Siarhiej Chareŭski. Mienskaja brama

Siarhiej CHAREŬSKI

Mienskaja brama

Była svaja Brama i ŭ Miensku. Jaje bačyli vajary, što bilisia na Niamizie ŭ 967 hodzie. U toj bramie naviersie była kaplica. Pavodle padańnia, tam pierachoŭvaŭsia cudadziejny abraz Maci Božaje, napisany Śviatym Łukoj. Patrapiŭ hety abraz z Kanstantynopalu, prypłyŭšy cieraz mora, uvierch pa płyniach biełaruskich rek. U časy vojnaŭ i pošaści abraz płakaŭ, papiaredžvajučy pra biedy. Jon i ciapier u Miensku, u pravasłaŭnaj Katedry...

Mienskaja brama prastajała stahodździ, ažno pakul ziamla nie pahłynuła jaje. Navat vyjavaŭ nie zastałosia. Usio XX st. bramu šukali archieolahi. Fantazija malavała im roznaje. Hetak archieolah Zaharulski zrabiŭ hipatetyčnuju rekanstrukcyju Mienskaje bramy, vializnaj, ź dźviuma hruvastkimi viežami. Makiet Mienskaha zamku z prydumanaj bramaj pastavili ŭ muzei. Pakul nie była znojdzienaja sapraŭdnaja brama, hetaja fantazija ŭvažałasia za symbal našaje historyi. Niahiehłaja, prymityŭnaja, dzikavataja: try prastakutniki pad streškami. «Bramu Miensku» šmatkroć vyjaŭlali na značkach, plakatach, kapertach, u manahrafijach i padručnikach. Tady j pryjšła ideja pabudavać u Miensku bramu pavodle «pravobrazu». Jana pavinna była stać tryjumfalnaj bramaj usioj BSSR. Byŭ stvorany tvorčy kalektyŭ na čale z architektaram Rubanienkam, u skład jakoha ŭvajšli budaŭniki z Maskvy dy Leninhradu.

Budaŭnictva na Pryvakzalnaj płoščy zakončyli ŭ 1956 hodzie. Brama składałasia z dvuch adzinaccacipaviarchovych damoŭ-viežaŭ. Saviecki mit pra biełaruskuju historyju staŭ adpaviednym mitu pra savieckuju rečaisnaść. Vierchnija jarusy, z hadzińnikam i hierbam BSSR, byli husta zastaŭlenyja nievierahodnymi špilami. A pa kutach pieršaha jarusu stajali betonnyja skulpturnyja hrupy: sialanie, rabočyja, intelihienty, moładź... I paŭsiul, niby jołačnaja mišura, — vyjavy kvietak, słuckich pajasoŭ i navat zubroŭ. Ale nieŭzabavie ŭsio heta pačało ablatać. Savieckaja «brama», jak i inšyja savieckija mity, apynułasia niajakasnaj dekaracyjaj. Adzinaja detal, što tryvała visić na svaim miescy dahetul, — heta hierb BSSR...

A ŭ 1984 hodzie znajšli sapraŭdnuju Mienskuju bramu. Jana akazałasia zusim nia hetkaj, jak jaje ŭjaŭlali raniej. Heta była šmatpaviarchovaja vieža, jakaja «ŭrastała» ŭ vializny štučny vał, składzieny z kamloŭ i ščylna zabrukavany. Raskopki štodzień prynosili dziŭnyja adkryćci. Naprykład, la samaje Bramy, na dnie šmatmiatrovaha katłavanu znajšoŭsia... žyvy kałodziež. Kali vyčarpali kolki viodraŭ, znajšli załaty piarścionačak z nadpisam: «kachanamu...» A Bramu paśla zakapali nazad. Metrabudaŭcy chacieli jaje naahuł zryć. Ale ludzi nie dapuścili. Pakul budavali metro, była ideja zrabić restaŭracyju. Tamu hetuju stancyju prajektavali marudna j niestandartna. Usie raskopki aščadna zakanservavali. U pierachodzie stancyi «Niamiha» j dasiońnia za žaleznymi dźviaryma j betonnymi plitami schavanaja Mienskaja brama... U zavirusie najnoŭšych časoŭ pra jaje zabyli.