohki prysud. Jany vyrašyli, što ŭsie 150 albancaŭ, jakija žyvuć u vioscy, pavinny źjechać ź Lesbasu. Tyja pierapužalisia i ŭciakli. Hrecki prezydent K.Stefanopułas uchvaliŭ dziejańni leśbijcaŭ i skazaŭ, što heta nie rasizm, a słušny hnieŭ suprać čužaziemcaŭ, jakija nie šanavali haścinnaści haspadaroŭ.

Kanflikty pamiž karennymi žycharami i emihrantami — biada ŭsich rehijonaŭ, jakija składajucca z krainaŭ roznaj zamožnaści.

12 litoŭskich cyhanoŭ paprasili ŭ Chielsynkach palityčnaha prytułku. Finy bajacca, kab hety vypadak nia staŭsia pačatkam cełaj chvali vyjezdaŭ. U Litvie ŭ specyjalnych tabarach žyvie kala 3,5 tys. cyhanoŭ. Jany siadziać biaz pracy, z-za nizkaha ŭzroŭniu adukacyi nia viedajuć litoŭskaje movy, siarod ich šmat narkamanaŭ i złačyncaŭ. Štopraŭda, litoŭski ŭrad raspracoŭvaje plany intehracyi cyhanoŭ u letuviskaje hramadztva, navat abiacaje pabudavać im u Vilni škołu.

A brytanskija i českija ŭłady byli vymušanyja skasavać niefarmalny ahlad “na cyhanskaść”, uviedzieny ŭ Praskim aeraporcie dla pasažyraŭ, što kirujucca ŭ Brytaniju. Hramadzianie Čechii majuć ilhoty na ŭjezd u Złučanaje Karaleŭstva, ale, kab tudy nie emihravali j českija cyhany, brytancy ciškom damovilisia z čechami ab niefarmalnaj praviercy pasažyraŭ. Daznałasia presa, uźniała lamant — i Londan musiŭ adstupić.

Jak bačym, i słabiejšyja mohuć dabivacca praŭdy ŭ baraćbie z dužejšymi. Hetaje paćviardžaje i polski prykład.

Eŭraźviaz patrabuje, kab palaki praviali rehistracyju ŭsiaje svojskaje žyvioły. Možna, zrazumieła, svajho tavaru nie rehistravać, ale tady aničoha z taje žyvioły nie pradasi. Navat małaka nichto nia kupić, kali ŭ karovy niama pašpartu. Aproč taho, viaskoŭcy ciapier musiać zahadzia paviedamlać pra prypłod. Raz-poraz imknieńnie va ŭsim dabicca adzinaha “eŭrastandartu” dachodzić da śmiešnaha. Tak, niadaŭna čynoŭniki z Eŭraźviazu nie chacieli rehistravać u jakaści praduktu dla prodažu... polskija małasolnyja ahurki bo, maŭlaŭ, u Eŭropie takoha nie spažyvajuć i nie vyrablajuć. Palaki ledźvie daviali, što małasolnyja hurki jaduć advieku i nie admoviacca ad ich paśla ŭvachodu ŭ Eŭraźviaz. Urešcie, ahurki śpisali na polskuju nacyjanalnuju specyfiku.

Siarhiej Rak

Vendeta niezaležnikaŭ

U noč z čaćviarha na piatnicu zabili byłoha lidera karsykanskich niezaležnikaŭ Frančeska Santoni. Zastrelili jaho, kali jon sychodziŭ ź viasiella svajho siabra (maładoha pry hetym paranili). Padazrajuć, što zrabili heta radykalnyja nacyjanalisty.

Santoni mieŭ padstavy čakać pomsty ź ichnaha boku, bo nia tolki adyšoŭ ad svaje byłoje spravy , ale i ŭ červieni minułaha hodu vydaŭ knižku “Ŭ pahoni za lubymi hrašyma”, u jakoj pisaŭ, što kolišnija zmahary za svabodu nibyta zhańbili svaje ideały i pieratvarylisia ŭ zvyčajniusieńkich mafijozi. Žan-Mišel Rosi, suaŭtar skandalnaje knihi, zahinuŭ jašče letaś.

Korsyka ŭ składzie Francyi z 1768 hodu, kali Hienuja, što vałodała vyspaj z kanca XIII st., pradała jaje francuzam. Žyvie tam bolš za 250 tys. čałaviek (0,44% ad nasielnictva Francyi), a płošča kraju składaje 8,68 tys. kv.km. (1,6% francuskaj, heta prykładna, jak niejkija 4 rajony Biełarusi, razam uziatyja). Vałavy ŭnutrany pradukt na dušu nasielnictva dasiahaje na Korsycy 15 tys. dalaraŭ (u Francyi — 22 tys.).

Ekanamičnaje stanovišča Korsyki aby-jakoje, a pramysłovaść i sielskaja haspadarka znachodziacca na nižejšym za eŭrapiejskija mierki ŭzroŭni. Vysakajakasnyja sielskahaspadarčyja pradukty (“vostraŭ pryhažości” znany svaimi vinami, syrami, śvininaj, sadavinaj i miodam) — vyrablajucca na drobnych fermach, 95% pradpryjemstvaŭ kraju drobnyja — naličvajuć mienš za 10 rabotnikaŭ, uzrovień ža biespracoŭja dasiahaje ŭ inšyja hady 20%. U takich umovach mnohija maładyja dałučajucca abo da niezaležnickaha, abo da kryminalnaha ruchu.

Karsykancy, nie znachodziačy pracy doma, dziesiacihodździami masava źjaždžali na čužynu, naprykład, na słužbu ŭ francuskija kalonii. Na Korsycy naradziŭsia, naprykład, aktor Belmando. Mienavita karsykancy kantralujuć častku mafijoznych strukturaŭ na poŭdni Francyi. Adnačasova šerah francuskich palitykaŭ — karsykancy, što zraklisia svajoj karsykanskaści, naprykład, lidery pravicy, były mer Paryžu Žan Tybery i były ministar unutranych spravaŭ Šarl Paskua.

Vybuch separatysckaha ruchu na vostravie pryjšoŭsia na 60-ja, kali na Korsyku źjechalisia t.zv. “čarnanohija” — alžyrskija kalanisty, što pakinuli Afryku paśla dekalanizacyi i pry dziaržaŭnaj padtrymcy skupili značnyja abšary na vyśpie, čym razzłavali miascovaje nasielnictva. Admoŭnuju reakcyju ŭ tradycyjnym hramadztvie vyklikała i raźvićcio turyzmu, jakoje buryła karsykanskuju ŭnikalnaść i abražała maral staraśvieckich astraŭlanaŭ.

Francuskim instytucyjam, u pryvatnaści palicyi, ciažka pracavać na Korsycy, dzie ludzi žyvuć pavodle tradycyjnaha prava, i tamu pravavaja dziaržava na vostravie realna nie funkcyjanuje, a respublikanskija normy nie vykonvajucca. Druk pastajanna pryvodzić prykłady złačynstvaŭ, učynienych karsykancami i skiravanych suprać dziaržavy, — ad niavypłaty padatkaŭ da hrubaha ihnaravańnia praviłaŭ darožnaha ruchu.

Ciapierašni etap uzbrojenaj baraćby karsykancaŭ za niezaležnaść pačaŭsia ŭ žniŭni 1975 h. z padziejaŭ u Aleryi, na ŭschodzie vostravu. 22 žniŭnia ŭzbrojenyja dzieciuki z arhanizacyi Dziejańnie za Adradžeńnie Korsyki, pierajmienavanaje ŭ 1976 h. u Front Nacyjanalnaha Vyzvaleńnia Korsyki (FNVK), na čale z Edmonam Symeoni, zachapili vinarobčy kaaperatyŭ, dzie pracavali repatryjanty z Alžyru, zabiŭšy pry hetym troch žandaraŭ. Z časam paŭstali i inšyja nacyjanalistyčnyja hrupoŭki, lik jakich, niahledziačy na ŭsie sproby jadnańnia, adno pavialičvaŭsia. Na siońnia ich kala 36-ci. Adny ź ich supracoŭničajuć, inšyja vajujuć pamiž saboj. Hetaje zmahańnie ŭmieła padbuchtorvajecca francuskimi specsłužbami. Tamu baraćba paroju nahadvaje vendetu pamiž pradstaŭnikami roznych kłanaŭ. Z 1976 h., kali niezaležniki abvieścili vajnu centralnaj uładzie, na vyśaje adbyłosia bolš za 4000 teraktaŭ.

Treba skazać, što karsykanski teror niesupastaŭlalny ź irlandzkim ci baskim, bo redka skiravany suprać ludziej. U asnoŭnym terarysty źniščajuć administracyjnyja budynki, a jašče jany časta vajujuć pamiž saboj. Siarod achviaraŭ teraktaŭ vialikaja dola samich terarystaŭ. Cikava, što Dziarždepartament ZŠA, jaki štohod abviaščaje śpis terarystyčnych arhanizacyjaŭ, nia ŭnosić u hety śpis karsykancaŭ.

Niabožčyka Santoni nazyvali apošnim vialikim nacyjanalistyčnym pravadyrom 80-ch. Niekali jon adsiedzieŭ šeść hod u turmie za teraryzm i byŭ adnym z asnoŭnych dziejačoŭ niezaležnickaj partyi A Cuncolta Naziunalista, jakaja vykonvaje rolu palityčnaha pradstaŭnictva značnaj častki zmaharoŭ za svabodu. Dy voś ža ŭ 1993 h. Santoni ŭčyniŭ raskoł u arhanizacyi i pačaŭ pieramovy z francuskimi ŭładami.

Pahadnieńnie, padpisanaje pradstaŭnikami karsykanskaj hramadzkaści i centralnym uradam u Paryžy ŭ 2000 h., mieła pakłaści pačatak vyrašeńniu prablemy vostravu. Uzamien na častkovuju aŭtanomiju (prava na pryniaćcio svaich zakonaŭ pad kantrolem francuskaha parlamentu) z 2002 h., padatkovyja pryvilei i prava na ŭsieahulnuju adukacyju na karsykanskaj movie (blizkaj da italjanskaj), nacyjanalisty deklaravali zamireńnie i časovuju admovu ad patrabavańniaŭ niezaležnaści. Pytańnie ab pašyreńni samastojnaści było adkładzienaje da 2004 h. Karsykancy ŭspryniali damoŭlenaści jak pieramohu i prosty šlach da niezaležnaści ŭ budučyni.

Urad pahadziŭsia j na administracyjnaje abjadnańnie vostravu, padzielenaha raniej na dva departamenty. Korsyka stała adzinaj častkaj Francyi, što maje asablivy status i niejkija prykmiety aŭtanomii. Prykład 900 tys. karsykancaŭ (bolšaść ich ciapier žyvie ŭ metrapolii) moža ŭ budučyni natchnić miljon elzascaŭ dy 1,5 miljona bretoncaŭ.

Niahledziačy na supraciŭ pravicy i prezydenta, francuskija sacyjalisty zdoleli dabicca ŭchvały hetych damoŭlenaściaŭ u nižniaj pałacie parlamentu. Ale niespadziavana pahadnieńnie akazałasia pad pahrozaj. U lipieni karsykancy zapatrabavali amnistyi dla bolš jak 40 asudžanych albo vyšukvanych za teraryzm. Adnak, pavodle apytańniaŭ, 81% francuzaŭ vystupajuć suprać amnistyi. I ŭrad abvieściŭ, što pra amnistyju nia moža być havorki. Praŭda, toje ž apytańnie pakazała, što ŭpieršyniu ŭ historyi kolkaść ludziej, što padtrymlivajuć adłučeńnie Korsyki ad Francyi zraŭniałasia z kolkaściu praciŭnikaŭ hetaha kroku.

Santoni ŭ svajoj knizie ščodra razdavaŭ na adras inšych abvinavačvańni ŭ mafijoznaści, ale isnavali padazreńni i datyčna jahonaje asoby. Z hiešeftaŭ na vyśpie žyvuć i niezaležnickija, i prafrancuskija siły. Kamu ź ich była bolš patrebnaja śmierć Santoni? Šmat chto mieŭ padstavy zabić jaho, bo ciaham doŭhich hadoŭ jon narabiŭ sabie vorahaŭ. A na Korsycy asabisty vorah časta značyć bolš, čym niejkaja palityčnaja matyvacyja.

Siarhiej Radštejn