Rusłan Raviaka. Zynhieraŭskaja lichamanka

Zynhieraŭskaja lichamanka

Apošnim časam u Baranavičach pačali šalona skuplać davajennyja švejnyja mašynki niamieckaj kampanii Zinger. Košty vahajucca ad 100 da 1000$ za mašynku. Kažuć, što ŭ Miensku košty ŭ niekalki razoŭ vyšejšyja. Zdajecca, šukaje ich usio maładoje pakaleńnie horadu. Prynamsi ŭ mianie za apošni miesiac pytalisia razoŭ z 20, prytym ludzi, jakija nia toje što nikoli nie zajmalisia kalekcyjanavańniem, ale ž byli abyjakavyja da starych rečaŭ.

Mianie zacikaviŭ hety harmidar — niaŭžo moładź vyrašyła pavalna zajmacca źbiralnictvam švejnych mašynak, ci zachodniaja moda j naša žabractva prymusiła bracca za švactva?

Pieršyja apytańni ničoha novaha nie prynieśli — usich cikavili tolki niamieckija mašynki j tolki firmy Zinger. Inšyja marki, raznastajnyja «kajzery», nikomu nie patrebnyja. Jak mnie patłumačyli, treba, kab była asablivaja adznaka na korpusie mašynki ŭ vyhladzie litarki Z u avale j nazva całkam pamiž nožkami zynhiera.

Mašynki pačali vypuskacca naprykancy 1860-ch hadoŭ adnajmiennaj firmaj. Niekatoryja «znaŭcy» śćviardžajuć, što źbirali ich rukami, što niekatoryja častki mašynki z kaštoŭnaha i tryvałaha metału paladyju, što ciapier niemcy vyrašyli viarnuć na radzimu ŭsie vypuski švejnaj mašynki, što ŭ Niamieččynie płociać za ich ad 3000 da 10000$.

Nia viedaju, što tut praŭda, što nie. Sam bačyŭ, jak babula mahła prašyć zynhieraŭskaj mašynkaj lubuju tkaninu j skuru. Šyli na ich navat burki z šynialoŭ. Tuju mašynku zavieźli ź Niamieččyny ŭ adnu ź miascovych habrejskich kramaŭ, tam i nabyła jaje maja babula ŭ maładości. Vajnu mašynka pierabyła zakapanaja ŭ ziamli, paśla čaho joj daviałosia zamianić draŭlany stolik. Mechanizm ža spraŭna pracuje da hetaha času.

U Zachodniaj Biełarusi zynhiery zbolšaha źjavilisia za panskaj Polščaj. Na Ŭschod ža pryvozili ich sałdaty, što viartalisia ź Niamieččyny ŭ 1945 hodzie — jak trafei.

Ciapieraka nibyta niemcy ŭ paryvie patryjatyzmu i kalekcyjanavańnia pačali skuplać tyja mašynki. Takaja versija, mabyć, zadavalniaje bolšaść palaŭničych na zynhiery. Zrešty, adzin ź ich skazaŭ mnie, što jamu naahuł usio roŭna, našto tyja zynhiery dy kamu patrebnyja — hałoŭnaje, kab za heta płacili hrošy. Niešta padobnaje možna było nazirać kolki hadoŭ tamu, kali palavali kalarovyja metały.

Snoŭdajuć chłapcy pa Biełarusi, zdabyvajuć zynhiery — dzie za hrošy, dzie kradziažom, dzie zapałochvańniem, a dzie j zabojstvam. Pradajuć ich paśla inšym, a tyja...

Zhadvaju, što čytaŭ u adnoj rasiejskaj hazecie bolš za hod tamu artykuł z nazvaj kštałtu «Pilicie Zynhiery — jany załatyja». Byccam by za Hitleram, ratujučy kaštoŭnaści, niamieckija habrei raspačali pierapłaŭku zołata ŭ staniny zynhieraŭskich mašynak. Dadumać možna samomu — žydoŭ fašysty źniščyli, rečy pazabirali sabie, paśla pryjšli savieckija vojski j pieraciahnuli pałovu Niamieččyny ŭ Sajuz… Tamu nia vyklučana, što skuplenyja mašynki raśpilvajuć, nie vyvoziačy na radzimu.

A nam što, aby płacili…

Rusłan Raviaka,
Baranavičy